ผู้สูงอายุนอนไม่หลับ สาเหตุจริง และสิ่งที่ครอบครัวทำได้ก่อนคิดถึงยา

เขียนโดย พว.กรกมล ซ้ายขวา · ผู้จัดการฝ่ายการพยาบาล · เผยแพร่ 27 กรกฎาคม 2569 · ปรับปรุง 11 กันยายน 2569 · อ่าน 5 นาที

เรื่องที่ได้ยินบ่อยคือ “แม่นอนไม่หลับ ตีสองก็ยังเดินอยู่” แล้วทางออกแรกที่ครอบครัวนึกถึงคือหายานอนหลับมาให้ ซึ่งเป็นทางที่เสี่ยงที่สุดในผู้สูงอายุ

ก่อนไปถึงยา มีสาเหตุที่แก้ได้อยู่หลายข้อ และส่วนใหญ่แก้ที่สิ่งที่เกิดขึ้นตอนกลางวัน ไม่ใช่ตอนกลางคืน

อะไรคือเรื่องปกติของวัย อะไรคือปัญหา

คำตอบสั้น: การหลับตื้นขึ้น ตื่นเช้าขึ้น และตื่นกลางดึก 1–2 ครั้ง เป็นเรื่องปกติตามวัย ส่วนที่เป็นปัญหาคือ นอนรวมทั้งวันไม่พอจนกลางวันง่วงตลอด อารมณ์เปลี่ยน หรือทรงตัวแย่ลง เส้นแบ่งจึงไม่ได้อยู่ที่จำนวนชั่วโมง แต่อยู่ที่ กลางวันท่านใช้ชีวิตได้ปกติไหม

อีกภาพที่พบบ่อยคือ หลับกลางวันตื่นกลางคืน ซึ่งไม่ใช่การนอนไม่หลับจริง แต่คือวงจรการนอนที่เลื่อน เกิดจากการนอนกลางวันนานเกินไปและกลางวันไม่ได้ทำอะไร ทางแก้จึงอยู่ที่กลางวันทั้งหมด

สาเหตุที่พบบ่อยและแก้ได้

คำตอบสั้น: เรียงตามที่เจอบ่อยคือ หลับกลางวันนานเกิน 30 นาทีหรือหลับตอนบ่ายแก่ · กลางวันไม่ได้เจอแสงและไม่ได้ขยับ · ปวดตามตัวหรือปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืน · ผลข้างเคียงของยา · และความกังวลหรือภาวะซึมเศร้า สี่ข้อแรกครอบครัวจัดการเองได้ ส่วนข้อสุดท้ายควรให้แพทย์ประเมิน

ปรับกิจวัตร 2 สัปดาห์ก่อนคิดถึงยา

คำตอบสั้น: หลักคือ ทำให้กลางวันสว่างและมีกิจกรรม ทำให้กลางคืนมืดและเงียบ และ ตื่นเวลาเดิมทุกวันสำคัญกว่าเข้านอนเวลาเดิม เพราะเวลาตื่นเป็นตัวตั้งนาฬิกาชีวภาพ ส่วนเวลาหลับจะตามมาเอง ควรลองต่อเนื่อง 2–4 สัปดาห์ ก่อนสรุปว่าไม่ได้ผล

1. 1. ตื่นเวลาเดิมทุกวัน รวมวันหยุด แม้คืนก่อนจะนอนดึก
2. 2. ให้เจอแสงธรรมชาติตอนเช้า 15–30 นาที นั่งหน้าบ้านหรือเปิดม่านให้แสงเข้าห้อง
3. 3. จำกัดงีบกลางวันไม่เกิน 30 นาที และไม่งีบหลังบ่ายสาม
4. 4. มีกิจกรรมกลางวันทุกวัน อ่านตัวอย่างที่กิจกรรมกระตุ้นสมองที่ทำได้ทุกวันและการเคลื่อนไหวประจำวัน
5. 5. เลี่ยงกาแฟและชาหลังเที่ยง และไม่ดื่มน้ำมากใน 2 ชั่วโมงก่อนนอน แต่กลางวันยังต้องดื่มให้พอ
6. 6. ทำห้องนอนให้มืด เงียบ และเย็นพอ และใช้เตียงเพื่อการนอนเท่านั้น ไม่ดูทีวีบนเตียง

สัญญาณที่ต้องพาไปพบแพทย์

คำตอบสั้น: ควรพาไปตรวจถ้ามี นอนกรนดังสลับกับหยุดหายใจเป็นช่วง · ง่วงมากตอนกลางวันจนหลับขณะทำกิจกรรม · ขากระตุกหรือรู้สึกอยากขยับขาตอนกลางคืน · หรือสับสนมากขึ้นในช่วงเย็นและกลางคืน กลุ่มสุดท้ายอาจเกี่ยวกับภาวะสมองเสื่อมและต้องประเมินแยก

• ✓ กรนดังสลับกับหยุดหายใจ ควรให้แพทย์ประเมิน เพราะกระทบหัวใจและความดันโดยตรง
• ✓ ง่วงจัดตอนกลางวันจนหลับขณะกินข้าวหรือคุยอยู่
• ✓ ขากระตุกหรืออยากขยับขาตอนกลางคืน จนหลับไม่ได้
• ✓ สับสนหรือกระวนกระวายมากขึ้นช่วงเย็นและกลางคืน ดูสมองเสื่อมระยะกลางถึงปลาย เมื่อดูแลที่บ้านไม่ไหว
• ✓ เดินออกจากบ้านตอนกลางคืน เป็นเรื่องเร่งด่วนด้านความปลอดภัย ต้องจัดการทันที

ที่อ้อมกอดจัดการเรื่องกลางคืนยังไง

คำตอบสั้น: จุดที่ต่างจากที่บ้านมากที่สุดคือ กลางคืนมีผู้ดูแลอยู่เวรตื่น ตรวจตราทุก 2 ชั่วโมง ท่านจึงไม่ต้องลุกเดินไปห้องน้ำคนเดียวในความมืด และ กลางวันมีกิจกรรมกับเพื่อนวัยเดียวกันในเวลาเดิมทุกวัน ซึ่งเป็นเหตุผลที่วงจรการนอนของผู้พักหลายท่านดีขึ้นหลังย้ายเข้ามา

• ✓ กิจวัตรและกิจกรรมเวลาเดิมทุกวัน ตื่น อาบน้ำ กินข้าว ทำกิจกรรม เข้านอน ดูตารางที่หนึ่งวันในบ้านอ้อมกอด
• ✓ มีเพื่อนวัยเดียวกันให้คุยด้วยตอนกลางวัน จึงไม่หลับกลางวันยาวเพราะไม่มีอะไรทำ
• ✓ ผู้ดูแลที่ผ่านการอบรมอยู่ประจำ 24 ชั่วโมง ภายใต้การกำกับดูแลของทีมพยาบาล อัตราส่วนการดูแล 1:5 ตามมาตรฐาน สบส.
• ✓ พยาบาลวิชาชีพเข้าเยี่ยมประเมิน 1–2 ครั้งต่อสัปดาห์ และปรึกษาทางโทรศัพท์ได้ 24 ชั่วโมง
• ✓ กลางคืนผู้ดูแลอยู่เวรตื่น ตรวจตราทุก 2 ชั่วโมง
• ✓ ให้ยาตามที่แพทย์สั่งเท่านั้น ไม่มีการให้ยานอนหลับหรือปรับยาเอง

อ่านขอบเขตการดูแลที่มาตรฐานการดูแลของอ้อมกอด · ค่าใช้จ่าย ห้องรวม 20,000 บาทต่อเดือน ห้องเดี่ยว 25,000 บาทต่อเดือน ไม่มีค่าแรกเข้า ที่หน้าราคา · ข้อมูลศูนย์ที่อ้อมกอด Nursing Home และบทความอื่นที่คลังบทความทั้งหมดของอ้อมกอด

คำถามที่ครอบครัวถามบ่อย

เขียนโดย พว.กรกมล ซ้ายขวา

พยาบาลวิชาชีพ | ผู้จัดการฝ่ายการพยาบาล อ้อมกอด เนอสซิ่งโฮม

เลขที่ใบอนุญาตประกอบวิชาชีพการพยาบาล พว.5511238017

กำกับดูแลมาตรฐานการดูแลทั้งหมดของ อ้อมกอด Nursing Home ดูแลผู้สูงอายุระยะยาวในนนทบุรีและกรุงเทพฯ

เผยแพร่ 27 กรกฎาคม 2569 — บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปสำหรับการดูแลเบื้องต้น ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือคำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะราย การใช้ยานอนหลับต้องอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์เท่านั้น