โภชนาการผู้สูงอายุ
กินยังไงให้ครบ และทำยังไงให้ท่านกินได้จริง
เขียนโดย พว.กรกมล ซ้ายขวา · ผู้จัดการฝ่ายการพยาบาล · เผยแพร่ 27 กรกฎาคม 2569 · อ่าน 6 นาที
คำที่ได้ยินบ่อยที่สุดจากลูกหลานคือ “แม่กินข้าวน้อยลงมาก เหลือทุกมื้อ” แล้วก็มักจบด้วยการซื้ออาหารเสริมมาวางไว้ ซึ่งท่านก็ไม่กินอีก
ปัญหาจริงมักไม่ใช่ว่าท่านไม่อยากกิน แต่คือ กินแล้วไม่อร่อยเหมือนเดิม เคี้ยวลำบาก หรืออิ่มเร็วเกินไป ซึ่งแต่ละสาเหตุแก้คนละแบบ บทความนี้แยกให้เห็นทีละข้อ
ทำไมผู้สูงอายุถึงกินน้อยลง
คำตอบสั้น: มี 5 สาเหตุหลักคือ การรับรสและกลิ่นลดลง · ฟันและการเคี้ยวมีปัญหา · อิ่มเร็วเพราะกระเพาะทำงานช้าลง · ผลข้างเคียงของยา · และการกินคนเดียว ข้อสุดท้ายเป็นข้อที่ครอบครัวมองข้ามที่สุด ทั้งที่คนที่กินคนเดียวมักกินน้อยกว่าคนที่กินพร้อมคนอื่นอย่างเห็นได้ชัด
| สาเหตุ | สังเกตยังไง | แก้ยังไง |
|---|---|---|
| รับรสลดลง | บ่นว่าจืด เติมน้ำปลาน้ำตาลมากขึ้น | เพิ่มกลิ่นแทนเกลือ เช่น ขิง ตะไคร้ ใบมะกรูด กระเทียมเจียว |
| เคี้ยวลำบาก | เลือกกินแต่ของนิ่ม เหลือเนื้อสัตว์ไว้ | สับหรือตุ๋นให้นุ่ม และพาไปตรวจฟัน |
| อิ่มเร็ว | กินไม่กี่คำก็บอกว่าอิ่ม | แบ่ง 5 มื้อเล็ก และไม่ให้ดื่มน้ำมากก่อนอาหาร |
| ผลข้างเคียงยา | ปากแห้ง คลื่นไส้ รสชาติเปลี่ยน | แจ้งแพทย์ผู้ดูแล ห้ามหยุดยาเอง |
| กินคนเดียว | กินเร็ว ๆ ให้จบ หรือข้ามมื้อไปเลย | จัดให้มีคนนั่งกินด้วยอย่างน้อยหนึ่งมื้อต่อวัน |
ก่อนจะไปแก้เรื่องเมนู ให้ไล่เช็กห้าข้อนี้ก่อนเสมอ เพราะถ้าสาเหตุคือฟันหรือยา การเปลี่ยนเมนูอย่างเดียวจะไม่ช่วยอะไรเลย
สิ่งที่ต้องได้ทุกวัน เรียงตามความสำคัญ
คำตอบสั้น: สิ่งที่ขาดบ่อยที่สุดคือ โปรตีน รองมาคือ น้ำ และ ใยอาหาร หลักที่จำง่ายคือ ให้มีโปรตีนในทุกมื้อ ไม่ใช่กระจุกที่มื้อเย็นมื้อเดียว เพราะร่างกายผู้สูงอายุใช้โปรตีนก้อนใหญ่ครั้งเดียวได้ไม่ดีเท่าการกระจายทั้งวัน
- ✓ โปรตีนทุกมื้อ — ไข่ ปลา เต้าหู้ หมูสับ นมหรือนมถั่วเหลือง เลือกที่เคี้ยวง่ายและท่านชอบ ปลานึ่งกับไข่ตุ๋นเป็นสองอย่างที่ผู้สูงอายุกินได้ดีที่สุด
- ✓ น้ำให้พอ — ผู้สูงอายุมักไม่รู้สึกกระหายจึงดื่มน้อยเกินไป ให้วางแก้วน้ำไว้ในสายตาและชวนจิบเป็นรอบ แทนการบอกให้ดื่มเยอะ ๆ
- ✓ ใยอาหาร — ผักต้มนิ่ม ผลไม้สุกนิ่ม ข้าวไม่ขัดสีถ้าเคี้ยวไหว ช่วยเรื่องระบบขับถ่ายโดยตรง อ่านต่อที่ท้องผูกในผู้สูงอายุ แก้ได้ด้วยอาหารและกิจวัตร
- ✓ แคลเซียมและวิตามินดี — นม โยเกิร์ต ปลาตัวเล็กที่กินได้ทั้งกระดูก และให้ท่านได้โดนแดดอ่อนตอนเช้าบ้าง
- ✓ ลดเค็มโดยไม่ลดรสชาติ — ใช้สมุนไพรและเครื่องเทศเพิ่มกลิ่น แทนการเติมเกลือ สำคัญมากถ้าท่านมีความดันสูง ดูรายละเอียดที่ดูแลหัวใจและความดันในผู้สูงอายุ
ทำยังไงให้ท่านกินได้จริง
คำตอบสั้น: หลักสามข้อที่ได้ผลที่สุดคือ จัดเป็น 5 มื้อเล็กแทน 3 มื้อใหญ่ · ทำให้จานดูน่ากินโดยไม่กองพูน เพราะจานที่พูนทำให้ท่านท้อตั้งแต่ยังไม่เริ่ม · และ มีคนนั่งกินเป็นเพื่อน ซึ่งเป็นข้อที่ไม่ต้องใช้เงินแต่เปลี่ยนพฤติกรรมการกินได้มากที่สุด
- 1. แบ่ง 5 มื้อ — เช้า สาย กลางวัน บ่าย เย็น มื้อว่างใช้ของง่าย ๆ เช่น กล้วยสุก โยเกิร์ต นมอุ่น หรือไข่ต้ม
- 2. ตักน้อยแต่เติมได้ — ให้ท่านรู้สึกว่ากินหมดจาน ดีกว่าตักพูนแล้วเหลือทุกครั้ง ซึ่งบั่นทอนความอยากอาหาร
- 3. คงเวลาอาหารให้เหมือนเดิมทุกวัน — ร่างกายจะเริ่มหิวตามเวลา ถ้าเวลาอาหารเปลี่ยนไปมา ความอยากอาหารจะยิ่งแย่
- 4. นั่งกินด้วยกันอย่างน้อยหนึ่งมื้อ — ผู้สูงอายุที่กินคนเดียวมักกินน้อยลงชัดเจน เรื่องนี้เห็นผลเร็วกว่าการเปลี่ยนเมนู
- 5. ให้ท่านมีส่วนร่วม — ถามว่าอยากกินอะไร ให้ช่วยเด็ดผักหรือชิมรสชาติ การได้มีบทบาททำให้อยากกินขึ้นจริง
ถ้าท่านเคี้ยวหรือกลืนลำบากแล้ว การปรับเมนูอย่างเดียวจะไม่พอ ต้องปรับ เนื้อสัมผัสของอาหาร ด้วย ซึ่งมีหลักเฉพาะของมัน อ่านต่อที่ปรับเนื้ออาหารให้เคี้ยวและกลืนง่าย และถ้ามีอาการไอหรือสำลักขณะกิน ให้ดูภาวะกลืนลำบากในผู้สูงอายุโดยด่วน
ท่านกินน้อยลงจนน้ำหนักเริ่มลด ปรึกษาเราได้
ที่อ้อมกอดมีอาหาร 3 มื้อและของว่าง 2 มื้อ ปรับตามโรค และมีคนป้อนให้ท่านที่กินเองไม่ได้ โทรมาถามได้ ไม่มีค่าใช้จ่ายในการปรึกษา
สัญญาณที่ต้องพาไปพบแพทย์
คำตอบสั้น: สัญญาณสำคัญที่สุดคือ น้ำหนักลดลงเกิน 5% ภายใน 6 เดือนโดยไม่ได้ตั้งใจ เช่น จาก 60 กิโลกรัมเหลือ 57 กิโลกรัม ควรพาไปตรวจ ไม่ควรคิดว่าเป็นเรื่องปกติของวัย เพราะการกินไม่พออาจเป็นอาการของโรคอื่นที่ยังไม่ถูกวินิจฉัย
- ✓ น้ำหนักลดโดยไม่ได้ตั้งใจ — ควรชั่งน้ำหนักเดือนละครั้งและจดไว้ จะเห็นแนวโน้มก่อนที่ตาจะสังเกตเห็น
- ✓ ปฏิเสธอาหารติดต่อกันหลายวัน โดยเฉพาะถ้าเคยกินได้ปกติมาก่อน
- ✓ ไอหรือเสียงเปลี่ยนหลังกลืนทุกครั้ง — เป็นสัญญาณของภาวะกลืนลำบากซึ่งเสี่ยงปอดอักเสบ
- ✓ เสื้อผ้าหลวมลงชัดเจน แขนขาเล็กลง — บ่งบอกว่ากล้ามเนื้อลดลง ไม่ใช่แค่ไขมัน
- ✓ บวมที่เท้าและขา หรืออ่อนเพลียผิดปกติ — ควรให้แพทย์ตรวจ ไม่ควรปรับอาหารเองก่อน
มื้ออาหารที่อ้อมกอดเป็นยังไง
คำตอบสั้น: ที่อ้อมกอดจัด อาหาร 3 มื้อและของว่าง 2 มื้อทุกวัน ปรับตามโรคประจำตัว เช่น เบาหวาน ความดัน และโรคไต จุดที่ต่างจากที่บ้านคือ ทุกคนกินพร้อมกันที่โต๊ะรวม ซึ่งช่วยเรื่องความอยากอาหารได้จริง และ คนที่กินเองไม่ได้มีคนป้อนโดยไม่ต้องรีบ จากอัตราส่วนการดูแล 1:5 ตามมาตรฐาน สบส.
- ✓ 3 มื้อหลัก + ของว่าง 2 มื้อ เวลาเดียวกันทุกวัน ดูตารางเต็มได้ที่หนึ่งวันในบ้านอ้อมกอด
- ✓ ปรับตามโรคประจำตัว และปรับเนื้ออาหารตามความสามารถในการเคี้ยวและกลืนของแต่ละท่าน
- ✓ กินพร้อมกันที่โต๊ะรวม ซึ่งเป็นเหตุผลที่ผู้พักหลายท่านกินได้มากขึ้นหลังย้ายเข้ามา
- ✓ ผู้ดูแลที่ผ่านการอบรมอยู่ประจำ 24 ชั่วโมง ภายใต้การกำกับดูแลของทีมพยาบาล และพยาบาลวิชาชีพเข้าเยี่ยมประเมิน 1–2 ครั้งต่อสัปดาห์
- ✓ ครอบครัวนำอาหารมาให้เองได้ และแจ้งข้อจำกัดเรื่องอาหารได้ตั้งแต่วันประเมิน
ดูเมนูจริงและวิธีปรับตามโรคได้ที่อาหารในบ้านพักผู้สูงอายุเป็นยังไง · ค่าใช้จ่ายรวมอาหารทุกมื้อแล้ว ห้องรวม 18,000 บาทต่อเดือน ห้องเดี่ยว 23,000 บาทต่อเดือน ไม่มีค่าแรกเข้า ดูรายละเอียดที่หน้าราคา · ข้อมูลศูนย์ทั้งหมดอยู่ที่อ้อมกอด Nursing Home และบทความอื่นอยู่ที่คลังบทความทั้งหมดของอ้อมกอด
คำถามที่ครอบครัวถามบ่อย
ผู้สูงอายุกินข้าวน้อยลง ผิดปกติไหม
การกินปริมาณน้อยลงเป็นเรื่องปกติตามวัย เพราะการรับรสลดลง กระเพาะทำงานช้าลง และใช้พลังงานน้อยกว่าเดิม แต่การได้โปรตีนไม่พอไม่ปกติ เพราะทำให้กล้ามเนื้อลีบ ล้มง่าย และแผลหายช้า สิ่งที่ควรเฝ้าคือน้ำหนัก ถ้าลดลงเกิน 5 เปอร์เซ็นต์ภายใน 6 เดือนโดยไม่ได้ตั้งใจ เช่น จาก 60 กิโลกรัมเหลือ 57 กิโลกรัม ควรพาไปพบแพทย์ ไม่ควรคิดว่าเป็นเรื่องปกติของวัย
ควรให้อาหารเสริมแทนมื้ออาหารเลยไหม
ไม่ควรใช้แทนมื้ออาหาร ควรใช้เมื่อกินอาหารปกติแล้วยังได้ไม่พอ หรือเมื่อแพทย์แนะนำ ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยคือให้ดื่มอาหารเสริมก่อนมื้ออาหาร ซึ่งทำให้ท่านอิ่มจนไม่กินข้าว ได้ผลตรงข้ามกับที่ตั้งใจ ถ้าจะให้ควรให้เป็นมื้อว่างระหว่างมื้อ และควรแก้ที่ต้นเหตุก่อน เช่น ปัญหาฟัน ผลข้างเคียงของยา หรือการกินคนเดียว
ทำอย่างไรให้ท่านที่เบื่ออาหารกลับมากินได้
สามอย่างที่ได้ผลที่สุดคือ แบ่งเป็น 5 มื้อเล็กแทน 3 มื้อใหญ่ ตักน้อยแต่เติมได้เพื่อไม่ให้ท่านท้อตั้งแต่เห็นจาน และจัดให้มีคนนั่งกินเป็นเพื่ออย่างน้อยหนึ่งมื้อต่อวัน เพราะผู้สูงอายุที่กินคนเดียวมักกินน้อยลงชัดเจน นอกจากนี้ควรคงเวลาอาหารให้เหมือนเดิมทุกวัน และเพิ่มกลิ่นด้วยสมุนไพรแทนการเติมเกลือเพื่อให้รสชาติชัดขึ้นโดยไม่เพิ่มความเค็ม
มาชิมมื้อจริงตอนเข้าชมได้เลย
เยี่ยมชมได้ทุกวัน 08:00–18:00 น. ไม่ต้องนัดล่วงหน้า หรือทดลองอยู่ 7 วัน 4,999 บาท (ปกติ 6,999 บาท) 3 สิทธิ์แรก ถึง 31 สิงหาคม 2569 เฉพาะสาขาบางบัวทอง
เขียนโดย พว.กรกมล ซ้ายขวา
พยาบาลวิชาชีพ | ผู้จัดการฝ่ายการพยาบาล อ้อมกอด เนอสซิ่งโฮม
เลขที่ใบอนุญาตประกอบวิชาชีพการพยาบาล พว.5511238017
กำกับดูแลมาตรฐานการดูแลทั้งหมดของ อ้อมกอด Nursing Home ดูแลผู้สูงอายุระยะยาวในนนทบุรีและกรุงเทพฯ
เผยแพร่ 27 กรกฎาคม 2569 — บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางโภชนาการหรือการแพทย์เฉพาะราย ผู้ที่มีโรคประจำตัวโดยเฉพาะโรคไต เบาหวาน และหัวใจ ควรปรึกษาแพทย์หรือนักกำหนดอาหารก่อนปรับอาหาร
แอด LINE อ้อมกอด @omkodcare
สอบถามห้องพัก ราคา และนัดชมสถานที่ ตอบทุกวัน 08:00–18:00 น.
สแกนด้วยแอป LINE เพื่อเพิ่มเพื่อน
เปิด LINE เลย