เขียนโดย พว.กรกมล ซ้ายขวา · ผู้จัดการฝ่ายการพยาบาล · เผยแพร่ 16 พฤศจิกายน 2569 · อ่าน 7 นาที

หลายครอบครัวเล่าเหมือนกันว่า อยู่ ๆ ท่านก็ก้าวร้าวขึ้น ไม่ยอมอาบน้ำ ไม่ยอมกินข้าว แล้วเราก็ตีความว่าอาการสมองเสื่อมแย่ลง ทั้งที่หลายครั้งคำตอบคือท่านเจ็บอยู่แต่บอกไม่ได้ บทความนี้เรียงให้เป็นลำดับ ทำไมท่านไม่บอก · สัญญาณ 6 กลุ่มที่ต้องสังเกต · จุดที่มักเป็นต้นเหตุ · จดอย่างไรให้แพทย์ใช้ได้ · และสิ่งที่ห้ามทำเอง
ทำไมผู้สูงอายุถึงไม่บอกว่าเจ็บ
คำตอบสั้น: มีทั้งเหตุผลทางร่างกายและทางใจ ภาวะสมองเสื่อมทำให้หาคำพูดไม่เจอและบอกตำแหน่งไม่ได้ ท่านที่พูดได้ก็ยังเงียบ เพราะคิดว่าปวดเป็นเรื่องธรรมดาของวัย กลัวต้องไปโรงพยาบาล กลัวเป็นภาระ หรือกลัวถูกให้กินยาเพิ่ม ผลคือความปวดที่ไม่ได้รับการจัดการ กลายเป็นปัญหาพฤติกรรมแทน
- หาคำพูดไม่เจอ หรือบอกตำแหน่งไม่ได้ พบมากในภาวะสมองเสื่อมระยะกลางถึงปลาย
- คิดว่าปวดเป็นเรื่องปกติของวัย เลยไม่คิดจะบอก ทั้งที่หลายสาเหตุจัดการได้
- กลัวเป็นภาระลูกหลาน จึงตอบว่าไม่เป็นไรทุกครั้ง ดูเรื่องผู้สูงอายุกลัวเป็นภาระ
- กลัวต้องไปโรงพยาบาลหรือถูกเพิ่มยา จึงปิดอาการไว้
- การได้ยินและการมองเห็นที่แย่ลง ทำให้สื่อสารยากขึ้นอีกชั้น ดูเรื่องหูตึงและตาฝ้า
- เราถามผิดวิธี คำถามว่าเจ็บไหม มักได้คำตอบว่าไม่ ลองถามว่าตรงนี้รู้สึกยังไง หรือชี้ตรงที่ไม่สบายได้ไหม
สัญญาณ 6 กลุ่มที่บอกว่าท่านกำลังเจ็บ
คำตอบสั้น: เครื่องมือที่ทีมสุขภาพใช้กับผู้ที่สื่อสารไม่ได้ เช่น PAINAD ซึ่งดู 5 ด้าน และ Abbey Pain Scale ซึ่งดู 6 ด้าน ล้วนสังเกตสิ่งเดียวกันคือการหายใจ เสียงที่เปล่งออกมา สีหน้า ภาษากาย การปลอบให้สงบได้ไหม และการเปลี่ยนแปลงของกิจวัตร ครอบครัวใช้หกข้อนี้เป็นรายการสังเกตได้ โดยไม่ต้องให้คะแนนเอง
- 1. สีหน้า หน้าตึง ขมวดคิ้ว หลับตาแน่น เบะปาก หรือสีหน้าหวาดกลัวเวลาถูกแตะ
- 2. เสียง คราง ครวญ ร้องเสียงดัง ถอนหายใจบ่อย หรือพูดคำซ้ำ ๆ โดยไม่มีเหตุ
- 3. การหายใจ หายใจเร็วหรือแรงขึ้นเป็นช่วง ๆ โดยเฉพาะตอนขยับตัว
- 4. ภาษากาย เกร็ง กำมือ ปัดมือคนช่วย ถือหรือกุมจุดใดจุดหนึ่งไว้ ไม่ยอมลงน้ำหนักข้างหนึ่ง หรือไม่ยอมให้จับตัวตอนอาบน้ำ
- 5. ปลอบแล้วสงบไหม ถ้าปลอบหรือเบี่ยงความสนใจแล้วยังไม่ดีขึ้น มักไม่ใช่แค่เรื่องอารมณ์
- 6. กิจวัตรที่เปลี่ยนไป ไม่ยอมกิน นอนไม่หลับ เดินน้อยลง ซึมลง หรือก้าวร้าวขึ้นกะทันหัน ดูเรื่องสมองเสื่อมที่ก้าวร้าว
ท่านพูดไม่ได้ แต่เราอยากรู้ว่าท่านไม่สบายตรงไหน คุยกับเราก่อนได้
เล่าพฤติกรรมที่เปลี่ยนไปให้ทีมฟัง ประเมินก่อนรับทุกเคส และแจ้งครอบครัวทุกกรณี
จุดที่มักเป็นต้นเหตุ และคนมักมองข้าม
คำตอบสั้น: ไล่ดูจากจุดที่พบบ่อยก่อน ปาก เท้า ข้อ หลัง ท้อง และผิวหนังบริเวณที่กดทับ ในผู้สูงอายุ ความปวดส่วนใหญ่มาจากเรื่องที่มองเห็นได้ถ้าตั้งใจดู และอย่าลืมสองเรื่องที่พบบ่อยมากแต่ไม่มีใครนึกถึง คือ ท้องผูกมาก และปัสสาวะไม่ออก
- ช่องปากและฟัน ฟันผุ เหงือกอักเสบ หรือฟันปลอมกดเป็นแผล ดูเรื่องฟันปลอมและช่องปากผู้สูงอายุ
- เท้าและเล็บ เล็บขบ ตาปลา หรือแผลที่เท้า เป็นสาเหตุที่ทำให้ไม่ยอมเดิน
- ข้อและหลัง โดยเฉพาะตอนเปลี่ยนท่าหรือถูกพยุง สังเกตว่าเจ็บเฉพาะบางท่าไหม
- ท้องผูกมากหรือปัสสาวะไม่ออก สองอย่างนี้ทำให้กระสับกระส่ายและสับสนได้ชัดเจน ดูเรื่องท้องผูกในผู้สูงอายุ
- ผิวหนังบริเวณที่กดทับ รอยแดงที่ก้นกบ สะโพก และส้นเท้า ดูเรื่องผื่นผ้าอ้อมและแผลกดทับ
- การติดเชื้อ ปัสสาวะแสบขัด ไอ หรือมีไข้ ทำให้ปวดและสับสนพร้อมกัน ดูภาวะสับสนเฉียบพลัน

ผู้ดูแลอ้อมกอดจดบันทึกสิ่งที่สังเกตเห็นข้างคุณตา เพื่อส่งต่อให้พยาบาลประเมิน
จดอย่างไรให้แพทย์ใช้ได้จริง
คำตอบสั้น: จดเป็นเหตุการณ์ ไม่ใช่ความรู้สึกรวม ๆ บันทึกว่าเกิดตอนไหน กำลังทำอะไรอยู่ พฤติกรรมที่เห็นคืออะไร นานแค่ไหน และอะไรทำให้ดีขึ้นหรือแย่ลง ถ่ายคลิปสั้น ๆ ตอนเกิดอาการได้ถ้าครอบครัวยินยอม ข้อมูลแบบนี้มีค่ากว่าการบอกแพทย์ว่าท่านดูไม่สบาย
- จดเวลาและกิจกรรมที่ทำอยู่ เช่น ตอนอาบน้ำ ตอนพลิกตัว ตอนลุกเดิน หรือตอนกลางคืน
- บรรยายพฤติกรรมที่เห็น ไม่ตีความ เช่น ขมวดคิ้วและปัดมือเมื่อจับแขนซ้าย ดีกว่าคำว่าหงุดหงิด
- จดว่านานแค่ไหนและอะไรช่วยได้ เปลี่ยนท่าแล้วดีขึ้นไหม ปลอบแล้วสงบไหม
- ดูรูปแบบในหนึ่งสัปดาห์ ถ้าเกิดซ้ำที่เวลาเดิมหรือกิจกรรมเดิม มักชี้จุดที่เจ็บได้
- เอาบันทึกและรายการยาไปให้แพทย์พร้อมกัน ดูการจัดการยาผู้สูงอายุหลายชนิด
- ถ้าท่านยังสื่อสารได้บ้าง ให้ชี้บนตัวเองหรือบนรูปคน และถามด้วยคำที่ท่านใช้ เช่น เมื่อย เสียว แสบ
สิ่งที่ห้ามทำเอง และเมื่อไหร่ต้องพบแพทย์
คำตอบสั้น: ห้ามซื้อยาแก้ปวดมาให้ท่านกินเองต่อเนื่อง และห้ามใช้ยาของคนอื่น ยาแก้ปวดหลายกลุ่มมีข้อควรระวังในผู้สูงอายุ โดยเฉพาะผู้ที่มีโรคไต โรคกระเพาะ หรือกินยาต้านการแข็งตัวของเลือด และต้องพบแพทย์โดยเร็วถ้าปวดเกิดขึ้นทันทีทันใด ปวดรุนแรง มีไข้ บวมแดงร้อน หรือขยับส่วนนั้นไม่ได้
- ห้ามให้ยาแก้ปวดของคนอื่นหรือยาที่เหลือจากครั้งก่อน และห้ามเพิ่มขนาดยาเอง
- ปวดเกิดทันทีทันใดและรุนแรง ให้พบแพทย์โดยเร็ว
- ปวดร่วมกับมีไข้ บวม แดง ร้อน หรือมีแผล เป็นสัญญาณการติดเชื้อ
- ขยับแขนขาส่วนนั้นไม่ได้ หรือผิดรูปหลังล้ม อย่าขยับเอง โทร 1669 ดูแนวทางเรื่องการหกล้ม
- เจ็บแน่นหน้าอก หายใจเหนื่อย หรือปวดท้องรุนแรง ถือเป็นเรื่องด่วน
- ปวดเรื้อรังจนไม่ยอมกินและไม่ยอมขยับ ควรให้แพทย์ประเมินแผนจัดการความปวดทั้งหมด
ที่อ้อมกอดทำยังไงกับเรื่องนี้
คำตอบสั้น: ที่อ้อมกอด พฤติกรรมที่เปลี่ยนไปถือเป็นสัญญาณที่ต้องหาสาเหตุ ไม่ใช่เรื่องที่ปล่อยผ่าน ผู้ดูแลที่ผ่านการอบรมดูแล 24 ชั่วโมง ภายใต้การกำกับดูแลของทีมพยาบาล อัตราส่วนการดูแล 1:5 พยาบาลวิชาชีพเยี่ยมประเมิน 1 ถึง 2 ครั้งต่อสัปดาห์ แพทย์เยี่ยมตรวจประจำเดือน และมีสายปรึกษาพยาบาล 24 ชั่วโมง
- 1. สังเกตและบันทึกทุกวัน จังหวะอาบน้ำ เปลี่ยนเสื้อผ้า และพยุงลุกนั่ง คือจังหวะที่เห็นความเจ็บชัดที่สุด ผู้ดูแลบรรยายสิ่งที่เห็นและส่งต่อให้พยาบาล
- 2. ไล่หาสาเหตุทางกายก่อนเสมอ ปาก เท้า ผิวหนังจุดกดทับ การขับถ่าย และการติดเชื้อ แล้วแจ้งครอบครัวทุกกรณี
- 3. สิ่งที่เราไม่ทำ เราไม่ใช่สถานพยาบาล ไม่วินิจฉัย ไม่จ่ายยาและไม่ปรับยาแก้ปวดเอง ถ้าท่านมีอาการที่ต้องตรวจ เราประสานส่งโรงพยาบาลใกล้เคียงและแจ้งครอบครัว
อยากคุยเรื่องการดูแลท่านที่สื่อสารได้น้อย ดูเหมาะกับใคร หรือมาดูสถานที่จริงที่อ้อมกอด บางบัวทอง และอ้อมกอด พระราม 3 หรือนัดเข้าชมสถานที่
คำถามที่ครอบครัวถามบ่อย
ผู้สูงอายุที่พูดไม่ได้ จะรู้ได้อย่างไรว่าท่านเจ็บ
ให้สังเกต 6 กลุ่ม คือ สีหน้า เสียงที่เปล่งออกมา การหายใจ ภาษากาย การปลอบให้สงบได้หรือไม่ และกิจวัตรที่เปลี่ยนไป ซึ่งตรงกับสิ่งที่เครื่องมือของทีมสุขภาพอย่าง PAINAD และ Abbey Pain Scale ใช้ดู ครอบครัวไม่ต้องให้คะแนนเอง แต่สังเกตและจดให้ละเอียดแล้วให้แพทย์ประเมิน
ท่านก้าวร้าวขึ้นกะทันหัน เป็นเพราะสมองเสื่อมแย่ลงหรือเปล่า
อาจไม่ใช่ พฤติกรรมที่เปลี่ยนไปแบบใหม่และเกิดเร็ว ให้นึกถึงความเจ็บปวดและความเจ็บป่วยทางกายไว้ก่อน จุดที่พบบ่อยคือช่องปาก เท้า ข้อ ผิวหนังที่กดทับ ท้องผูกมาก ปัสสาวะไม่ออก และการติดเชื้อ
ซื้อยาแก้ปวดมาให้ท่านกินเองได้ไหม
ไม่ควรให้ต่อเนื่องเอง และห้ามใช้ยาของคนอื่นหรือยาที่เหลือจากครั้งก่อน เพราะยาแก้ปวดหลายกลุ่มมีข้อควรระวังในผู้สูงอายุ โดยเฉพาะผู้ที่มีโรคไต โรคกระเพาะ หรือกินยาต้านการแข็งตัวของเลือด
ควรจดอะไรไปให้แพทย์
จดเป็นเหตุการณ์ ได้แก่ เกิดตอนไหน กำลังทำอะไรอยู่ พฤติกรรมที่เห็นคืออะไร นานแค่ไหน และอะไรทำให้ดีขึ้นหรือแย่ลง บรรยายสิ่งที่เห็นโดยไม่ตีความ และเอารายการยาทั้งหมดไปด้วย
ที่อ้อมกอดทำอย่างไรกับผู้สูงอายุที่บอกความเจ็บไม่ได้
ผู้ดูแลสังเกตและบันทึกทุกวัน โดยเฉพาะจังหวะอาบน้ำ เปลี่ยนเสื้อผ้า และพยุงลุกนั่ง แล้วไล่หาสาเหตุทางกายก่อนเสมอ พร้อมส่งต่อให้พยาบาลและแจ้งครอบครัวทุกกรณี แต่เราไม่วินิจฉัยและไม่จ่ายยาแก้ปวดเอง
แหล่งอ้างอิง
เขียนโดย พว.กรกมล ซ้ายขวา
พยาบาลวิชาชีพ | ผู้จัดการฝ่ายการพยาบาล อ้อมกอด เนอสซิ่งโฮม
เลขที่ใบอนุญาตประกอบวิชาชีพการพยาบาล พว.5511238017
กำกับดูแลมาตรฐานการดูแลทั้งหมดของ อ้อมกอด Nursing Home ดูแลผู้สูงอายุระยะยาวที่บางบัวทอง นนทบุรี และอ้อมกอด พระราม 3 ยานนาวา กรุงเทพฯ
เผยแพร่ 16 พฤศจิกายน 2569 — บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะราย บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือคำแนะนำการใช้ยาเฉพาะราย การประเมินความปวดและการสั่งยาทุกชนิดต้องเป็นการตัดสินใจของแพทย์
แอด LINE อ้อมกอด — เลือกสาขาที่สะดวก
สอบถามห้องพัก ราคา และนัดชมสถานที่ ตอบทุกวัน 08:00–18:00 น.

บางบัวทอง

พระราม 3
สแกนด้วยแอป LINE เพื่อเพิ่มเพื่อน
เปิด LINE บางบัวทองเปิด LINE พระราม 3
แตะดูคลิป 78 วินาที