ผู้สูงอายุล้มแล้วลุกไม่ขึ้น ช่วยยังไงให้ปลอดภัย และเมื่อไหร่ห้ามพยุงขึ้นเอง

สรุปสั้น: อย่ารีบพยุงขึ้นทันที ให้ตั้งสติ ถามและตรวจก่อนว่าท่านเจ็บตรงไหน ขยับได้ไหม หัวกระแทกหรือเปล่า ถ้าปวดสะโพกหรือขาหนีบมาก ขาผิดรูป ขยับไม่ได้ หัวกระแทก หรือกินยาต้านการแข็งตัวของเลือดอยู่ ห้ามขยับตัวท่าน ให้โทร 1669 ถ้าตรวจแล้วไม่มีอะไร ให้ท่านลุกเองทีละจังหวะโดยใช้เก้าอี้ช่วย เราคอยคุมทิศ ไม่ใช่ยกท่านขึ้น และต้องแจ้งแพทย์ทุกครั้งแม้ดูเหมือนไม่เป็นอะไร

เขียนโดย พว.กรกมล ซ้ายขวา · ผู้จัดการฝ่ายการพยาบาล · เผยแพร่ 16 พฤศจิกายน 2569 · อ่าน 7 นาที

ผู้ดูแลอ้อมกอดคุกเข่าลงข้างคุณยายที่นั่งอยู่กับพื้น ถามอาการก่อนช่วยลุก โดยมีเก้าอี้มั่นคงวางรออยู่

จังหวะที่คนในบ้านตกใจที่สุดคือเห็นพ่อแม่นอนอยู่กับพื้น และสิ่งที่เรามักทำโดยอัตโนมัติคือรีบเข้าไปยกท่านขึ้น ซึ่งเป็นสิ่งที่ทำให้กระดูกที่หักอยู่แล้วเคลื่อน และทำให้คนช่วยบาดเจ็บ บทความนี้เรียงให้เป็นลำดับ สิ่งแรกที่ต้องทำ · สัญญาณที่ห้ามขยับท่าน · ขั้นตอนช่วยลุกทีละจังหวะ · หลังลุกได้แล้วต้องทำอะไร · และทำไมท่านถึงไม่ยอมบอกว่าล้ม

สิ่งแรกที่ต้องทำเมื่อเห็นท่านล้ม

คำตอบสั้น: ตั้งสติ อย่ายก ถามก่อน นั่งลงข้างท่าน ถามว่าเจ็บตรงไหน ขยับแขนขาได้ไหม หัวกระแทกหรือเปล่า ดูว่ามีเลือดออกหรือแขนขาผิดรูปไหม ถ้าตอบไม่ได้ สับสน หรือหมดสติ ให้โทร 1669 ทันทีโดยไม่ขยับตัวท่าน ถ้าท่านรู้ตัวดีและไม่เจ็บมาก จึงค่อยช่วยลุกตามขั้นตอน

  1. หายใจลึก ๆ ก่อนเข้าไป คนช่วยที่ตกใจมักทำสิ่งที่อันตรายที่สุดคือรีบยก
  2. อย่าเพิ่งยก ให้ลงไปอยู่ระดับเดียวกับท่าน พูดช้า ๆ ว่าอยู่ตรงนี้แล้วนะ เดี๋ยวดูก่อนว่าเจ็บตรงไหน
  3. ถามและตรวจทีละจุด หัว คอ ไหล่ สะโพก ขา ข้อมือ ให้ท่านลองขยับเองเบา ๆ ไม่ใช่เราไปจับดัด
  4. ดูว่าทำไมถึงล้ม สะดุด ลื่น หรือหน้ามืดวูบ ถ้าวูบหรือจำไม่ได้ว่าล้มยังไง ต้องให้แพทย์ตรวจ ดูเรื่องหน้ามืดเวลาลุก
  5. ถ้าต้องรอความช่วยเหลือ ให้ท่านอบอุ่นและสบายที่สุด หาหมอนรองศีรษะ ห่มผ้า และอยู่กับท่านตลอด

สัญญาณที่ห้ามพยุงขึ้นเอง ให้โทร 1669

คำตอบสั้น: ปวดสะโพกหรือขาหนีบมาก ขาข้างหนึ่งสั้นกว่าหรือบิดผิดรูป ขยับขาไม่ได้ ลุกยืนไม่ไหวเลย หัวกระแทก หมดสติแม้ชั่วครู่ หรือกินยาต้านการแข็งตัวของเลือดอยู่ กลุ่มนี้ต้องให้ทีมแพทย์มาเคลื่อนย้าย การลากหรือยกเองทำให้กระดูกที่หักเคลื่อนและเลือดออกมากขึ้น

  • ปวดสะโพกหรือขาหนีบรุนแรง ลุกไม่ขึ้น หรือเดินไม่ได้ เป็นสัญญาณกระดูกสะโพกหัก ห้ามขยับ
  • ขาข้างหนึ่งดูสั้นกว่า บิดออกด้านนอก หรือผิดรูป ให้รอทีมแพทย์
  • หัวกระแทกพื้น แม้ท่านจะบอกว่าไม่เป็นไร ก็ต้องให้แพทย์ตรวจ
  • กินยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือดอยู่ เลือดออกในสมองเกิดได้โดยไม่มีอาการทันที
  • หมดสติแม้ชั่วครู่ สับสน พูดไม่ชัด หรืออ่อนแรงครึ่งซีก โทร 1669 ทันที
  • ปวดคอหรือหลังมาก หรือชาขา ห้ามขยับคอและลำตัว ให้รอทีมแพทย์

กังวลว่าพ่อแม่จะล้มตอนอยู่บ้านคนเดียว คุยกับเราก่อนได้

เล่าประวัติการล้มและการช่วยเหลือที่ท่านต้องการให้ทีมฟัง ประเมินก่อนรับทุกเคส และแจ้งครอบครัวทุกกรณี

ขั้นตอนช่วยท่านลุกเอง เมื่อตรวจแล้วไม่มีสัญญาณอันตราย

คำตอบสั้น: หลักคือให้ท่านออกแรงเอง เราคุมทิศและกันล้มซ้ำ ใช้เก้าอี้มั่นคงสองตัวเป็นตัวช่วย ให้ท่านตะแคง คุกเข่าข้างเก้าอี้ แล้วดันตัวขึ้นนั่ง ห้ามยกท่านขึ้นตรง ๆ จากพื้น และห้ามดึงใต้วงแขน ถ้าทำแล้วท่านเจ็บหรือทำไม่ได้ ให้หยุดและโทรขอความช่วยเหลือ

  1. วางเก้าอี้มั่นคงไว้ใกล้ตัวท่าน ตัวหนึ่งไว้ด้านศีรษะ อีกตัวไว้ด้านปลายเท้าถ้ามี
  2. ให้ท่านค่อย ๆ ตะแคงไปข้างที่ไม่เจ็บ พักหายใจสักครู่ ไม่เร่ง
  3. ดันตัวขึ้นมาอยู่ท่าคุกเข่าข้างเก้าอี้ มีหมอนหรือผ้ารองเข่าให้ถ้าเจ็บ
  4. ให้ท่านวางมือทั้งสองบนที่นั่งของเก้าอี้ แล้วยกขาข้างที่แข็งแรงกว่าขึ้นตั้งเป็นท่าคุกเข่าข้างเดียว
  5. ให้ท่านดันขึ้นด้วยขาและแขนของตัวเอง แล้วหมุนตัวลงนั่งบนเก้าอี้ เราประคองที่เอวและคุมทิศ ไม่ใช่ยก
  6. นั่งพักอย่างน้อย 10 ถึง 15 นาทีก่อนเดิน ดื่มน้ำ และสังเกตว่าหน้ามืดหรือเจ็บเพิ่มขึ้นหรือไม่
ซ้อมไว้ก่อนดีกว่าทำครั้งแรกตอนเกิดจริง ลองซ้อมขั้นตอนนี้กับท่านตอนที่ยังสบายดี โดยมีคนอยู่ด้วย จะได้รู้ว่าท่านทำได้แค่ไหน และบ้านต้องมีเก้าอี้แบบไหนวางตรงไหน
ผู้ดูแลอ้อมกอดจดบันทึกเหตุการณ์หลังช่วยคุณตาลุกขึ้นนั่งบนเก้าอี้ พร้อมน้ำดื่มในมือท่าน

ผู้ดูแลอ้อมกอดจดบันทึกเหตุการณ์หลังช่วยคุณตาลุกขึ้นนั่งบนเก้าอี้ พร้อมน้ำดื่มในมือท่าน

หลังลุกได้แล้ว ยังต้องทำอีก 4 อย่าง

คำตอบสั้น: แจ้งแพทย์ทุกครั้งแม้ดูไม่เป็นอะไร เฝ้าดูอาการ 24 ถึง 48 ชั่วโมง จดเหตุการณ์ และแก้จุดที่ทำให้ล้ม การล้มครั้งหนึ่งเป็นตัวทำนายการล้มครั้งต่อไปที่ดีที่สุด และอาการบางอย่างเช่นเลือดออกในสมองหรือกระดูกหักแบบไม่เคลื่อน จะแสดงออกช้ากว่านั้นหลายชั่วโมง

  • แจ้งแพทย์หรือพยาบาลทุกครั้ง รวมถึงเล่าว่าล้มยังไง เวลาไหน และกินยาอะไรอยู่
  • เฝ้าดู 24 ถึง 48 ชั่วโมง ถ้าปวดหัวมากขึ้น อาเจียน ซึมลง สับสน หรือปวดจุดใดเพิ่มขึ้น ให้พบแพทย์ทันที
  • จดเหตุการณ์ไว้ วันเวลา จุดที่ล้ม สิ่งที่ทำอยู่ และรองเท้าที่ใส่ บันทึกนี้ช่วยแพทย์หาสาเหตุ
  • แก้จุดที่ทำให้ล้มทั้งบ้าน ไม่ใช่แค่จุดเดียว ดู10 จุดเสี่ยงหกล้มในบ้าน
  • ทบทวนยากับแพทย์ ยาลดความดัน ยานอนหลับ และยาคลายเครียด เพิ่มโอกาสล้มได้ ดูการจัดการยาผู้สูงอายุหลายชนิด

ทำไมท่านไม่ยอมบอกว่าล้ม และทำไมเรื่องนี้อันตราย

คำตอบสั้น: เพราะกลัวว่าบอกแล้วจะถูกห้ามทำนู่นทำนี่ หรือกลัวว่าลูกจะพาไปอยู่ศูนย์ การปิดเรื่องล้มทำให้ไม่มีใครหาสาเหตุ และการล้มครั้งต่อไปมักหนักกว่าเดิม ถ้าเราตอบสนองด้วยการดุหรือห้ามทุกอย่าง ท่านจะยิ่งไม่บอก

  • สังเกตร่องรอยแทนการซักถาม รอยฟกช้ำที่แขน เข่าถลอก เฟอร์นิเจอร์ที่ขยับผิดที่ หรือท่านเดินระวังผิดปกติ
  • ถามด้วยท่าทีที่ไม่ตำหนิ เช่น ช่วงนี้มีเซหรือเกือบล้มบ้างไหม ไม่ใช่ ล้มอีกแล้วเหรอ
  • อย่าตอบด้วยการห้ามทุกอย่าง การให้ท่านนั่งเฉย ๆ ทำให้กล้ามเนื้ออ่อนแรงและยิ่งล้มง่ายขึ้น ดูเรื่องกล้ามเนื้อลีบเมื่อขยับน้อยลง
  • เสนอสิ่งที่ช่วยได้จริงแทน ราวจับ ไฟนำทางกลางคืน รองเท้าที่พอดี และการตรวจสายตา
  • ถ้าท่านอยู่บ้านคนเดียว ควรมีวิธีขอความช่วยเหลือ โทรศัพท์ที่พกติดตัว หรือการโทรเช็กตามเวลา ดูแนวทางดูแลพ่อแม่ทางไกล

ที่อ้อมกอดทำยังไงกับเรื่องนี้

คำตอบสั้น: ที่อ้อมกอดการล้มเป็นเหตุการณ์ที่มีขั้นตอนรองรับ ไม่ใช่เรื่องที่ปล่อยผ่าน ผู้ดูแลที่ผ่านการอบรมดูแล 24 ชั่วโมง ภายใต้การกำกับดูแลของทีมพยาบาล อัตราส่วนการดูแล 1:5 กลางคืนผู้ดูแลอยู่เวรตื่นตลอดคืนทุกคืน ตรวจตราทุก 2 ชั่วโมง พร้อมสายปรึกษาพยาบาล 24 ชั่วโมง

  1. 1. ลดโอกาสล้มตั้งแต่ต้น พื้นไม่ลื่น ราวจับ แสงสว่าง และผู้ดูแลอยู่ด้วยในจังหวะลุกนั่งตามระดับที่ท่านต้องการ ดูวิธีช่วยลุกที่การพยุงลุกจากเตียง
  2. 2. ล้มแล้วมีขั้นตอนและแจ้งครอบครัวทุกกรณี ตรวจก่อนขยับ บันทึกเหตุการณ์ และส่งต่อให้พยาบาลประเมิน
  3. 3. สิ่งที่เราไม่ทำ เราไม่ใช่สถานพยาบาล ไม่เอกซเรย์และไม่วินิจฉัยเอง และไม่ใช้วิธีผูกยึดท่านเพื่อกันล้ม ถ้ามีอาการที่ต้องตรวจ เราประสานส่งโรงพยาบาลใกล้เคียงทันที

อยากดูราวจับและพื้นจริงก่อน มาดูได้ที่อ้อมกอด บางบัวทอง และอ้อมกอด พระราม 3 เยี่ยมชมทุกวัน 08:00–18:00 น. หรือนัดเข้าชมสถานที่

คำถามที่ครอบครัวถามบ่อย

ผู้สูงอายุล้มแล้ว ควรรีบพยุงขึ้นทันทีไหม

ไม่ควร ให้ตั้งสติและตรวจก่อนว่าท่านเจ็บตรงไหน ขยับได้ไหม หัวกระแทกหรือเปล่า เพราะการรีบยกทำให้กระดูกที่หักอยู่แล้วเคลื่อนและทำให้คนช่วยบาดเจ็บ ถ้าไม่มีสัญญาณอันตราย จึงค่อยช่วยให้ท่านลุกเองทีละจังหวะ

สัญญาณแบบไหนที่ห้ามขยับตัวท่านเลย

ปวดสะโพกหรือขาหนีบรุนแรง ลุกไม่ขึ้นหรือเดินไม่ได้ ขาข้างหนึ่งผิดรูปหรือดูสั้นกว่า หัวกระแทกพื้น หมดสติแม้ชั่วครู่ สับสน พูดไม่ชัด อ่อนแรงครึ่งซีก ปวดคอหรือหลังมาก หรือกินยาต้านการแข็งตัวของเลือดอยู่ กลุ่มนี้ให้โทร 1669 และรอทีมแพทย์

ท่านล้มแล้วลุกได้เอง ดูปกติดี ต้องไปหาหมอไหม

ควรแจ้งแพทย์หรือพยาบาลทุกครั้ง เพราะอาการบางอย่าง เช่น เลือดออกในสมองหรือกระดูกหักแบบไม่เคลื่อน จะแสดงออกช้ากว่านั้นหลายชั่วโมง และควรเฝ้าดูอาการต่ออีก 24 ถึง 48 ชั่วโมง

ยกท่านขึ้นเองสองคนได้ไหมถ้าท่านลุกไม่ไหว

ไม่ควร ถ้าท่านลุกไม่ไหวหลังล้ม ให้สงสัยว่ามีการบาดเจ็บและโทรขอความช่วยเหลือ การยกด้วยมือเปล่าเสี่ยงทำให้การบาดเจ็บแย่ลง และเสี่ยงต่อหลังของคนช่วยด้วย

ที่อ้อมกอดถ้าผู้สูงอายุล้ม ทำอย่างไร

ผู้ดูแลตรวจก่อนขยับ บันทึกเหตุการณ์ และส่งต่อให้พยาบาลประเมิน พร้อมแจ้งครอบครัวทุกกรณี ถ้ามีอาการที่ต้องตรวจ เราประสานส่งโรงพยาบาลใกล้เคียงทันที เพราะเราไม่ใช่สถานพยาบาลและไม่วินิจฉัยเอง

แหล่งอ้างอิง

  1. National Institute on Aging (NIH): Falls and Fractures in Older Adults — Causes and Prevention · 2569
  2. CDC STEADI: Resources for patients and caregivers on fall prevention · 2569
  3. WHO: Integrated care for older people (ICOPE) · 2560
พว.กรกมล ซ้ายขวา พยาบาลวิชาชีพ ผู้จัดการฝ่ายการพยาบาล อ้อมกอด เนอสซิ่งโฮม บางบัวทอง

เขียนโดย พว.กรกมล ซ้ายขวา

พยาบาลวิชาชีพ | ผู้จัดการฝ่ายการพยาบาล อ้อมกอด เนอสซิ่งโฮม

เลขที่ใบอนุญาตประกอบวิชาชีพการพยาบาล พว.5511238017

กำกับดูแลมาตรฐานการดูแลทั้งหมดของ อ้อมกอด Nursing Home ดูแลผู้สูงอายุระยะยาวที่บางบัวทอง นนทบุรี และอ้อมกอด พระราม 3 ยานนาวา กรุงเทพฯ

เผยแพร่ 16 พฤศจิกายน 2569 — บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะราย บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัยเฉพาะราย ถ้าสงสัยว่ามีกระดูกหัก มีการกระแทกที่ศีรษะ หรือท่านลุกไม่ไหว ให้โทร 1669 และรอทีมแพทย์

แอด LINE อ้อมกอด — เลือกสาขาที่สะดวก

สอบถามห้องพัก ราคา และนัดชมสถานที่ ตอบทุกวัน 08:00–18:00 น.

QR Code เพิ่มเพื่อน LINE อ้อมกอด บางบัวทอง

บางบัวทอง

QR Code เพิ่มเพื่อน LINE อ้อมกอด พระราม 3

พระราม 3

สแกนด้วยแอป LINE เพื่อเพิ่มเพื่อน

เปิด LINE บางบัวทองเปิด LINE พระราม 3
โทร 090-889-8444 LINE
บางบัวทอง
LINE
พระราม 3
 
กลับไปหน้ารวมบทความ