ผู้สูงอายุหวาดระแวง คิดว่ามีคนขโมยของ ไม่ไว้ใจใคร ครอบครัวรับมือยังไง

สรุปสั้น: ความหวาดระแวงว่ามีคนขโมยของเป็นอาการที่พบได้ในภาวะสมองเสื่อม ไม่ใช่การกล่าวหาเพื่อให้เจ็บใจ สิ่งที่ทำให้แย่ลงที่สุดคือการเถียงเพื่อพิสูจน์ว่าท่านคิดผิด ให้รับความรู้สึกก่อน แล้วช่วยหาของด้วยกัน ถ้าอาการเกิดขึ้นใหม่แบบเฉียบพลันภายในไม่กี่วัน ต้องให้แพทย์ตรวจหาสาเหตุทางกายก่อน เพราะการติดเชื้อ ยา และการขาดน้ำ ทำให้ผู้สูงอายุหวาดระแวงได้

เขียนโดย พว.กรกมล ซ้ายขวา · ผู้จัดการฝ่ายการพยาบาล · เผยแพร่ 16 พฤศจิกายน 2569 · อ่าน 8 นาที

ผู้ดูแลอ้อมกอดนั่งลงช่วยคุณยายเปิดลิ้นชักหาของด้วยกันอย่างใจเย็นในห้องที่สว่าง

ประโยคที่ทำให้คนในบ้านเจ็บที่สุดคือ ใครเอาเงินแม่ไป หรือ มีคนเข้ามาในห้องตอนกลางคืน ลูกที่ดูแลอยู่ทุกวันกลายเป็นผู้ต้องสงสัยคนแรก และบทสนทนามักจบด้วยการทะเลาะ บทความนี้เรียงให้เป็นลำดับ อาการนี้มาจากอะไร · กรณีที่ต้องรีบตรวจร่างกาย · วิธีตอบที่ไม่ทำให้แย่ลง · จัดบ้านให้ของไม่หาย · และเรื่องยาที่แพทย์เป็นผู้ตัดสิน

ผู้สูงอายุหวาดระแวง เกิดจากอะไร

คำตอบสั้น: สาเหตุหนึ่งที่พบได้บ่อยคือภาวะสมองเสื่อม เพราะเมื่อจำไม่ได้ว่าวางของไว้ที่ไหน สมองจะหาคำอธิบายที่สมเหตุสมผลที่สุดให้ตัวเอง ซึ่งก็คือมีคนเอาไป ปัจจัยที่ทำให้แย่ลงคือการได้ยินและการมองเห็นที่แย่ลง ความมืด ความเหนื่อย และสิ่งแวดล้อมที่เปลี่ยน ส่วนอาการที่เกิดใหม่เฉียบพลันมักมีสาเหตุทางกายซ่อนอยู่

อาการที่เกิดใหม่เฉียบพลัน ต้องตรวจร่างกายก่อน

คำตอบสั้น: ถ้าท่านปกติดีแล้วหวาดระแวงขึ้นมาในไม่กี่วันหรือข้ามคืน อย่าคิดว่าเป็นสมองเสื่อมทันที ให้นึกถึงภาวะสับสนเฉียบพลันไว้ก่อน ซึ่งมีสาเหตุทางกายที่พบบ่อยคือการติดเชื้อ ยาที่เพิ่งเริ่มหรือเพิ่งปรับ การขาดน้ำ ท้องผูกมาก ปัสสาวะไม่ออก และความเจ็บปวด กลุ่มนี้แก้ที่ต้นเหตุแล้วอาการมักดีขึ้น

  • ไข้ ไอ หรือปัสสาวะแสบขัด ให้พบแพทย์ เพราะการติดเชื้อทำให้สับสนได้ ส่วนกลิ่นปัสสาวะอย่างเดียวไม่ใช่หลักฐานการติดเชื้อ เพราะเกิดจากการขาดน้ำ อาหาร หรือยาได้
  • เพิ่งเริ่มยาใหม่หรือเพิ่งปรับขนาดยา ให้เอารายการยาทั้งหมดไปให้แพทย์ดู ดูการจัดการยาผู้สูงอายุหลายชนิด
  • ดื่มน้ำน้อยหรือท้องเสีย ภาวะขาดน้ำทำให้สับสนได้เร็ว ดูเรื่องอาหารและกิจวัตรประจำวัน
  • ไม่ถ่ายหลายวัน หรือปัสสาวะไม่ออก สองอย่างนี้ทำให้ผู้สูงอายุสับสนได้จริง
  • เพิ่งออกจากโรงพยาบาล หรือซึมสลับตื่นตัวในวันเดียว เป็นลักษณะที่ชี้ไปทางสาเหตุทางกาย อ่านภาวะสับสนเฉียบพลันในผู้สูงอายุ

รับมือเรื่องนี้ที่บ้านไม่ไหวแล้ว คุยกับเราก่อนได้

เล่าอาการและการประเมินของแพทย์ให้ทีมฟัง ประเมินก่อนรับทุกเคส และแจ้งครอบครัวทุกกรณี

ตอบท่านยังไงไม่ให้แย่ลง

คำตอบสั้น: ห้ามเถียงเพื่อพิสูจน์ว่าท่านคิดผิด และห้ามพูดว่าไม่มีใครขโมย เพราะในโลกของท่านเรื่องนั้นเกิดขึ้นจริง การเถียงจะกลายเป็นว่าเราเข้าข้างคนร้าย ให้รับความรู้สึกก่อน แล้วชวนหาของด้วยกัน คำว่าหายของแล้วคงกังวลมากเลยนะ เดี๋ยวช่วยหาด้วยกัน ได้ผลกว่าการอธิบายเหตุผลทุกครั้ง

  1. รับความรู้สึก ไม่รับรองข้อเท็จจริง พูดว่าคงกังวลมากเลยนะ ไม่ต้องพูดว่าใช่ มีคนขโมยจริง
  2. ชวนหาของด้วยกันอย่างจริงจัง การได้ลงมือหาด้วยกันทำให้ท่านรู้ว่าเราอยู่ข้างเดียวกัน
  3. ถ้าพบของ ให้พูดอย่างเบา เช่น เจอแล้ว อยู่ในลิ้นชักนี่เอง ไม่พูดว่าเห็นไหม บอกแล้วว่าไม่มีใครเอา
  4. ถ้าท่านโกรธมาก ให้ถอยออกมาก่อน ความปลอดภัยมาก่อนการอธิบาย แล้วกลับมาคุยเมื่ออารมณ์ลง จากนั้นค่อยเปลี่ยนเรื่องด้วยกิจกรรมที่ท่านชอบ
ประโยคที่ควรเลี่ยง ไม่มีใครขโมยหรอก · แม่ลืมเองนั่นแหละ · บอกกี่ครั้งแล้วว่าอยู่ในตู้ · ทั้งสามประโยคเพิ่มความไม่ไว้ใจ และทำให้ครั้งหน้าท่านไม่บอกเราก่อนใคร
ผู้ดูแลอ้อมกอดวางถาดของใช้ส่วนตัวของคุณตาไว้ที่เดิมทุกวัน ท่านนั่งดูอยู่บนเก้าอี้

ผู้ดูแลอ้อมกอดวางถาดของใช้ส่วนตัวของคุณตาไว้ที่เดิมทุกวัน ท่านนั่งดูอยู่บนเก้าอี้

จัดบ้านให้ของไม่หาย ลดต้นเหตุของการระแวง

คำตอบสั้น: ลดโอกาสที่ของจะหายคือการแก้ที่ต้นเหตุ ทำกุญแจสำรอง เตรียมของสำรองสำหรับสิ่งที่ท่านหาบ่อย วางของไว้ที่เดิมตลอด และไม่ย้ายหรือเก็บของของท่านโดยไม่บอก ถ้าท่านชอบซ่อนของ ให้จดจุดที่ท่านมักซ่อนไว้ จะได้หาเจอเร็วขึ้นในครั้งต่อไป

  • ของสำคัญทำสำรองไว้ กุญแจ แว่น และกระเป๋าสตางค์ใบที่ท่านถือ ทำชุดสำรองไว้หนึ่งชุด
  • ให้ของอยู่ที่เดิมทุกวัน ตำแหน่งที่เปลี่ยนไปคือจุดเริ่มของเรื่องของหายทุกครั้ง
  • ไม่ย้ายหรือเก็บของของท่านโดยไม่บอก แม้จะเก็บให้เป็นระเบียบด้วยความตั้งใจดี และจดจุดที่ท่านมักซ่อนของไว้ เช่น ใต้หมอนหรือในกระเป๋าเสื้อ จะได้หาเจอเร็ว
  • ลดของรกและเพิ่มแสง ของที่กองรวมกันทำให้หาไม่เจอ และห้องที่มืดทำให้ระแวงมากขึ้น ดูการจัดบ้านให้ปลอดภัย

เรื่องยา และกรณีที่ต้องพบแพทย์

คำตอบสั้น: ยาในกลุ่มต้านอาการทางจิตไม่ใช่ทางเลือกแรก และต้องเป็นแพทย์เท่านั้นที่ตัดสิน แนวทางของ NICE สำหรับผู้มีภาวะสมองเสื่อม ระบุให้พิจารณาหลังประเมินสาเหตุทางกายและสิ่งแวดล้อมแล้ว เฉพาะผู้ที่มีความเสี่ยงทำร้ายตัวเองหรือผู้อื่น หรือมีอาการหวาดระแวง เห็นภาพหลอน หรืออยู่ไม่สุข ที่ทำให้ทุกข์ทรมานอย่างรุนแรง โดยใช้ขนาดต่ำสุดในเวลาที่สั้นที่สุด และทบทวนอย่างน้อยทุก 6 สัปดาห์ เพราะยากลุ่มนี้เพิ่มความเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมองและการเสียชีวิต

  • วิธีไม่ใช้ยาต้องมาก่อนและต้องทำต่อ NICE ระบุให้คงการดูแลด้านจิตใจและสิ่งแวดล้อมไว้ ทั้งระหว่างใช้ยาและหลังหยุดยา
  • ท่านที่เป็นสมองเสื่อมชนิด Lewy body หรือสมองเสื่อมจากพาร์กินสัน ต้องระวังเป็นพิเศษ เพราะยากลุ่มนี้ทำให้อาการทางการเคลื่อนไหวแย่ลงและเกิดปฏิกิริยารุนแรงได้ ต้องปรึกษาแพทย์เฉพาะทาง ดูเรื่องผู้ป่วยพาร์กินสัน
  • ห้ามใช้ยาของคนอื่นหรือยาที่เหลือจากครั้งก่อน และห้ามเพิ่มหรือลดขนาดเอง
  • ควรพบแพทย์เมื่ออาการรบกวนชีวิตประจำวัน เช่น ไม่ยอมกินข้าว ไม่ยอมให้ใครเข้าใกล้ หรือไม่ยอมนอน
  • ต้องพบแพทย์โดยเร็วถ้ามีความเสี่ยงต่อความปลอดภัย ท่านจะออกจากบ้านกลางดึก ขับรถออกไป หรือมีพฤติกรรมที่อาจทำร้ายตัวเองหรือคนอื่น ถ้าเหตุเกิดขณะนั้น โทร 1669

ที่อ้อมกอดทำยังไงกับเรื่องนี้

คำตอบสั้น: ที่อ้อมกอดเราใช้วิธีจัดสิ่งแวดล้อมและกิจวัตรให้คงที่ ไม่ใช้วิธีผูกยึดและไม่จ่ายยา ผู้ดูแลที่ผ่านการอบรมดูแล 24 ชั่วโมง ภายใต้การกำกับดูแลของทีมพยาบาล อัตราส่วนการดูแล 1:5 พยาบาลวิชาชีพเยี่ยมประเมิน 1 ถึง 2 ครั้งต่อสัปดาห์ แพทย์เยี่ยมตรวจประจำเดือน และประเมินก่อนรับทุกเคส

  1. 1. กิจวัตรคงที่และของอยู่ที่เดิม ความคุ้นเคยลดความระแวงได้มากกว่าการอธิบาย ดูชีวิตจริงที่หนึ่งวันในบ้านอ้อมกอด
  2. 2. ผู้ดูแลตอบด้วยวิธีเดียวกันทุกคน รับความรู้สึกก่อน ไม่เถียง และช่วยหาของด้วยกัน เรื่องที่เกิดขึ้นถูกจดและส่งต่อให้พยาบาล แล้วแจ้งครอบครัวทุกกรณี ดูมาตรฐานการดูแล
  3. 3. สิ่งที่เราไม่ทำ เราไม่ใช่สถานพยาบาล ไม่มีบริการทางจิตเวชในศูนย์ ไม่จ่ายยา และไม่ใช้วิธีผูกยึดท่าน เคสจิตเวชรับเฉพาะที่อาการคงที่ ดูเหมาะกับใคร ถ้าอาการเปลี่ยนไป เราประสานส่งโรงพยาบาลและแจ้งครอบครัว

อยากพาท่านมาดูสถานที่ก่อน มาดูได้ที่อ้อมกอด บางบัวทอง และอ้อมกอด พระราม 3 เยี่ยมชมทุกวัน 08:00–18:00 น. หรือนัดเข้าชมสถานที่

คำถามที่ครอบครัวถามบ่อย

ท่านกล่าวหาว่าลูกขโมยเงิน ควรอธิบายให้ท่านเข้าใจไหม

ไม่ควรเถียงเพื่อพิสูจน์ว่าท่านคิดผิด เพราะในโลกของท่านเรื่องนั้นเกิดขึ้นจริง และการเถียงทำให้ท่านยิ่งไม่ไว้ใจ ให้รับความรู้สึกก่อน เช่น หายของแล้วคงกังวลมากเลยนะ แล้วชวนหาของด้วยกันอย่างจริงจัง

อาการหวาดระแวงที่เพิ่งเกิดขึ้นในสองสามวัน เป็นสมองเสื่อมไหม

อาการที่เกิดใหม่แบบเฉียบพลันมักไม่ใช่สมองเสื่อม แต่ให้นึกถึงภาวะสับสนเฉียบพลันที่มีสาเหตุทางกาย เช่น การติดเชื้อ ยาที่เพิ่งปรับ การขาดน้ำ ท้องผูกมาก ปัสสาวะไม่ออก หรือความเจ็บปวด ควรให้แพทย์ตรวจหาสาเหตุ

ควรให้ยาเพื่อให้ท่านสงบลงไหม

เป็นการตัดสินใจของแพทย์เท่านั้น แนวทางของ NICE สำหรับผู้มีภาวะสมองเสื่อม ระบุให้พิจารณายาในกลุ่มต้านอาการทางจิตหลังประเมินสาเหตุทางกายและสิ่งแวดล้อมแล้ว เฉพาะผู้ที่มีความเสี่ยงทำร้ายตัวเองหรือผู้อื่น หรือมีอาการที่ทำให้ทุกข์ทรมานอย่างรุนแรง ใช้ขนาดต่ำสุดในเวลาสั้นที่สุด และทบทวนอย่างน้อยทุก 6 สัปดาห์

ท่านชอบซ่อนของแล้วหาไม่เจอ ควรทำอย่างไร

ทำกุญแจและของใช้สำคัญเป็นชุดสำรองไว้ วางของไว้ที่เดิมทุกวัน ไม่ย้ายหรือเก็บของของท่านโดยไม่บอก และจดจุดที่ท่านมักซ่อน เช่น ใต้หมอนหรือในกระเป๋าเสื้อ จะได้หาเจอเร็วขึ้นในครั้งต่อไป

ที่อ้อมกอดรับดูแลผู้สูงอายุที่มีอาการหวาดระแวงไหม

ประเมินก่อนรับทุกเคส และรับเคสจิตเวชเฉพาะที่อาการคงที่ สิ่งที่เราทำคือจัดกิจวัตรและสิ่งแวดล้อมให้คงที่ และผู้ดูแลตอบด้วยวิธีเดียวกันทุกคน เราไม่จ่ายยา ไม่ใช้วิธีผูกยึด และไม่มีบริการทางจิตเวชในศูนย์

แหล่งอ้างอิง

  1. NICE Guideline NG97: Dementia — assessment, management and support (ข้อแนะนำเรื่องยาต้านอาการทางจิต) · 2561
  2. WHO Fact sheet: Mental health of older adults · 20 ก.ค. 2569
  3. WHO: Integrated care for older people (ICOPE) · 2560
พว.กรกมล ซ้ายขวา พยาบาลวิชาชีพ ผู้จัดการฝ่ายการพยาบาล อ้อมกอด เนอสซิ่งโฮม บางบัวทอง

เขียนโดย พว.กรกมล ซ้ายขวา

พยาบาลวิชาชีพ | ผู้จัดการฝ่ายการพยาบาล อ้อมกอด เนอสซิ่งโฮม

เลขที่ใบอนุญาตประกอบวิชาชีพการพยาบาล พว.5511238017

กำกับดูแลมาตรฐานการดูแลทั้งหมดของ อ้อมกอด Nursing Home ดูแลผู้สูงอายุระยะยาวที่บางบัวทอง นนทบุรี และอ้อมกอด พระราม 3 ยานนาวา กรุงเทพฯ

เผยแพร่ 16 พฤศจิกายน 2569 — บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะราย บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือคำแนะนำการใช้ยาเฉพาะราย การพิจารณายาทุกชนิดต้องเป็นการตัดสินใจของแพทย์ และอาการที่เกิดใหม่เฉียบพลันควรได้รับการตรวจหาสาเหตุทางกาย

แอด LINE อ้อมกอด — เลือกสาขาที่สะดวก

สอบถามห้องพัก ราคา และนัดชมสถานที่ ตอบทุกวัน 08:00–18:00 น.

QR Code เพิ่มเพื่อน LINE อ้อมกอด บางบัวทอง

บางบัวทอง

QR Code เพิ่มเพื่อน LINE อ้อมกอด พระราม 3

พระราม 3

สแกนด้วยแอป LINE เพื่อเพิ่มเพื่อน

เปิด LINE บางบัวทองเปิด LINE พระราม 3
โทร 090-889-8444 LINE
บางบัวทอง
LINE
พระราม 3
 
กลับไปหน้ารวมบทความ