เขียนโดย พว.กรกมล ซ้ายขวา · ผู้จัดการฝ่ายการพยาบาล · เผยแพร่ 16 พฤศจิกายน 2569 · อ่าน 8 นาที

ประโยคที่ทำให้คนในบ้านเจ็บที่สุดคือ ใครเอาเงินแม่ไป หรือ มีคนเข้ามาในห้องตอนกลางคืน ลูกที่ดูแลอยู่ทุกวันกลายเป็นผู้ต้องสงสัยคนแรก และบทสนทนามักจบด้วยการทะเลาะ บทความนี้เรียงให้เป็นลำดับ อาการนี้มาจากอะไร · กรณีที่ต้องรีบตรวจร่างกาย · วิธีตอบที่ไม่ทำให้แย่ลง · จัดบ้านให้ของไม่หาย · และเรื่องยาที่แพทย์เป็นผู้ตัดสิน
ผู้สูงอายุหวาดระแวง เกิดจากอะไร
คำตอบสั้น: สาเหตุหนึ่งที่พบได้บ่อยคือภาวะสมองเสื่อม เพราะเมื่อจำไม่ได้ว่าวางของไว้ที่ไหน สมองจะหาคำอธิบายที่สมเหตุสมผลที่สุดให้ตัวเอง ซึ่งก็คือมีคนเอาไป ปัจจัยที่ทำให้แย่ลงคือการได้ยินและการมองเห็นที่แย่ลง ความมืด ความเหนื่อย และสิ่งแวดล้อมที่เปลี่ยน ส่วนอาการที่เกิดใหม่เฉียบพลันมักมีสาเหตุทางกายซ่อนอยู่
- จำไม่ได้ว่าวางไว้ไหน แล้วสมองเติมคำอธิบายให้ นี่คือกลไกของอาการนี้ ดูสมองเสื่อมระยะแรก ต่างจากหลงลืมตามวัยยังไง
- ได้ยินไม่ชัดและมองไม่ชัด ทำให้ตีความสิ่งที่เกิดขึ้นรอบตัวผิด เสียงกระซิบกลายเป็นคนนินทา
- ตอนค่ำและตอนกลางคืนอาการแรงขึ้น คล้ายกับภาวะสับสนตอนเย็น
- เหนื่อย เจ็บ หรือนอนไม่พอ ความเจ็บที่บอกไม่ได้มักออกมาเป็นอารมณ์ ดูเรื่องสมองเสื่อมที่ก้าวร้าว
อาการที่เกิดใหม่เฉียบพลัน ต้องตรวจร่างกายก่อน
คำตอบสั้น: ถ้าท่านปกติดีแล้วหวาดระแวงขึ้นมาในไม่กี่วันหรือข้ามคืน อย่าคิดว่าเป็นสมองเสื่อมทันที ให้นึกถึงภาวะสับสนเฉียบพลันไว้ก่อน ซึ่งมีสาเหตุทางกายที่พบบ่อยคือการติดเชื้อ ยาที่เพิ่งเริ่มหรือเพิ่งปรับ การขาดน้ำ ท้องผูกมาก ปัสสาวะไม่ออก และความเจ็บปวด กลุ่มนี้แก้ที่ต้นเหตุแล้วอาการมักดีขึ้น
- ไข้ ไอ หรือปัสสาวะแสบขัด ให้พบแพทย์ เพราะการติดเชื้อทำให้สับสนได้ ส่วนกลิ่นปัสสาวะอย่างเดียวไม่ใช่หลักฐานการติดเชื้อ เพราะเกิดจากการขาดน้ำ อาหาร หรือยาได้
- เพิ่งเริ่มยาใหม่หรือเพิ่งปรับขนาดยา ให้เอารายการยาทั้งหมดไปให้แพทย์ดู ดูการจัดการยาผู้สูงอายุหลายชนิด
- ดื่มน้ำน้อยหรือท้องเสีย ภาวะขาดน้ำทำให้สับสนได้เร็ว ดูเรื่องอาหารและกิจวัตรประจำวัน
- ไม่ถ่ายหลายวัน หรือปัสสาวะไม่ออก สองอย่างนี้ทำให้ผู้สูงอายุสับสนได้จริง
- เพิ่งออกจากโรงพยาบาล หรือซึมสลับตื่นตัวในวันเดียว เป็นลักษณะที่ชี้ไปทางสาเหตุทางกาย อ่านภาวะสับสนเฉียบพลันในผู้สูงอายุ
รับมือเรื่องนี้ที่บ้านไม่ไหวแล้ว คุยกับเราก่อนได้
เล่าอาการและการประเมินของแพทย์ให้ทีมฟัง ประเมินก่อนรับทุกเคส และแจ้งครอบครัวทุกกรณี
ตอบท่านยังไงไม่ให้แย่ลง
คำตอบสั้น: ห้ามเถียงเพื่อพิสูจน์ว่าท่านคิดผิด และห้ามพูดว่าไม่มีใครขโมย เพราะในโลกของท่านเรื่องนั้นเกิดขึ้นจริง การเถียงจะกลายเป็นว่าเราเข้าข้างคนร้าย ให้รับความรู้สึกก่อน แล้วชวนหาของด้วยกัน คำว่าหายของแล้วคงกังวลมากเลยนะ เดี๋ยวช่วยหาด้วยกัน ได้ผลกว่าการอธิบายเหตุผลทุกครั้ง
- รับความรู้สึก ไม่รับรองข้อเท็จจริง พูดว่าคงกังวลมากเลยนะ ไม่ต้องพูดว่าใช่ มีคนขโมยจริง
- ชวนหาของด้วยกันอย่างจริงจัง การได้ลงมือหาด้วยกันทำให้ท่านรู้ว่าเราอยู่ข้างเดียวกัน
- ถ้าพบของ ให้พูดอย่างเบา เช่น เจอแล้ว อยู่ในลิ้นชักนี่เอง ไม่พูดว่าเห็นไหม บอกแล้วว่าไม่มีใครเอา
- ถ้าท่านโกรธมาก ให้ถอยออกมาก่อน ความปลอดภัยมาก่อนการอธิบาย แล้วกลับมาคุยเมื่ออารมณ์ลง จากนั้นค่อยเปลี่ยนเรื่องด้วยกิจกรรมที่ท่านชอบ

ผู้ดูแลอ้อมกอดวางถาดของใช้ส่วนตัวของคุณตาไว้ที่เดิมทุกวัน ท่านนั่งดูอยู่บนเก้าอี้
จัดบ้านให้ของไม่หาย ลดต้นเหตุของการระแวง
คำตอบสั้น: ลดโอกาสที่ของจะหายคือการแก้ที่ต้นเหตุ ทำกุญแจสำรอง เตรียมของสำรองสำหรับสิ่งที่ท่านหาบ่อย วางของไว้ที่เดิมตลอด และไม่ย้ายหรือเก็บของของท่านโดยไม่บอก ถ้าท่านชอบซ่อนของ ให้จดจุดที่ท่านมักซ่อนไว้ จะได้หาเจอเร็วขึ้นในครั้งต่อไป
- ของสำคัญทำสำรองไว้ กุญแจ แว่น และกระเป๋าสตางค์ใบที่ท่านถือ ทำชุดสำรองไว้หนึ่งชุด
- ให้ของอยู่ที่เดิมทุกวัน ตำแหน่งที่เปลี่ยนไปคือจุดเริ่มของเรื่องของหายทุกครั้ง
- ไม่ย้ายหรือเก็บของของท่านโดยไม่บอก แม้จะเก็บให้เป็นระเบียบด้วยความตั้งใจดี และจดจุดที่ท่านมักซ่อนของไว้ เช่น ใต้หมอนหรือในกระเป๋าเสื้อ จะได้หาเจอเร็ว
- ลดของรกและเพิ่มแสง ของที่กองรวมกันทำให้หาไม่เจอ และห้องที่มืดทำให้ระแวงมากขึ้น ดูการจัดบ้านให้ปลอดภัย
เรื่องยา และกรณีที่ต้องพบแพทย์
คำตอบสั้น: ยาในกลุ่มต้านอาการทางจิตไม่ใช่ทางเลือกแรก และต้องเป็นแพทย์เท่านั้นที่ตัดสิน แนวทางของ NICE สำหรับผู้มีภาวะสมองเสื่อม ระบุให้พิจารณาหลังประเมินสาเหตุทางกายและสิ่งแวดล้อมแล้ว เฉพาะผู้ที่มีความเสี่ยงทำร้ายตัวเองหรือผู้อื่น หรือมีอาการหวาดระแวง เห็นภาพหลอน หรืออยู่ไม่สุข ที่ทำให้ทุกข์ทรมานอย่างรุนแรง โดยใช้ขนาดต่ำสุดในเวลาที่สั้นที่สุด และทบทวนอย่างน้อยทุก 6 สัปดาห์ เพราะยากลุ่มนี้เพิ่มความเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมองและการเสียชีวิต
- วิธีไม่ใช้ยาต้องมาก่อนและต้องทำต่อ NICE ระบุให้คงการดูแลด้านจิตใจและสิ่งแวดล้อมไว้ ทั้งระหว่างใช้ยาและหลังหยุดยา
- ท่านที่เป็นสมองเสื่อมชนิด Lewy body หรือสมองเสื่อมจากพาร์กินสัน ต้องระวังเป็นพิเศษ เพราะยากลุ่มนี้ทำให้อาการทางการเคลื่อนไหวแย่ลงและเกิดปฏิกิริยารุนแรงได้ ต้องปรึกษาแพทย์เฉพาะทาง ดูเรื่องผู้ป่วยพาร์กินสัน
- ห้ามใช้ยาของคนอื่นหรือยาที่เหลือจากครั้งก่อน และห้ามเพิ่มหรือลดขนาดเอง
- ควรพบแพทย์เมื่ออาการรบกวนชีวิตประจำวัน เช่น ไม่ยอมกินข้าว ไม่ยอมให้ใครเข้าใกล้ หรือไม่ยอมนอน
- ต้องพบแพทย์โดยเร็วถ้ามีความเสี่ยงต่อความปลอดภัย ท่านจะออกจากบ้านกลางดึก ขับรถออกไป หรือมีพฤติกรรมที่อาจทำร้ายตัวเองหรือคนอื่น ถ้าเหตุเกิดขณะนั้น โทร 1669
ที่อ้อมกอดทำยังไงกับเรื่องนี้
คำตอบสั้น: ที่อ้อมกอดเราใช้วิธีจัดสิ่งแวดล้อมและกิจวัตรให้คงที่ ไม่ใช้วิธีผูกยึดและไม่จ่ายยา ผู้ดูแลที่ผ่านการอบรมดูแล 24 ชั่วโมง ภายใต้การกำกับดูแลของทีมพยาบาล อัตราส่วนการดูแล 1:5 พยาบาลวิชาชีพเยี่ยมประเมิน 1 ถึง 2 ครั้งต่อสัปดาห์ แพทย์เยี่ยมตรวจประจำเดือน และประเมินก่อนรับทุกเคส
- 1. กิจวัตรคงที่และของอยู่ที่เดิม ความคุ้นเคยลดความระแวงได้มากกว่าการอธิบาย ดูชีวิตจริงที่หนึ่งวันในบ้านอ้อมกอด
- 2. ผู้ดูแลตอบด้วยวิธีเดียวกันทุกคน รับความรู้สึกก่อน ไม่เถียง และช่วยหาของด้วยกัน เรื่องที่เกิดขึ้นถูกจดและส่งต่อให้พยาบาล แล้วแจ้งครอบครัวทุกกรณี ดูมาตรฐานการดูแล
- 3. สิ่งที่เราไม่ทำ เราไม่ใช่สถานพยาบาล ไม่มีบริการทางจิตเวชในศูนย์ ไม่จ่ายยา และไม่ใช้วิธีผูกยึดท่าน เคสจิตเวชรับเฉพาะที่อาการคงที่ ดูเหมาะกับใคร ถ้าอาการเปลี่ยนไป เราประสานส่งโรงพยาบาลและแจ้งครอบครัว
อยากพาท่านมาดูสถานที่ก่อน มาดูได้ที่อ้อมกอด บางบัวทอง และอ้อมกอด พระราม 3 เยี่ยมชมทุกวัน 08:00–18:00 น. หรือนัดเข้าชมสถานที่
คำถามที่ครอบครัวถามบ่อย
ท่านกล่าวหาว่าลูกขโมยเงิน ควรอธิบายให้ท่านเข้าใจไหม
ไม่ควรเถียงเพื่อพิสูจน์ว่าท่านคิดผิด เพราะในโลกของท่านเรื่องนั้นเกิดขึ้นจริง และการเถียงทำให้ท่านยิ่งไม่ไว้ใจ ให้รับความรู้สึกก่อน เช่น หายของแล้วคงกังวลมากเลยนะ แล้วชวนหาของด้วยกันอย่างจริงจัง
อาการหวาดระแวงที่เพิ่งเกิดขึ้นในสองสามวัน เป็นสมองเสื่อมไหม
อาการที่เกิดใหม่แบบเฉียบพลันมักไม่ใช่สมองเสื่อม แต่ให้นึกถึงภาวะสับสนเฉียบพลันที่มีสาเหตุทางกาย เช่น การติดเชื้อ ยาที่เพิ่งปรับ การขาดน้ำ ท้องผูกมาก ปัสสาวะไม่ออก หรือความเจ็บปวด ควรให้แพทย์ตรวจหาสาเหตุ
ควรให้ยาเพื่อให้ท่านสงบลงไหม
เป็นการตัดสินใจของแพทย์เท่านั้น แนวทางของ NICE สำหรับผู้มีภาวะสมองเสื่อม ระบุให้พิจารณายาในกลุ่มต้านอาการทางจิตหลังประเมินสาเหตุทางกายและสิ่งแวดล้อมแล้ว เฉพาะผู้ที่มีความเสี่ยงทำร้ายตัวเองหรือผู้อื่น หรือมีอาการที่ทำให้ทุกข์ทรมานอย่างรุนแรง ใช้ขนาดต่ำสุดในเวลาสั้นที่สุด และทบทวนอย่างน้อยทุก 6 สัปดาห์
ท่านชอบซ่อนของแล้วหาไม่เจอ ควรทำอย่างไร
ทำกุญแจและของใช้สำคัญเป็นชุดสำรองไว้ วางของไว้ที่เดิมทุกวัน ไม่ย้ายหรือเก็บของของท่านโดยไม่บอก และจดจุดที่ท่านมักซ่อน เช่น ใต้หมอนหรือในกระเป๋าเสื้อ จะได้หาเจอเร็วขึ้นในครั้งต่อไป
ที่อ้อมกอดรับดูแลผู้สูงอายุที่มีอาการหวาดระแวงไหม
ประเมินก่อนรับทุกเคส และรับเคสจิตเวชเฉพาะที่อาการคงที่ สิ่งที่เราทำคือจัดกิจวัตรและสิ่งแวดล้อมให้คงที่ และผู้ดูแลตอบด้วยวิธีเดียวกันทุกคน เราไม่จ่ายยา ไม่ใช้วิธีผูกยึด และไม่มีบริการทางจิตเวชในศูนย์
แหล่งอ้างอิง
เขียนโดย พว.กรกมล ซ้ายขวา
พยาบาลวิชาชีพ | ผู้จัดการฝ่ายการพยาบาล อ้อมกอด เนอสซิ่งโฮม
เลขที่ใบอนุญาตประกอบวิชาชีพการพยาบาล พว.5511238017
กำกับดูแลมาตรฐานการดูแลทั้งหมดของ อ้อมกอด Nursing Home ดูแลผู้สูงอายุระยะยาวที่บางบัวทอง นนทบุรี และอ้อมกอด พระราม 3 ยานนาวา กรุงเทพฯ
เผยแพร่ 16 พฤศจิกายน 2569 — บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะราย บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือคำแนะนำการใช้ยาเฉพาะราย การพิจารณายาทุกชนิดต้องเป็นการตัดสินใจของแพทย์ และอาการที่เกิดใหม่เฉียบพลันควรได้รับการตรวจหาสาเหตุทางกาย
แอด LINE อ้อมกอด — เลือกสาขาที่สะดวก
สอบถามห้องพัก ราคา และนัดชมสถานที่ ตอบทุกวัน 08:00–18:00 น.

บางบัวทอง

พระราม 3
สแกนด้วยแอป LINE เพื่อเพิ่มเพื่อน
เปิด LINE บางบัวทองเปิด LINE พระราม 3
แตะดูคลิป 75 วินาที