เขียนโดย พว.กรกมล ซ้ายขวา · ผู้จัดการฝ่ายการพยาบาล · เผยแพร่ 16 พฤศจิกายน 2569 · อ่าน 7 นาที

คำว่าวูบ ตาลาย หรือหน้ามืดตอนลุก เป็นคำที่คนในบ้านได้ยินบ่อยจนเคยชิน แต่ถ้าเกิดตอนท่านกำลังลุกจากเตียงกลางดึก ผลที่ตามมาคือการล้มที่อาจทำให้กระดูกหัก บทความนี้เรียงให้เป็นลำดับ มันคืออะไรและพบบ่อยแค่ไหน · สาเหตุที่พบบ่อยในบ้าน · วิธีลุกที่ปลอดภัย · เรื่องยาที่ต้องคุยกับแพทย์ · และสัญญาณที่รอไม่ได้
ความดันตกเวลาเปลี่ยนท่า คืออะไร และพบบ่อยแค่ไหน
คำตอบสั้น: คือภาวะที่เลือดไปเลี้ยงสมองลดลงชั่วคราวตอนเปลี่ยนจากนอนหรือนั่งเป็นยืน เกณฑ์ที่ใช้คือความดันตัวบนลดลงตั้งแต่ 20 หรือตัวล่างลดลงตั้งแต่ 10 มิลลิเมตรปรอท ภายใน 3 นาทีหลังยืน เอกสารเวชปฏิบัติปี 2565 ระบุความชุกในผู้สูงอายุในชุมชนราว 20 เปอร์เซ็นต์ เทียบกับราว 5 เปอร์เซ็นต์ในวัยกลางคน และสูงกว่านั้นมากในผู้ที่อยู่ในสถานดูแลระยะยาว
- อาการที่พบ ตาลาย มืดไปชั่วขณะ โลกหมุน ขาอ่อน คอหรือไหล่ตึง เหนื่อยผิดปกติ หรือวูบหมดสติ
- บางท่านไม่มีอาการเลย แต่ความดันตกจริง จึงพบได้จากการวัดเท่านั้น
- จังหวะที่เกิดบ่อย ลุกจากเตียงตอนเช้าและกลางดึก ลุกหลังอาหารมื้อหนัก ลุกหลังนั่งนาน และหลังอาบน้ำอุ่น
- ผลที่ตามมาที่ต้องกลัวคือการล้ม ไม่ใช่ตัวอาการเอง ดูจุดเสี่ยงหกล้มในบ้าน ประกอบ
- วัดเองที่บ้านได้ วัดความดันตอนนอนพัก 5 นาที แล้ววัดซ้ำหลังยืน 1 นาทีและ 3 นาที จดไปให้แพทย์ดู แต่ห้ามใช้ตัวเลขนี้ปรับยาเอง
สาเหตุที่พบบ่อยในบ้าน เรียงจากที่แก้ง่ายที่สุด
คำตอบสั้น: ยา การขาดน้ำ และการนอนนิ่งนาน คือสามเรื่องที่พบบ่อยและแก้ไขได้มากที่สุด ส่วนสาเหตุที่ต้องให้แพทย์ประเมินคือโรคที่กระทบระบบประสาทอัตโนมัติ เช่น เบาหวานที่เป็นนาน และโรคพาร์กินสัน ข้อสำคัญคือห้ามหยุดหรือลดยาเอง แม้จะสงสัยว่ายาเป็นต้นเหตุ
- ยาลดความดันและยาขับปัสสาวะ เป็นกลุ่มที่พบบ่อยที่สุด โดยเฉพาะหลังเพิ่มขนาดยา
- ยานอนหลับ ยาคลายเครียด และยาต่อมลูกหมากบางชนิด ก็ทำให้ความดันตกได้ ดูการจัดการยาผู้สูงอายุหลายชนิด
- ขาดน้ำ ดื่มน้ำน้อย ท้องเสีย หรืออากาศร้อน อ่านเรื่องอาหารและกิจวัตรประจำวัน ประกอบ
- นอนนิ่งหลายวันหลังเจ็บป่วย ร่างกายจะปรับความดันได้แย่ลงเร็วกว่าที่คิด
- หลังมื้ออาหารหนักและหลังอาบน้ำอุ่นจัด เลือดไปรวมที่ทางเดินอาหารและที่ผิวหนัง
- โรคประจำตัวที่กระทบระบบประสาทอัตโนมัติ เช่น เบาหวานที่เป็นนาน และโรคพาร์กินสัน ต้องให้แพทย์ประเมิน
กลัวคุณพ่อคุณแม่วูบล้มตอนลุกคนเดียว คุยกับเราก่อนได้
เล่าอาการและยาที่ท่านใช้ให้ทีมฟัง ประเมินก่อนรับทุกเคส และแจ้งครอบครัวทุกกรณี
วิธีลุกที่ปลอดภัย ใช้ได้ทุกวันตั้งแต่วันนี้
คำตอบสั้น: กฎคือลุกเป็นสามจังหวะ ไม่ใช่จังหวะเดียว จากนอนให้ตะแคงและนั่งขอบเตียงก่อน นั่งนิ่งราว 1 นาที ขยับข้อเท้าขึ้นลงหลายครั้ง แล้วจึงยืนโดยมีที่จับ ยืนแล้วยืนนิ่งอีก 3 ถึง 5 วินาทีก่อนก้าวเดิน ถ้าเริ่มตาลายให้นั่งลงทันที ไม่ฝืนเดินต่อ
- จากนอน ให้ตะแคงแล้วใช้มือยันขึ้นมานั่ง ไม่ลุกนั่งตรง ๆ จากท่านอนหงาย
- นั่งขอบเตียงนิ่ง ๆ ราว 1 นาที หายใจเข้าออกลึก ๆ ไม่คุยโทรศัพท์หรือรีบไปไหน
- ขยับข้อเท้าขึ้นลงและกำปล่อยมือ 10 ถึง 20 ครั้ง ช่วยไล่เลือดจากขากลับขึ้นมา
- ยืนขึ้นโดยมีที่จับที่มั่นคง ราวจับหรือที่พักแขนเก้าอี้ ไม่ใช่ขอบโต๊ะหรือราวแขวนผ้า
- ยืนนิ่ง 3 ถึง 5 วินาทีก่อนก้าวเดิน ถ้าตาลายให้นั่งลงทันที
- ตอนกลางคืนให้มีไฟนำทาง และถ้าไกลห้องน้ำ ให้มีกระโถนหรือเก้าอี้นั่งถ่ายข้างเตียง

ผู้ดูแลอ้อมกอดนั่งคุยกับลูกสาวและคุณพ่อที่มุมรับรอง เพื่อทบทวนอาการและการดูแลร่วมกัน
เรื่องที่ต้องคุยกับแพทย์ และสิ่งที่ห้ามทำเอง
คำตอบสั้น: เอารายการยาทั้งหมดไปให้แพทย์ดูในนัดเดียว พร้อมบันทึกความดันท่านอนและท่ายืน แพทย์อาจปรับเวลายา ลดขนาด หรือเปลี่ยนตัวยา ห้ามหยุดยา ลดยา หรือเพิ่มเกลือและน้ำเองโดยไม่ปรึกษา เพราะผู้สูงอายุหลายท่านมีภาวะหัวใจหรือไตที่ทำให้วิธีเหล่านี้เป็นอันตราย
- จดบันทึกให้แพทย์ 3 อย่าง เวลาที่เกิดอาการ ท่าที่ทำอยู่ และความดันท่านอนกับท่ายืน
- แจ้งทุกยาที่ใช้ รวมที่ซื้อเอง ยาแก้แพ้และยานอนหลับที่ซื้อเองก็เกี่ยวข้องได้
- ถามว่าควรกินยาตอนไหนของวัน บางครั้งแค่ย้ายเวลายาก็ลดอาการได้
- ถามเรื่องน้ำและเกลือเป็นรายคน ปริมาณที่เหมาะกับคนหนึ่งอาจเป็นอันตรายกับอีกคน
- ถามเรื่องถุงน่องรัดและการยกหัวเตียง เป็นวิธีที่ใช้ได้ในบางราย ให้แพทย์เป็นผู้แนะนำ
- ถ้าเพิ่งเริ่มยาใหม่แล้วมีอาการ ให้แจ้งแพทย์เร็วที่สุด ไม่รอถึงนัดถัดไป
สัญญาณที่รอไม่ได้ ต้องพบแพทย์หรือโทร 1669
คำตอบสั้น: หมดสติ เจ็บแน่นหน้าอก ใจสั่นรุนแรง หายใจเหนื่อย อ่อนแรงครึ่งซีก ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด หรือล้มแล้วหัวกระแทก สัญญาณกลุ่มนี้ไม่ใช่เรื่องความดันตกธรรมดา ให้โทร 1669 หรือไปโรงพยาบาลทันที โดยเฉพาะอาการอ่อนแรงครึ่งซีกและปากเบี้ยวที่ต้องถึงโรงพยาบาลให้เร็วที่สุด
- หมดสติ แม้จะฟื้นเองแล้ว ต้องให้แพทย์หาสาเหตุทุกครั้ง
- อ่อนแรงครึ่งซีก ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด มองเห็นผิดปกติเฉียบพลัน โทร 1669 ทันที
- เจ็บแน่นหน้าอก ใจสั่นรุนแรง หรือหายใจเหนื่อย อย่ารอดูที่บ้าน
- ล้มแล้วหัวกระแทก หรือกินยาต้านการแข็งตัวของเลือดอยู่ ต้องให้แพทย์ตรวจแม้ดูปกติ
- ล้มซ้ำหลายครั้งในเวลาไม่นาน ให้หาสาเหตุทั้งหมด ไม่ใช่แก้ทีละจุด
- ถ่ายเหลว อาเจียน หรือมีไข้ร่วมด้วย อาจเป็นการขาดน้ำหรือการติดเชื้อ ดูภาวะสับสนเฉียบพลันในผู้สูงอายุ
ที่อ้อมกอดทำยังไงกับเรื่องนี้
คำตอบสั้น: เรื่องนี้อยู่ในการดูแลประจำวัน เพราะจังหวะลุกนั่งเกิดหลายรอบต่อวัน ผู้ดูแลที่ผ่านการอบรมดูแล 24 ชั่วโมง ภายใต้การกำกับดูแลของทีมพยาบาล อัตราส่วนการดูแล 1:5 กลางคืนผู้ดูแลอยู่เวรตื่นตลอดคืนทุกคืน ตรวจตราทุก 2 ชั่วโมง พร้อมสายปรึกษาพยาบาล 24 ชั่วโมง
- 1. ลุกนั่งทุกครั้งมีคนอยู่ด้วยตามระดับที่ท่านต้องการ ผู้ดูแลใช้วิธีลุกเป็นจังหวะ ไม่เร่งให้ท่านยืนทันที ดูขั้นตอนเต็มในแนวทางป้องกันการหกล้ม และมาตรฐานการดูแล
- 2. จดอาการและส่งต่อให้พยาบาลและครอบครัว ถ้าท่านเริ่มตาลายตอนลุกบ่อยขึ้น หรือมีเหตุการณ์วูบ เราบันทึกเวลาและท่าที่เกิด แล้วแจ้งครอบครัวทุกกรณี
- 3. สิ่งที่เราไม่ทำ เราไม่ใช่สถานพยาบาล ไม่ปรับยาและไม่ให้น้ำเกลือ ถ้าท่านหมดสติหรือมีอาการที่ต้องตรวจ เราประสานส่งโรงพยาบาลใกล้เคียงทันที ท่านที่มีเคสซับซ้อน ประเมินก่อนรับทุกเคส ดูเหมาะกับใคร
อยากดูห้องพักและราวจับจริง มาดูได้ที่อ้อมกอด บางบัวทอง และอ้อมกอด พระราม 3 หรือนัดเข้าชมสถานที่
คำถามที่ครอบครัวถามบ่อย
หน้ามืดเวลาลุก เป็นเรื่องธรรมดาของผู้สูงอายุไหม
พบบ่อยในวัยสูงอายุ เอกสารเวชปฏิบัติปี 2565 ระบุความชุกในผู้สูงอายุในชุมชนราว 20 เปอร์เซ็นต์ แต่พบบ่อยไม่ได้แปลว่าปกติหรือต้องทน เพราะผลที่ตามมาคือการล้มและกระดูกหัก ควรให้แพทย์หาสาเหตุ โดยเฉพาะเรื่องยา
ควรวัดความดันอย่างไรถ้าสงสัยภาวะนี้
วัดตอนนอนพักนิ่งราว 5 นาที แล้ววัดซ้ำหลังยืน 1 นาทีและ 3 นาที จดค่าทั้งสามไปให้แพทย์ดูพร้อมเวลาที่เกิดอาการ แต่ห้ามใช้ตัวเลขนี้ปรับยาเอง
ถ้าคิดว่ายาลดความดันทำให้หน้ามืด หยุดยาได้ไหม
ห้ามหยุดหรือลดยาเอง เพราะการหยุดยาลดความดันเองอาจทำให้ความดันพุ่งและเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมอง ให้เอารายการยาทั้งหมดและบันทึกความดันไปให้แพทย์ แพทย์อาจปรับเวลายา ลดขนาด หรือเปลี่ยนตัวยาให้
ให้ดื่มน้ำเยอะและกินเค็มขึ้นช่วยได้ไหม
ช่วยได้ในบางราย แต่ไม่ควรทำเองโดยไม่ปรึกษา เพราะผู้สูงอายุหลายท่านมีภาวะหัวใจหรือไตที่การเพิ่มน้ำและเกลือเป็นอันตราย ให้ถามแพทย์ผู้รักษาว่าปริมาณที่เหมาะกับท่านคือเท่าไร
ที่อ้อมกอดดูแลเรื่องนี้ยังไง
ผู้ดูแลใช้วิธีลุกเป็นจังหวะและอยู่ด้วยตามระดับที่ท่านต้องการ กลางคืนมีผู้ดูแลอยู่เวรตื่นตลอดคืนทุกคืน ถ้าท่านตาลายตอนลุกบ่อยขึ้นหรือมีเหตุการณ์วูบ เราบันทึกและแจ้งพยาบาลกับครอบครัว แต่เราไม่ปรับยาเองและไม่ใช่สถานพยาบาล
แหล่งอ้างอิง
เขียนโดย พว.กรกมล ซ้ายขวา
พยาบาลวิชาชีพ | ผู้จัดการฝ่ายการพยาบาล อ้อมกอด เนอสซิ่งโฮม
เลขที่ใบอนุญาตประกอบวิชาชีพการพยาบาล พว.5511238017
กำกับดูแลมาตรฐานการดูแลทั้งหมดของ อ้อมกอด Nursing Home ดูแลผู้สูงอายุระยะยาวที่บางบัวทอง นนทบุรี และอ้อมกอด พระราม 3 ยานนาวา กรุงเทพฯ
เผยแพร่ 16 พฤศจิกายน 2569 — บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะราย บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำการปรับยาเฉพาะราย การปรับยา ปริมาณน้ำและเกลือ ต้องยึดคำสั่งของแพทย์ผู้รักษา
แอด LINE อ้อมกอด — เลือกสาขาที่สะดวก
สอบถามห้องพัก ราคา และนัดชมสถานที่ ตอบทุกวัน 08:00–18:00 น.

บางบัวทอง

พระราม 3
สแกนด้วยแอป LINE เพื่อเพิ่มเพื่อน
เปิด LINE บางบัวทองเปิด LINE พระราม 3
แตะดูคลิป 70 วินาที