ผู้สูงอายุหน้ามืดเวลาลุก เกิดจากอะไร ทำอะไรได้เอง และเมื่อไหร่ต้องพบแพทย์

สรุปสั้น: หน้ามืดตอนลุกไม่ใช่เรื่องธรรมดาของวัยที่ต้องทน สาเหตุหนึ่งที่พบได้คือภาวะความดันโลหิตตกเวลาเปลี่ยนท่า ซึ่งเอกสารเวชปฏิบัติของ American Family Physician ปี 2565 นิยามว่าความดันตัวบนลดลงตั้งแต่ 20 มิลลิเมตรปรอท หรือตัวล่างลดลงตั้งแต่ 10 มิลลิเมตรปรอท ภายใน 3 นาทีหลังเปลี่ยนจากท่านอนเป็นท่ายืน และพบในผู้สูงอายุในชุมชนราว 20 เปอร์เซ็นต์ แต่ยังมีสาเหตุอื่นได้ เช่น หัวใจเต้นผิดจังหวะ ยา การขาดน้ำ หรือระบบทรงตัว จึงต้องให้แพทย์ยืนยัน ทางแก้เริ่มจากลุกให้ช้าลงและทบทวนยากับแพทย์ ไม่ใช่หยุดยาเอง

เขียนโดย พว.กรกมล ซ้ายขวา · ผู้จัดการฝ่ายการพยาบาล · เผยแพร่ 16 พฤศจิกายน 2569 · อ่าน 7 นาที

ผู้ดูแลอ้อมกอดคอยอยู่ข้างคุณยายที่นั่งขอบเตียงพักสักครู่ก่อนลุกยืน มือจับราวข้างเตียงไว้

คำว่าวูบ ตาลาย หรือหน้ามืดตอนลุก เป็นคำที่คนในบ้านได้ยินบ่อยจนเคยชิน แต่ถ้าเกิดตอนท่านกำลังลุกจากเตียงกลางดึก ผลที่ตามมาคือการล้มที่อาจทำให้กระดูกหัก บทความนี้เรียงให้เป็นลำดับ มันคืออะไรและพบบ่อยแค่ไหน · สาเหตุที่พบบ่อยในบ้าน · วิธีลุกที่ปลอดภัย · เรื่องยาที่ต้องคุยกับแพทย์ · และสัญญาณที่รอไม่ได้

ความดันตกเวลาเปลี่ยนท่า คืออะไร และพบบ่อยแค่ไหน

คำตอบสั้น: คือภาวะที่เลือดไปเลี้ยงสมองลดลงชั่วคราวตอนเปลี่ยนจากนอนหรือนั่งเป็นยืน เกณฑ์ที่ใช้คือความดันตัวบนลดลงตั้งแต่ 20 หรือตัวล่างลดลงตั้งแต่ 10 มิลลิเมตรปรอท ภายใน 3 นาทีหลังยืน เอกสารเวชปฏิบัติปี 2565 ระบุความชุกในผู้สูงอายุในชุมชนราว 20 เปอร์เซ็นต์ เทียบกับราว 5 เปอร์เซ็นต์ในวัยกลางคน และสูงกว่านั้นมากในผู้ที่อยู่ในสถานดูแลระยะยาว

  • อาการที่พบ ตาลาย มืดไปชั่วขณะ โลกหมุน ขาอ่อน คอหรือไหล่ตึง เหนื่อยผิดปกติ หรือวูบหมดสติ
  • บางท่านไม่มีอาการเลย แต่ความดันตกจริง จึงพบได้จากการวัดเท่านั้น
  • จังหวะที่เกิดบ่อย ลุกจากเตียงตอนเช้าและกลางดึก ลุกหลังอาหารมื้อหนัก ลุกหลังนั่งนาน และหลังอาบน้ำอุ่น
  • ผลที่ตามมาที่ต้องกลัวคือการล้ม ไม่ใช่ตัวอาการเอง ดูจุดเสี่ยงหกล้มในบ้าน ประกอบ
  • วัดเองที่บ้านได้ วัดความดันตอนนอนพัก 5 นาที แล้ววัดซ้ำหลังยืน 1 นาทีและ 3 นาที จดไปให้แพทย์ดู แต่ห้ามใช้ตัวเลขนี้ปรับยาเอง

สาเหตุที่พบบ่อยในบ้าน เรียงจากที่แก้ง่ายที่สุด

คำตอบสั้น: ยา การขาดน้ำ และการนอนนิ่งนาน คือสามเรื่องที่พบบ่อยและแก้ไขได้มากที่สุด ส่วนสาเหตุที่ต้องให้แพทย์ประเมินคือโรคที่กระทบระบบประสาทอัตโนมัติ เช่น เบาหวานที่เป็นนาน และโรคพาร์กินสัน ข้อสำคัญคือห้ามหยุดหรือลดยาเอง แม้จะสงสัยว่ายาเป็นต้นเหตุ

  • ยาลดความดันและยาขับปัสสาวะ เป็นกลุ่มที่พบบ่อยที่สุด โดยเฉพาะหลังเพิ่มขนาดยา
  • ยานอนหลับ ยาคลายเครียด และยาต่อมลูกหมากบางชนิด ก็ทำให้ความดันตกได้ ดูการจัดการยาผู้สูงอายุหลายชนิด
  • ขาดน้ำ ดื่มน้ำน้อย ท้องเสีย หรืออากาศร้อน อ่านเรื่องอาหารและกิจวัตรประจำวัน ประกอบ
  • นอนนิ่งหลายวันหลังเจ็บป่วย ร่างกายจะปรับความดันได้แย่ลงเร็วกว่าที่คิด
  • หลังมื้ออาหารหนักและหลังอาบน้ำอุ่นจัด เลือดไปรวมที่ทางเดินอาหารและที่ผิวหนัง
  • โรคประจำตัวที่กระทบระบบประสาทอัตโนมัติ เช่น เบาหวานที่เป็นนาน และโรคพาร์กินสัน ต้องให้แพทย์ประเมิน

กลัวคุณพ่อคุณแม่วูบล้มตอนลุกคนเดียว คุยกับเราก่อนได้

เล่าอาการและยาที่ท่านใช้ให้ทีมฟัง ประเมินก่อนรับทุกเคส และแจ้งครอบครัวทุกกรณี

วิธีลุกที่ปลอดภัย ใช้ได้ทุกวันตั้งแต่วันนี้

คำตอบสั้น: กฎคือลุกเป็นสามจังหวะ ไม่ใช่จังหวะเดียว จากนอนให้ตะแคงและนั่งขอบเตียงก่อน นั่งนิ่งราว 1 นาที ขยับข้อเท้าขึ้นลงหลายครั้ง แล้วจึงยืนโดยมีที่จับ ยืนแล้วยืนนิ่งอีก 3 ถึง 5 วินาทีก่อนก้าวเดิน ถ้าเริ่มตาลายให้นั่งลงทันที ไม่ฝืนเดินต่อ

  1. จากนอน ให้ตะแคงแล้วใช้มือยันขึ้นมานั่ง ไม่ลุกนั่งตรง ๆ จากท่านอนหงาย
  2. นั่งขอบเตียงนิ่ง ๆ ราว 1 นาที หายใจเข้าออกลึก ๆ ไม่คุยโทรศัพท์หรือรีบไปไหน
  3. ขยับข้อเท้าขึ้นลงและกำปล่อยมือ 10 ถึง 20 ครั้ง ช่วยไล่เลือดจากขากลับขึ้นมา
  4. ยืนขึ้นโดยมีที่จับที่มั่นคง ราวจับหรือที่พักแขนเก้าอี้ ไม่ใช่ขอบโต๊ะหรือราวแขวนผ้า
  5. ยืนนิ่ง 3 ถึง 5 วินาทีก่อนก้าวเดิน ถ้าตาลายให้นั่งลงทันที
  6. ตอนกลางคืนให้มีไฟนำทาง และถ้าไกลห้องน้ำ ให้มีกระโถนหรือเก้าอี้นั่งถ่ายข้างเตียง
ถ้าเริ่มรู้สึกจะวูบระหว่างยืน ให้นั่งหรือนอนลงทันทีในที่ที่อยู่ การพยายามเดินไปถึงเก้าอี้คือจังหวะที่คนล้มมากที่สุด ถ้านอนได้ให้ยกขาสูงขึ้นเล็กน้อย แล้วค่อยลุกใหม่ตามสามจังหวะข้างบน
ผู้ดูแลอ้อมกอดนั่งคุยกับลูกสาวและคุณพ่อที่มุมรับรอง เพื่อทบทวนอาการและการดูแลร่วมกัน

ผู้ดูแลอ้อมกอดนั่งคุยกับลูกสาวและคุณพ่อที่มุมรับรอง เพื่อทบทวนอาการและการดูแลร่วมกัน

เรื่องที่ต้องคุยกับแพทย์ และสิ่งที่ห้ามทำเอง

คำตอบสั้น: เอารายการยาทั้งหมดไปให้แพทย์ดูในนัดเดียว พร้อมบันทึกความดันท่านอนและท่ายืน แพทย์อาจปรับเวลายา ลดขนาด หรือเปลี่ยนตัวยา ห้ามหยุดยา ลดยา หรือเพิ่มเกลือและน้ำเองโดยไม่ปรึกษา เพราะผู้สูงอายุหลายท่านมีภาวะหัวใจหรือไตที่ทำให้วิธีเหล่านี้เป็นอันตราย

  • จดบันทึกให้แพทย์ 3 อย่าง เวลาที่เกิดอาการ ท่าที่ทำอยู่ และความดันท่านอนกับท่ายืน
  • แจ้งทุกยาที่ใช้ รวมที่ซื้อเอง ยาแก้แพ้และยานอนหลับที่ซื้อเองก็เกี่ยวข้องได้
  • ถามว่าควรกินยาตอนไหนของวัน บางครั้งแค่ย้ายเวลายาก็ลดอาการได้
  • ถามเรื่องน้ำและเกลือเป็นรายคน ปริมาณที่เหมาะกับคนหนึ่งอาจเป็นอันตรายกับอีกคน
  • ถามเรื่องถุงน่องรัดและการยกหัวเตียง เป็นวิธีที่ใช้ได้ในบางราย ให้แพทย์เป็นผู้แนะนำ
  • ถ้าเพิ่งเริ่มยาใหม่แล้วมีอาการ ให้แจ้งแพทย์เร็วที่สุด ไม่รอถึงนัดถัดไป

สัญญาณที่รอไม่ได้ ต้องพบแพทย์หรือโทร 1669

คำตอบสั้น: หมดสติ เจ็บแน่นหน้าอก ใจสั่นรุนแรง หายใจเหนื่อย อ่อนแรงครึ่งซีก ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด หรือล้มแล้วหัวกระแทก สัญญาณกลุ่มนี้ไม่ใช่เรื่องความดันตกธรรมดา ให้โทร 1669 หรือไปโรงพยาบาลทันที โดยเฉพาะอาการอ่อนแรงครึ่งซีกและปากเบี้ยวที่ต้องถึงโรงพยาบาลให้เร็วที่สุด

  • หมดสติ แม้จะฟื้นเองแล้ว ต้องให้แพทย์หาสาเหตุทุกครั้ง
  • อ่อนแรงครึ่งซีก ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด มองเห็นผิดปกติเฉียบพลัน โทร 1669 ทันที
  • เจ็บแน่นหน้าอก ใจสั่นรุนแรง หรือหายใจเหนื่อย อย่ารอดูที่บ้าน
  • ล้มแล้วหัวกระแทก หรือกินยาต้านการแข็งตัวของเลือดอยู่ ต้องให้แพทย์ตรวจแม้ดูปกติ
  • ล้มซ้ำหลายครั้งในเวลาไม่นาน ให้หาสาเหตุทั้งหมด ไม่ใช่แก้ทีละจุด
  • ถ่ายเหลว อาเจียน หรือมีไข้ร่วมด้วย อาจเป็นการขาดน้ำหรือการติดเชื้อ ดูภาวะสับสนเฉียบพลันในผู้สูงอายุ

ที่อ้อมกอดทำยังไงกับเรื่องนี้

คำตอบสั้น: เรื่องนี้อยู่ในการดูแลประจำวัน เพราะจังหวะลุกนั่งเกิดหลายรอบต่อวัน ผู้ดูแลที่ผ่านการอบรมดูแล 24 ชั่วโมง ภายใต้การกำกับดูแลของทีมพยาบาล อัตราส่วนการดูแล 1:5 กลางคืนผู้ดูแลอยู่เวรตื่นตลอดคืนทุกคืน ตรวจตราทุก 2 ชั่วโมง พร้อมสายปรึกษาพยาบาล 24 ชั่วโมง

  1. 1. ลุกนั่งทุกครั้งมีคนอยู่ด้วยตามระดับที่ท่านต้องการ ผู้ดูแลใช้วิธีลุกเป็นจังหวะ ไม่เร่งให้ท่านยืนทันที ดูขั้นตอนเต็มในแนวทางป้องกันการหกล้ม และมาตรฐานการดูแล
  2. 2. จดอาการและส่งต่อให้พยาบาลและครอบครัว ถ้าท่านเริ่มตาลายตอนลุกบ่อยขึ้น หรือมีเหตุการณ์วูบ เราบันทึกเวลาและท่าที่เกิด แล้วแจ้งครอบครัวทุกกรณี
  3. 3. สิ่งที่เราไม่ทำ เราไม่ใช่สถานพยาบาล ไม่ปรับยาและไม่ให้น้ำเกลือ ถ้าท่านหมดสติหรือมีอาการที่ต้องตรวจ เราประสานส่งโรงพยาบาลใกล้เคียงทันที ท่านที่มีเคสซับซ้อน ประเมินก่อนรับทุกเคส ดูเหมาะกับใคร

อยากดูห้องพักและราวจับจริง มาดูได้ที่อ้อมกอด บางบัวทอง และอ้อมกอด พระราม 3 หรือนัดเข้าชมสถานที่

คำถามที่ครอบครัวถามบ่อย

หน้ามืดเวลาลุก เป็นเรื่องธรรมดาของผู้สูงอายุไหม

พบบ่อยในวัยสูงอายุ เอกสารเวชปฏิบัติปี 2565 ระบุความชุกในผู้สูงอายุในชุมชนราว 20 เปอร์เซ็นต์ แต่พบบ่อยไม่ได้แปลว่าปกติหรือต้องทน เพราะผลที่ตามมาคือการล้มและกระดูกหัก ควรให้แพทย์หาสาเหตุ โดยเฉพาะเรื่องยา

ควรวัดความดันอย่างไรถ้าสงสัยภาวะนี้

วัดตอนนอนพักนิ่งราว 5 นาที แล้ววัดซ้ำหลังยืน 1 นาทีและ 3 นาที จดค่าทั้งสามไปให้แพทย์ดูพร้อมเวลาที่เกิดอาการ แต่ห้ามใช้ตัวเลขนี้ปรับยาเอง

ถ้าคิดว่ายาลดความดันทำให้หน้ามืด หยุดยาได้ไหม

ห้ามหยุดหรือลดยาเอง เพราะการหยุดยาลดความดันเองอาจทำให้ความดันพุ่งและเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมอง ให้เอารายการยาทั้งหมดและบันทึกความดันไปให้แพทย์ แพทย์อาจปรับเวลายา ลดขนาด หรือเปลี่ยนตัวยาให้

ให้ดื่มน้ำเยอะและกินเค็มขึ้นช่วยได้ไหม

ช่วยได้ในบางราย แต่ไม่ควรทำเองโดยไม่ปรึกษา เพราะผู้สูงอายุหลายท่านมีภาวะหัวใจหรือไตที่การเพิ่มน้ำและเกลือเป็นอันตราย ให้ถามแพทย์ผู้รักษาว่าปริมาณที่เหมาะกับท่านคือเท่าไร

ที่อ้อมกอดดูแลเรื่องนี้ยังไง

ผู้ดูแลใช้วิธีลุกเป็นจังหวะและอยู่ด้วยตามระดับที่ท่านต้องการ กลางคืนมีผู้ดูแลอยู่เวรตื่นตลอดคืนทุกคืน ถ้าท่านตาลายตอนลุกบ่อยขึ้นหรือมีเหตุการณ์วูบ เราบันทึกและแจ้งพยาบาลกับครอบครัว แต่เราไม่ปรับยาเองและไม่ใช่สถานพยาบาล

แหล่งอ้างอิง

  1. American Family Physician: Orthostatic Hypotension — A Practical Approach (เกณฑ์ 20/10 มิลลิเมตรปรอท ภายใน 3 นาที และความชุกในผู้สูงอายุราว 20 เปอร์เซ็นต์) · ม.ค. 2565
  2. WHO: Integrated care for older people (ICOPE) · 2560
  3. National Institute on Aging: Falls and Fractures in Older Adults · 2569
พว.กรกมล ซ้ายขวา พยาบาลวิชาชีพ ผู้จัดการฝ่ายการพยาบาล อ้อมกอด เนอสซิ่งโฮม บางบัวทอง

เขียนโดย พว.กรกมล ซ้ายขวา

พยาบาลวิชาชีพ | ผู้จัดการฝ่ายการพยาบาล อ้อมกอด เนอสซิ่งโฮม

เลขที่ใบอนุญาตประกอบวิชาชีพการพยาบาล พว.5511238017

กำกับดูแลมาตรฐานการดูแลทั้งหมดของ อ้อมกอด Nursing Home ดูแลผู้สูงอายุระยะยาวที่บางบัวทอง นนทบุรี และอ้อมกอด พระราม 3 ยานนาวา กรุงเทพฯ

เผยแพร่ 16 พฤศจิกายน 2569 — บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะราย บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำการปรับยาเฉพาะราย การปรับยา ปริมาณน้ำและเกลือ ต้องยึดคำสั่งของแพทย์ผู้รักษา

แอด LINE อ้อมกอด — เลือกสาขาที่สะดวก

สอบถามห้องพัก ราคา และนัดชมสถานที่ ตอบทุกวัน 08:00–18:00 น.

QR Code เพิ่มเพื่อน LINE อ้อมกอด บางบัวทอง

บางบัวทอง

QR Code เพิ่มเพื่อน LINE อ้อมกอด พระราม 3

พระราม 3

สแกนด้วยแอป LINE เพื่อเพิ่มเพื่อน

เปิด LINE บางบัวทองเปิด LINE พระราม 3
โทร 090-889-8444 LINE
บางบัวทอง
LINE
พระราม 3
 
กลับไปหน้ารวมบทความ