เขียนโดย พว.กรกมล ซ้ายขวา · ผู้จัดการฝ่ายการพยาบาล · เผยแพร่ 16 พฤศจิกายน 2569 · อ่าน 7 นาที

เวลาผู้สูงอายุกินได้น้อยลง ครอบครัวมักมองหาสาเหตุที่ท้องหรือที่ความอยากอาหาร แต่หลายครั้งต้นเหตุอยู่ในปาก ฟันปลอมที่หลวมหรือเหงือกที่เจ็บทำให้การกินกลายเป็นเรื่องทรมาน และท่านจะเลี่ยงอาหารที่ต้องเคี้ยวไปเอง บทความนี้เรียงให้เป็นลำดับ ทำไมช่องปากสำคัญกว่าที่คิด · ดูแลฟันปลอมทุกวัน · ฟันปลอมหลวมทำยังไง · ปากแห้งจากยา · และอาการที่ต้องพบทันตแพทย์
ทำไมช่องปากของผู้สูงอายุสำคัญกว่าที่คิด
คำตอบสั้น: เพราะปากเป็นประตูของทั้งการกินและการติดเชื้อ องค์การอนามัยโลกระบุว่าโรคในช่องปากส่งผลกระทบต่อคนเกือบ 3,700 ล้านคนทั่วโลก และฟันผุที่ไม่ได้รับการรักษาในฟันแท้เป็นภาวะสุขภาพที่พบมากที่สุด ในผู้สูงอายุ ปัญหาในปากยังพาไปสู่การกินได้น้อย น้ำหนักลด และปอดติดเชื้อจากการสำลัก
- เคี้ยวไม่ได้ ก็กินไม่ครบ ท่านจะเลี่ยงเนื้อสัตว์และผักที่ต้องเคี้ยว ซึ่งเป็นแหล่งโปรตีนและกากใย ดูโภชนาการผู้สูงอายุ
- เหงือกอักเสบเรื้อรังทำให้ฟันโยกและหลุด องค์การอนามัยโลกประเมินว่าโรคเหงือกรุนแรงมีมากกว่า 1,000 ล้านราย ทั่วโลก
- ช่องปากที่ไม่สะอาดเพิ่มความเสี่ยงปอดติดเชื้อ โดยเฉพาะในท่านที่สำลักง่าย อ่านเรื่องผู้สูงอายุปอดติดเชื้อ
- เจ็บในปากแต่ไม่บอก ท่านที่มีภาวะสมองเสื่อมมักแสดงออกเป็นการปฏิเสธอาหารหรือหงุดหงิดแทน ดูเรื่องสมองเสื่อมที่ไม่ยอมให้ช่วย
- ของเดิมที่ทำไว้ก็ต้องตรวจซ้ำ ฟันปลอมไม่ใช่ของที่ทำครั้งเดียวใช้ตลอดชีวิต เพราะสันเหงือกยุบลงเรื่อย ๆ ตามเวลา
ดูแลฟันปลอมทุกวัน ทำแค่ไหนถึงพอ
คำตอบสั้น: ถอดล้างหลังอาหารทุกมื้อ แปรงด้วยแปรงขนนุ่มกับน้ำสะอาด และถอดตอนนอนทุกคืน การใส่ฟันปลอมนอนทำให้เหงือกไม่ได้พัก เชื้อราขึ้นง่าย และเสี่ยงหลุดลงคอ กลางคืนแช่ในน้ำสะอาดในภาชนะที่มีฝา ห้ามแช่น้ำร้อนเพราะฟันปลอมจะบิดเสียรูป
- ถอดล้างหลังมื้ออาหาร ล้างน้ำให้เศษอาหารออก ล้างเหนือกะละมังหรืออ่างที่มีผ้ารอง กันตกแตก
- แปรงด้วยแปรงขนนุ่มทุกวัน ใช้สบู่อ่อนหรือน้ำยาสำหรับฟันปลอม ไม่ใช้ยาสีฟันที่มีผงขัดเพราะจะครูดให้เป็นรอยและเก็บคราบมากขึ้น
- ถอดตอนนอนทุกคืน ให้เหงือกได้พักอย่างน้อยหลายชั่วโมงต่อวัน
- แช่ในน้ำสะอาดในภาชนะปิด ห้ามแช่น้ำร้อนหรือน้ำยาฟอกขาว ห้ามปล่อยให้แห้ง
- แปรงเหงือก เพดาน และลิ้นด้วยแปรงนุ่มทุกวัน แม้ไม่มีฟันเหลือเลยก็ยังต้องทำ
- จดชื่อท่านไว้ที่กล่องฟันปลอม เรื่องเล็กที่กันของสลับกันเวลาอยู่ร่วมกับคนอื่นหรือตอนไปโรงพยาบาล
ไม่มีเวลาดูแลเรื่องฟันและการกินของคุณพ่อคุณแม่ทุกวัน คุยกับเราก่อนได้
เล่าเรื่องการเคี้ยวและการกินของท่านให้ทีมฟัง ประเมินก่อนรับทุกเคส และแจ้งครอบครัวทุกกรณี
ฟันปลอมหลวม กัดไม่อยู่ ควรทำอย่างไร
คำตอบสั้น: ฟันปลอมหลวมคือสัญญาณว่าสันเหงือกเปลี่ยนไป ไม่ใช่เรื่องที่ต้องทนหรือแก้ด้วยกาว สาเหตุที่พบบ่อยคือน้ำหนักลดและสันเหงือกยุบตามเวลา ทางแก้ที่ถูกคือให้ทันตแพทย์ปรับหรือเสริมฐานฟันปลอม การใช้กาวติดฟันปลอมเองนาน ๆ ทำให้แผลกดทับในปากโดยไม่รู้ตัว
- น้ำหนักลดทำให้ฟันปลอมหลวม ถ้าท่านผอมลงในช่วงไม่กี่เดือน ให้ตรวจทั้งเรื่องฟันและเรื่องการกิน
- สันเหงือกยุบตามเวลาเป็นเรื่องปกติ ฟันปลอมที่เคยพอดีเมื่อ 5 ปีก่อนจึงหลวมได้โดยไม่มีใครทำอะไรผิด
- อย่าดัดหรือแต่งฟันปลอมเอง การขัดหรือดัดด้วยตัวเองทำให้ฐานไม่แนบและเกิดจุดกดใหม่
- กาวติดฟันปลอมเป็นทางชั่วคราวเท่านั้น ใช้ระหว่างรอพบทันตแพทย์ได้ แต่ไม่ใช่การแก้สาเหตุ
- เคี้ยวให้ง่ายขึ้นในระหว่างรอ หั่นเล็ก ต้มให้นุ่ม และเคี้ยวทั้งสองข้างพร้อมกัน ดูการปรับเนื้ออาหารให้เคี้ยวและกลืนง่ายขึ้น
- ตรวจช่องปากกับทันตแพทย์เป็นประจำ แม้ไม่มีฟันเหลือและไม่เจ็บ ก็ยังควรให้ตรวจสันเหงือกและฟันปลอม

ผู้ดูแลอ้อมกอดจัดอาหารชิ้นเล็กนุ่มและน้ำดื่มให้คุณตา ซึ่งถือช้อนกินเองได้สบาย
ปากแห้งในผู้สูงอายุ มักมาจากยา ไม่ใช่แค่ดื่มน้ำน้อย
คำตอบสั้น: ยาหลายกลุ่มที่ผู้สูงอายุกินประจำทำให้น้ำลายน้อยลง เช่น ยาลดความดันบางชนิด ยาขับปัสสาวะ ยาแก้แพ้ ยาคลายเครียด และยากลุ่มที่ใช้กับกระเพาะปัสสาวะ น้ำลายน้อยทำให้ฟันผุเร็ว ฟันปลอมเจ็บ และกลืนยากขึ้น ห้ามหยุดหรือลดยาเอง ให้ทบทวนรายการยากับแพทย์หรือเภสัชกร
- จิบน้ำทีละน้อยบ่อย ๆ ได้ผลกว่าการดื่มทีละมาก ดูแนวทางในเรื่องอาหารและกิจวัตรของผู้สูงอายุ
- เลี่ยงน้ำยาบ้วนปากที่มีแอลกอฮอล์ เพราะยิ่งทำให้ปากแห้ง
- ลดกาแฟและของหวานเหนียวติดฟัน ทั้งสองอย่างเร่งให้ฟันผุเร็วขึ้นเมื่อน้ำลายน้อย
- เอารายการยาทั้งหมดไปให้แพทย์ดูในนัดเดียว รวมทั้งยาที่ซื้อเองและอาหารเสริม ดูการจัดการยาผู้สูงอายุหลายชนิด
- ถ้าปากแห้งมากจนพูดและกลืนลำบาก ให้แจ้งแพทย์ เพราะมีวิธีช่วยเพิ่มความชุ่มชื้นในปาก
อาการในปากที่ต้องพบทันตแพทย์ ไม่ใช่รอให้หายเอง
คำตอบสั้น: แผลหรือจุดขาวจุดแดงในปากที่ไม่หายใน 2 สัปดาห์ ต้องให้ทันตแพทย์ดูทุกกรณี อย่าสรุปเองว่าเป็นเพราะฟันปลอมกด ส่วนเหงือกบวมเป็นหนอง ปวดจนนอนไม่ได้ หรือกลืนเจ็บร่วมกับมีไข้ ควรพบแพทย์โดยเร็วเพราะการติดเชื้อในช่องปากลุกลามเร็วในผู้สูงอายุ
- แผล จุดขาว หรือจุดแดง ที่ไม่หายใน 2 สัปดาห์ ต้องตรวจทุกกรณี
- ก้อนหรือตุ่มในปากหรือที่คอที่โตขึ้น ควรให้ตรวจโดยไม่รอดู
- เหงือกบวม มีหนอง หรือมีกลิ่นผิดปกติมาก เป็นสัญญาณการติดเชื้อ
- ปวดฟันจนนอนไม่หลับหรือหน้าบวม ควรพบแพทย์หรือทันตแพทย์โดยเร็ว
- กลืนเจ็บร่วมกับมีไข้ อย่ารอดูที่บ้าน
- คราบขาวในปากที่เช็ดออกแล้วเป็นแผลแดง อาจเป็นเชื้อราในช่องปากซึ่งพบบ่อยในผู้ที่ใส่ฟันปลอมนอน
ที่อ้อมกอดทำยังไงกับเรื่องนี้
คำตอบสั้น: การดูแลช่องปากเป็นงานประจำวันเหมือนการอาบน้ำ ผู้ดูแลที่ผ่านการอบรมดูแล 24 ชั่วโมง ภายใต้การกำกับดูแลของทีมพยาบาล อัตราส่วนการดูแล 1:5 พยาบาลวิชาชีพเยี่ยมประเมิน 1 ถึง 2 ครั้งต่อสัปดาห์ และแพทย์เยี่ยมตรวจประจำเดือน
- 1. ทำความสะอาดช่องปากและฟันปลอมทุกวัน รวมถึงถอดฟันปลอมตอนนอนและแช่ในภาชนะของท่านเอง ส่วนท่านที่ทำเองได้ เราช่วยเฉพาะที่จำเป็น
- 2. เรื่องการเคี้ยวเชื่อมกับเรื่องอาหาร ท่านที่เคี้ยวลำบาก เราปรับลักษณะอาหารให้เหมาะ ดูเมนูจริงที่อาหารในบ้านพักผู้สูงอายุ และประเมินก่อนรับทุกเคส
- 3. สิ่งที่เราไม่ทำ เราไม่ใช่สถานพยาบาลและไม่มีบริการทันตกรรมในศูนย์ เราไม่ปรับหรือแต่งฟันปลอมให้ ถ้าท่านมีแผลในปากที่ไม่หายหรือปวดฟัน เราแจ้งครอบครัวและประสานการพาไปพบทันตแพทย์หรือโรงพยาบาล
อยากคุยเรื่องการกินและการเคี้ยวของท่าน ดูบริการที่หน้าบริการ มาดูสถานที่จริงได้ที่อ้อมกอด บางบัวทอง และอ้อมกอด พระราม 3 หรือนัดเข้าชมสถานที่
คำถามที่ครอบครัวถามบ่อย
ควรถอดฟันปลอมตอนนอนไหม
ควรถอดทุกคืน เพื่อให้เหงือกได้พัก ลดโอกาสเกิดเชื้อราในช่องปาก และลดความเสี่ยงที่ฟันปลอมจะหลุดลงคอตอนหลับ กลางคืนให้แช่ในน้ำสะอาดในภาชนะที่มีฝาปิด ห้ามแช่น้ำร้อนเพราะฟันปลอมจะบิดเสียรูป
ฟันปลอมหลวม ใช้กาวติดฟันปลอมไปเรื่อย ๆ ได้ไหม
ใช้เป็นทางชั่วคราวระหว่างรอพบทันตแพทย์ได้ แต่ไม่ใช่การแก้สาเหตุ เพราะฟันปลอมหลวมมักมาจากน้ำหนักลดหรือสันเหงือกยุบตามเวลา การใส่ฟันปลอมที่ไม่แนบนาน ๆ ทำให้เกิดแผลกดทับในปากโดยไม่รู้ตัว
ไม่มีฟันเหลือเลย ยังต้องแปรงอะไรไหม
ยังต้องทำ ให้แปรงเหงือก เพดานปาก และลิ้นด้วยแปรงขนนุ่มทุกวัน เพราะคราบและเชื้อยังสะสมได้ และช่องปากที่ไม่สะอาดเพิ่มความเสี่ยงปอดติดเชื้อจากการสำลัก โดยเฉพาะในท่านที่กลืนลำบาก
แผลในปากของท่านน่าจะเกิดจากฟันปลอมกด รอดูได้ไหม
ถ้าไม่หายภายใน 2 สัปดาห์ ต้องให้ทันตแพทย์ดูทุกกรณี อย่าสรุปเองว่าเป็นเพราะฟันปลอมกดเท่านั้น และถ้ามีก้อนที่โตขึ้น เหงือกเป็นหนอง หรือกลืนเจ็บร่วมกับมีไข้ ควรพบแพทย์โดยเร็ว
ที่อ้อมกอดมีทันตแพทย์ดูแลไหม
ไม่มีบริการทันตกรรมในศูนย์ เราดูแลความสะอาดช่องปากและฟันปลอมเป็นงานประจำวัน และถ้าท่านมีแผลในปากที่ไม่หายหรือปวดฟัน เราแจ้งครอบครัวและประสานการพาไปพบทันตแพทย์หรือโรงพยาบาล
แหล่งอ้างอิง
เขียนโดย พว.กรกมล ซ้ายขวา
พยาบาลวิชาชีพ | ผู้จัดการฝ่ายการพยาบาล อ้อมกอด เนอสซิ่งโฮม
เลขที่ใบอนุญาตประกอบวิชาชีพการพยาบาล พว.5511238017
กำกับดูแลมาตรฐานการดูแลทั้งหมดของ อ้อมกอด Nursing Home ดูแลผู้สูงอายุระยะยาวที่บางบัวทอง นนทบุรี และอ้อมกอด พระราม 3 ยานนาวา กรุงเทพฯ
เผยแพร่ 16 พฤศจิกายน 2569 — บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะราย บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือแนะนำการรักษาเฉพาะราย แผลในปากที่ไม่หายใน 2 สัปดาห์ ควรให้ทันตแพทย์ตรวจทุกกรณี
แอด LINE อ้อมกอด — เลือกสาขาที่สะดวก
สอบถามห้องพัก ราคา และนัดชมสถานที่ ตอบทุกวัน 08:00–18:00 น.

บางบัวทอง

พระราม 3
สแกนด้วยแอป LINE เพื่อเพิ่มเพื่อน
เปิด LINE บางบัวทองเปิด LINE พระราม 3
▶︎▶︎ แตะดูคลิป 69 วินาที