เขียนโดย พว.กรกมล ซ้ายขวา · ผู้จัดการฝ่ายการพยาบาล · เผยแพร่ 16 พฤศจิกายน 2569 · อ่าน 7 นาที

เรื่องดื่มน้ำฟังดูเล็กที่สุดในบ้าน แต่เป็นต้นเหตุของหลายเรื่องที่ตามมา ตั้งแต่ท้องผูก อ่อนเพลีย หน้ามืดเวลาลุก ไปจนถึงอาการสับสนที่ครอบครัวเข้าใจผิดว่าเป็นสมองเสื่อม บทความนี้เรียงให้เป็นลำดับ ทำไมท่านไม่กระหายน้ำ · ทำไมดูจากอาการภายนอกไม่ได้ · วิธีชวนให้ดื่มได้พอ · กรณีที่แพทย์จำกัดน้ำ · และสัญญาณที่ต้องไปโรงพยาบาล
ทำไมผู้สูงอายุไม่รู้สึกกระหายน้ำ
คำตอบสั้น: เพราะกลไกความกระหายทำงานไวน้อยลงตามวัย ท่านจึงไม่รู้สึกอยากน้ำจนกระทั่งร่างกายขาดน้ำไปแล้ว ซ้ำยังมีเหตุอื่นมาประกอบ เช่น กลัวต้องเข้าห้องน้ำบ่อย กลัวเล็ดราด กลืนลำบาก หรือลุกไปหยิบน้ำเองไม่ได้ รวมกันแล้วทำให้ท่านดื่มน้อยลงทุกวันโดยไม่มีใครสังเกต
- ความกระหายลดลงตามวัย เป็นการเปลี่ยนแปลงทางสรีรวิทยา ไม่ใช่ความดื้อหรือความลืม
- กลัวเข้าห้องน้ำบ่อย เป็นเหตุผลที่พบบ่อยที่สุดและเป็นเหตุผลที่ท่านมักไม่พูด ดูเรื่องการเข้าห้องน้ำและแพมเพิส ประกอบ
- กลืนลำบากหรือสำลักน้ำ ท่านจะเลี่ยงการดื่มเอง อ่านเรื่องกลืนลำบากและการจัดอาหาร
- หยิบน้ำเองไม่ได้ แก้วอยู่ไกล ฝาเปิดยาก หรือแก้วหนักเกินไปสำหรับมือที่แรงน้อยลง
- ยาขับปัสสาวะและยาระบาย ทำให้สูญเสียน้ำมากขึ้นในแต่ละวัน
- อากาศร้อนและมีไข้ สองอย่างนี้เร่งให้ขาดน้ำเร็วกว่าปกติมาก
ทำไมดูจากอาการภายนอกว่าขาดน้ำหรือไม่ ไม่แม่นพอ
คำตอบสั้น: นี่เป็นเรื่องที่คนเข้าใจผิดมากที่สุด งานวิจัย DRIE ที่ตีพิมพ์ในวารสาร JAMDA ปี 2562 ศึกษาผู้สูงอายุ 188 คนใน 56 บ้านพักในอังกฤษ พบว่าราว 1 ใน 5 มีภาวะขาดน้ำอยู่แล้ว และอีกราว 28 เปอร์เซ็นต์ใกล้ขาดน้ำ ที่สำคัญคืออาการและสัญญาณที่ใช้กันทั่วไป แยกคนที่ขาดน้ำออกจากคนที่ไม่ขาดน้ำได้ไม่แม่น แปลว่าถ้ารอให้เห็นอาการ อาจสายไปแล้ว
สิ่งที่งานวิจัยนี้บอกกับครอบครัว คือเปลี่ยนจากการเฝ้าดูอาการ มาเป็นการนับว่าท่านดื่มไปเท่าไรจริง ๆ
- ปากแห้ง ผิวเหี่ยว ตาลึก ใช้ยืนยันไม่ได้ เพราะผู้สูงอายุมีสิ่งเหล่านี้ได้จากสาเหตุอื่น
- ปัสสาวะสีเข้ม ช่วยเตือนได้บ้าง แต่สีปัสสาวะเปลี่ยนตามยา วิตามิน และอาหารด้วย ดูเรื่องปัสสาวะสีเข้มและเมื่อไหร่ต้องพบแพทย์
- วิธีที่ใช้ได้จริงที่บ้านคือจดปริมาณ ใช้ขวดหรือเหยือกที่รู้ปริมาณ เทใส่แก้วจากเหยือกนั้น ปลายวันจะรู้ว่าท่านดื่มไปเท่าไร โดยไม่ต้องเดา
- มาตรฐานที่งานวิจัยใช้คือการตรวจความเข้มข้นของเลือด serum osmolality ไม่ใช่ผลเลือดทั่วไปทุกชนิด ถ้าสงสัยว่าขาดน้ำจริง ให้แพทย์เป็นผู้ประเมิน
ไม่มีใครคอยเตือนให้คุณพ่อคุณแม่ดื่มน้ำตลอดวัน คุยกับเราก่อนได้
เล่าเรื่องการกินการดื่มของท่านให้ทีมฟัง ประเมินก่อนรับทุกเคส และแจ้งครอบครัวทุกกรณี
ช่วยให้ท่านดื่มได้พอ โดยไม่ต้องทะเลาะกัน
คำตอบสั้น: เปลี่ยนจากการบังคับดื่มทีละมาก มาเป็นการให้ทีละน้อยแต่บ่อยครั้ง แนวทางของสมาคมโภชนาการคลินิกยุโรป (ESPEN) ปี 2565 ระบุว่าควรถือว่าผู้สูงอายุทุกคนมีความเสี่ยงต่อการขาดน้ำจากการดื่มน้อย และควรได้รับการชวนให้ดื่มให้เพียงพอ ปริมาณที่เหมาะสมต่างกันในแต่ละคน ให้ถามแพทย์ผู้รักษาเป็นเกณฑ์
- ผูกการดื่มไว้กับกิจวัตร ตื่นนอน กินยา ทุกมื้ออาหาร ของว่างบ่าย และก่อนนอน ให้มีน้ำทุกครั้ง
- ให้ทีละน้อยแต่บ่อย ครึ่งแก้วหลายรอบ ท่านรับได้ง่ายกว่าแก้วใหญ่ที่ต้องดื่มให้หมด
- วางแก้วไว้ในระยะมือเอื้อมเสมอ ใช้แก้วเบา มีหูจับ และฝาปิดกันหงาย ส่วนหลอดดูดให้ใช้เฉพาะเมื่อผ่านการประเมินการกลืนแล้ว
- เปลี่ยนรูปแบบไม่ใช่แค่น้ำเปล่า นม น้ำผลไม้เจือจาง ซุปใส เยลลี่ และผลไม้น้ำมาก ช่วยได้ทั้งน้ำและความอยาก ดูโภชนาการผู้สูงอายุ
- จัดการเรื่องห้องน้ำให้ง่ายก่อน ถ้าท่านดื่มน้อยเพราะกลัวเข้าห้องน้ำ ต้องแก้ที่ห้องน้ำ ไม่ใช่ที่การเตือนให้ดื่ม
- ถ้าท่านสำลักน้ำบ่อย อย่าเพิ่มปริมาณเอง ให้แพทย์หรือนักวิชาชีพประเมินการกลืนก่อน

ผู้ดูแลอ้อมกอดจัดผลไม้ชิ้นเล็กและน้ำดื่มให้ผู้สูงอายุสองท่านในช่วงของว่างบ่าย
ถ้าแพทย์สั่งจำกัดน้ำ ต้องทำอย่างไร
คำตอบสั้น: ให้ยึดคำสั่งของแพทย์ผู้รักษาเป็นหลัก ห้ามเพิ่มน้ำเองตามบทความใด ๆ ผู้สูงอายุบางท่านมีภาวะหัวใจหรือไตที่ต้องควบคุมปริมาณน้ำต่อวัน การดื่มมากขึ้นโดยไม่ปรึกษาอาจทำให้บวมหรือเหนื่อยหอบ สิ่งที่ทำได้คือจดปริมาณที่ท่านดื่มจริงไปให้แพทย์ดู
- ขอตัวเลขที่ชัดเจนจากแพทย์ ว่าวันละเท่าไร และนับซุปกับผลไม้รวมด้วยหรือไม่
- จดทุกวันด้วยเหยือกที่รู้ปริมาณ เอาบันทึกนี้ไปให้แพทย์ดูในนัดถัดไป
- สังเกตน้ำหนักและอาการบวม น้ำหนักขึ้นเร็วในไม่กี่วัน ขาบวมกดบุ๋ม หรือนอนราบแล้วเหนื่อย ให้แจ้งแพทย์
- ปากแห้งมากแต่จำกัดน้ำ ให้จิบน้ำทีละน้อย บ้วนปาก หรือใช้ผลิตภัณฑ์ช่วยความชุ่มชื้นในปากตามที่แพทย์แนะนำ
สัญญาณที่ต้องพาไปโรงพยาบาล ไม่ใช่รอดูที่บ้าน
คำตอบสั้น: ซึมลง เรียกไม่ค่อยรู้ตัว สับสนเฉียบพลัน ปัสสาวะน้อยลงมากหรือไม่ออกเลย อาเจียนหรือถ่ายเหลวต่อเนื่อง และมีไข้สูง สัญญาณกลุ่มนี้ต้องให้แพทย์ประเมินทันที เพราะภาวะขาดน้ำในผู้สูงอายุทรุดเร็วกว่าในคนหนุ่มสาว
- ซึมลงหรือสับสนเฉียบพลันกว่าปกติ ให้นึกถึงภาวะขาดน้ำและการติดเชื้อไว้ก่อน อ่านเรื่องภาวะสับสนเฉียบพลันในผู้สูงอายุ
- ปัสสาวะน้อยลงมากหรือไม่ออกเลย เป็นสัญญาณที่รอไม่ได้
- อาเจียนหรือถ่ายเหลวหลายครั้งต่อเนื่อง เสียน้ำเร็วกว่าที่ดื่มทัน
- ไข้สูง หายใจเร็ว ใจสั่น หรือความดันตก ให้ไปโรงพยาบาล
- หน้ามืดจนล้ม อย่าถือว่าเป็นเรื่องธรรมดาของผู้สูงอายุ ให้หาสาเหตุ
- ฉุกเฉินให้โทร 1669 สายด่วนการแพทย์ฉุกเฉิน ให้บริการ 24 ชั่วโมง
ที่อ้อมกอดทำยังไงกับเรื่องนี้
คำตอบสั้น: ที่อ้อมกอดการดื่มน้ำเป็นส่วนหนึ่งของกิจวัตรที่มีคนช่วยดูทุกวัน ไม่ใช่เรื่องที่รอให้ท่านขอ ผู้ดูแลที่ผ่านการอบรมดูแล 24 ชั่วโมง ภายใต้การกำกับดูแลของทีมพยาบาล อัตราส่วนการดูแล 1:5 พยาบาลวิชาชีพเยี่ยมประเมิน 1 ถึง 2 ครั้งต่อสัปดาห์ และแพทย์เยี่ยมตรวจประจำเดือน
- 1. น้ำมาพร้อมกิจวัตรทุกช่วงของวัน ทั้งมื้ออาหาร เวลายา และของว่าง ดูตารางจริงที่หนึ่งวันในบ้านอ้อมกอด และเมนูที่อาหารในบ้านพักผู้สูงอายุ
- 2. ปรับให้ตรงกับท่านเป็นรายคน ท่านที่ต้องจำกัดน้ำตามคำสั่งแพทย์ เราทำตามแผนนั้น ท่านที่กลืนลำบากหรือสำลักง่าย ประเมินก่อนรับทุกเคสและปรับลักษณะอาหารและเครื่องดื่มให้เหมาะ
- 3. สิ่งที่เราไม่ทำ เราไม่ใช่สถานพยาบาล ไม่ให้น้ำเกลือและไม่ปรับยาเอง ถ้าท่านซึมลง สับสนเฉียบพลัน หรือปัสสาวะน้อยลงมาก เราประสานส่งโรงพยาบาลใกล้เคียงและแจ้งครอบครัวทุกกรณี
อยากคุยเรื่องการกินการดื่มของท่าน ดูบริการที่หน้าบริการ มาดูสถานที่จริงได้ที่อ้อมกอด บางบัวทอง และอ้อมกอด พระราม 3 หรือนัดเข้าชมสถานที่
คำถามที่ครอบครัวถามบ่อย
ผู้สูงอายุควรดื่มน้ำวันละเท่าไร
ไม่มีตัวเลขเดียวที่ใช้ได้กับทุกคน เพราะขึ้นกับน้ำหนัก อากาศ ยาที่กิน และโรคประจำตัว โดยเฉพาะผู้ที่มีภาวะหัวใจหรือไตซึ่งแพทย์อาจจำกัดปริมาณน้ำ ให้ถามแพทย์ผู้รักษาเป็นเกณฑ์ และจดปริมาณที่ท่านดื่มจริงไปให้แพทย์ดู
ดูจากปัสสาวะสีเข้มได้ไหมว่าขาดน้ำ
ใช้เป็นสัญญาณเตือนได้บ้าง แต่เชื่อถือเพียงอย่างเดียวไม่ได้ เพราะสีปัสสาวะเปลี่ยนตามยา วิตามิน และอาหารด้วย งานวิจัยในบ้านพักผู้สูงอายุพบว่าอาการและสัญญาณภายนอกที่ใช้กันทั่วไปแยกคนที่ขาดน้ำได้ไม่แม่น การตรวจที่แม่นคือการตรวจเลือด
ท่านไม่ยอมดื่มน้ำเพราะกลัวเข้าห้องน้ำบ่อย ควรทำอย่างไร
ให้แก้ที่ห้องน้ำก่อน ไม่ใช่ที่การเตือนให้ดื่ม เช่น ติดราวจับ เพิ่มไฟนำทางกลางคืน วางกระโถนหรือเก้าอี้นั่งถ่ายใกล้เตียง และพาท่านไปเป็นเวลา เมื่อการเข้าห้องน้ำง่ายขึ้น ท่านมักยอมดื่มมากขึ้นเอง
ให้ดื่มน้ำเยอะ ๆ ไว้ก่อนดีไหม
ไม่ควรเพิ่มเองถ้าแพทย์สั่งจำกัดน้ำ เพราะผู้สูงอายุบางท่านมีภาวะหัวใจหรือไตที่การดื่มมากเกินทำให้บวมหรือเหนื่อยหอบได้ ให้ยึดคำสั่งแพทย์ผู้รักษา และถ้าท่านสำลักน้ำบ่อย ต้องให้ประเมินการกลืนก่อนเพิ่มปริมาณ
ที่อ้อมกอดมีคนคอยให้น้ำท่านไหม
มี การดื่มน้ำเป็นส่วนหนึ่งของกิจวัตรทุกช่วงของวัน ทั้งมื้ออาหาร เวลายา และของว่าง โดยผู้ดูแลที่ผ่านการอบรมภายใต้การกำกับดูแลของทีมพยาบาล และปรับให้ตรงกับแผนของท่านเป็นรายคน
แหล่งอ้างอิง
- Bunn D, Hooper L: Signs and Symptoms of Low-Intake Dehydration Do Not Work in Older Care Home Residents — DRIE Diagnostic Accuracy Study (JAMDA 2019;20(8):963-970) · 2562
- ESPEN practical guideline: Clinical nutrition and hydration in geriatrics (Clin Nutr 2022;41(4):958-989) · 2565
- WHO: Integrated care for older people (ICOPE) · 2560
เขียนโดย พว.กรกมล ซ้ายขวา
พยาบาลวิชาชีพ | ผู้จัดการฝ่ายการพยาบาล อ้อมกอด เนอสซิ่งโฮม
เลขที่ใบอนุญาตประกอบวิชาชีพการพยาบาล พว.5511238017
กำกับดูแลมาตรฐานการดูแลทั้งหมดของ อ้อมกอด Nursing Home ดูแลผู้สูงอายุระยะยาวที่บางบัวทอง นนทบุรี และอ้อมกอด พระราม 3 ยานนาวา กรุงเทพฯ
เผยแพร่ 16 พฤศจิกายน 2569 — บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะราย บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ปริมาณน้ำที่เหมาะสมต่างกันในแต่ละคน ผู้ที่มีภาวะหัวใจหรือไตต้องยึดคำสั่งของแพทย์ผู้รักษาเป็นหลัก
แอด LINE อ้อมกอด — เลือกสาขาที่สะดวก
สอบถามห้องพัก ราคา และนัดชมสถานที่ ตอบทุกวัน 08:00–18:00 น.

บางบัวทอง

พระราม 3
สแกนด้วยแอป LINE เพื่อเพิ่มเพื่อน
เปิด LINE บางบัวทองเปิด LINE พระราม 3
▶︎▶︎ แตะดูคลิป 69 วินาที