เขียนโดย พว.กรกมล ซ้ายขวา · ผู้จัดการฝ่ายการพยาบาล · เผยแพร่ 16 พฤศจิกายน 2569 · อ่าน 7 นาที

การย้ายตัวจากเตียงไปเก้าอี้ ไปรถเข็น หรือไปห้องน้ำ เป็นจังหวะที่ผู้สูงอายุล้มบ่อยที่สุดในหนึ่งวัน และเป็นจังหวะที่ลูกหลานเจ็บหลังกันมากที่สุด ทั้งสองอย่างมาจากเรื่องเดียวกันคือเราออกแรงก่อนประเมิน บทความนี้เรียงให้เป็นลำดับ ประเมินก่อนลงมือ · จัดฉากให้ปลอดภัย · ขั้นตอนพยุงทีละจังหวะ · ย้ายขึ้นรถเข็น · ท่าที่คนช่วยไม่เจ็บหลัง · และเมื่อไหร่ที่ต้องเลิกทำคนเดียว
ก่อนพยุง ต้องรู้อะไรก่อนลงมือ
คำตอบสั้น: ดูสามอย่างคือ ท่านลงน้ำหนักขาได้ไหม นั่งทรงตัวเองได้ไหม และทำตามคำบอกได้ไหม ถ้ายืนได้โดยมีคนคอยกัน ใช้วิธีพยุงธรรมดาได้ ถ้าลงน้ำหนักขาไม่ได้เลย แนวทางของ OSHA คือใช้อุปกรณ์ช่วยยก แบบผ้าคล้องตัวพร้อมผู้ดูแลสองคน ไม่ใช่ให้สองคนยกด้วยมือเปล่า
- ลงน้ำหนักขาได้แค่ไหน นั่งขอบเตียงแล้วลองยืนโดยมีคนยืนกันข้างหน้า ถ้าเข่าพับทันที ห้ามฝืน
- นั่งทรงตัวเองได้ไหม นั่งไม่พิงอะไร 10 วินาที ถ้าเอนไปข้างใดข้างหนึ่งตลอด แปลว่ายังไม่พร้อม
- ทำตามคำบอกได้ไหม ถ้าท่านสับสนหรือมีภาวะสมองเสื่อม ให้เพิ่มคนช่วยและพูดสั้น ๆ ทีละคำสั่ง ดูแนวทางเมื่อท่านไม่ยอมให้ช่วย
- วันนี้มีอะไรเปลี่ยนไปไหม หน้ามืดเวลาลุก ปวดสะโพกใหม่ บวมขาข้างเดียว หรือเพิ่งเริ่มยาใหม่ ให้ชะลอและปรึกษาก่อน
จัดฉากก่อนย้ายตัว ลดโอกาสล้มไปครึ่งหนึ่ง
คำตอบสั้น: ล็อกล้อทุกล้อ พับที่พักเท้ารถเข็นขึ้น วางเก้าอี้ไว้ข้างที่ท่านแข็งแรงกว่า ให้ท่านใส่รองเท้าหุ้มส้นพื้นไม่ลื่น เก็บของบนพื้นออก เปิดไฟให้สว่าง แล้วบอกท่านทุกขั้นก่อนทำ ไม่จับแล้วยกทันที
- ปรับเตียงให้เท้าท่านแตะพื้นพอดี นั่งขอบเตียงแล้วเข่างอราวมุมฉาก ฝ่าเท้าวางราบได้ทั้งแผ่น
- ล็อกล้อเตียงและล้อรถเข็นทุกล้อ แล้วโยกทดสอบว่าไม่ขยับจริง ขั้นนี้คนลืมบ่อยที่สุด
- วางเก้าอี้ข้างที่ท่านแข็งแรงกว่า ทำมุมราว 45 องศากับเตียง จะได้หมุนตัวสั้นที่สุด
- ใส่รองเท้าหุ้มส้นพื้นยาง ห้ามถุงเท้าเปล่าบนพื้นกระเบื้อง ห้ามรองเท้าแตะหูหนีบ
- บอกท่านก่อนว่าจะทำอะไร การย้ายตัวที่ดีคือท่านออกแรงเอง เราคุมทิศและกันล้ม
ไม่มั่นใจว่าพยุงคุณพ่อคุณแม่เองไหวไหม คุยกับเราก่อนได้
เล่าอาการและกำลังขาของท่านให้ทีมฟัง ประเมินก่อนรับทุกเคส และแจ้งครอบครัวทุกกรณี
ขั้นตอนพยุงผู้สูงอายุลุกจากเตียงไปนั่งเก้าอี้
คำตอบสั้น: ให้ท่านไถลมานั่งขอบเตียง แล้วนั่งนิ่ง 1 นาทีให้หายหน้ามืด เท้าวางราบและถอยสะโพกมาใกล้ขอบ เราย่อเข่าเอาเข่าประกบด้านนอกเข่าท่าน จับที่เอว นับหนึ่งสองสาม ให้ท่านโน้มตัวมาข้างหน้าแล้วดันขาตัวเองขึ้น เรายกน้อยที่สุด ใช้แรงท่านมากที่สุด
- ตะแคงและไถลขึ้นมานั่งขอบเตียง ไม่ดึงให้ลุกนั่งตรง ๆ จากท่านอนหงาย ให้ตะแคงเข้าหาด้านที่จะลง งอเข่า ใช้มือยันเตียงดันตัวขึ้นเอง เราช่วยที่สะโพกและไหล่
- นั่งขอบเตียงนิ่ง ๆ ราว 1 นาที หายใจลึก ขยับข้อเท้าขึ้นลง ขั้นนี้กันการล้มจากหน้ามืดตอนเปลี่ยนท่า ถ้าท่านบอกว่าตาลาย ให้นอนลงใหม่
- เราตั้งท่าของตัวเอง แยกเท้าหน้าหลังให้มั่น ย่อเข่าลง เอาเข่าประกบด้านนอกเข่าท่านกันเข่าพับ มือจับที่เอว หลังเราตรง ส่วนท่านให้ฝ่าเท้าราบพื้นและถอยสะโพกมาใกล้ขอบเตียง
- นับร่วมกันแล้วลุก ให้ท่านโน้มตัวจนจมูกอยู่เหนือปลายเท้า แล้วดันขาตัวเองขึ้น
- ยืนนิ่งก่อนหมุน ยืนทรงตัว 3 ถึง 5 วินาที ถามว่าไหวไหม แล้วก้าวเท้าหมุนทีละน้อยจนหลังชนเก้าอี้
- นั่งลงช้า ๆ โดยมีมือจับ ให้เอื้อมจับที่พักแขนสองข้างก่อนย่อตัว ห้ามปล่อยให้ทิ้งตัวลงนั่ง
ย้ายจากเตียงขึ้นรถเข็น ต่างจากย้ายไปเก้าอี้ตรงไหน
คำตอบสั้น: ต่างกันสามข้อคือ รถเข็นมีล้อที่ไหลได้ มีที่พักเท้าที่เกี่ยวขา และมีที่พักแขนที่ขวางทาง จึงต้องล็อกล้อสองข้าง พับที่พักเท้าก่อน วางรถเข็นทำมุมกับเตียงฝั่งที่ท่านแข็งแรงกว่า
- ล็อกล้อก่อนทุกครั้งแล้วโยกทดสอบ รถเข็นที่ไม่ล็อกจะถอยหนีตอนท่านนั่งลง
- พับที่พักเท้าขึ้นหรือถอดออก ถ้าที่พักแขนด้านที่จะย้ายถอดได้ให้ถอด จะได้ย้ายในแนวราบ
- นั่งแล้วเช็กสามจุด หลังพิงพนักเต็ม สะโพกชิดด้านใน เท้าอยู่บนที่พักเท้า ไม่ลากพื้นเวลาเข็น
- เข็มขัดนิรภัยของรถเข็น เป็นอุปกรณ์กันไถลตกตอนเข็น ไม่ใช่การผูกยึดผู้สูงอายุ ซึ่งมีกติกาแยกชัดเจน

ผู้ดูแลอ้อมกอดย่อตัวตรวจท่านั่งบนรถเข็นให้คุณตา หลังพิงพนักเต็มและเท้าวางบนที่พักเท้าทั้งสองข้าง
ท่าของคนช่วย ที่ทำให้ไม่เจ็บหลังในระยะยาว
คำตอบสั้น: กฎสี่ข้อคือ ย่อเข่าไม่ก้มหลัง ตัวท่านอยู่ใกล้ตัวเรา หมุนด้วยเท้าไม่บิดเอว และไม่ยกเกินกำลัง สถาบันอาชีวอนามัยและความปลอดภัยแห่งชาติของสหรัฐ (NIOSH) ระบุว่าการยกและย้ายตัวคนเป็นปัจจัยเสี่ยงอันดับหนึ่งของการบาดเจ็บกล้ามเนื้อและกระดูกจากการทำงานในบุคลากรสุขภาพ แนวทางคือเลี่ยงการยกด้วยมือเปล่า ใช้อุปกรณ์ช่วยแทน
- ย่อเข่า ไม่ก้มหลัง ถ้าหลังล่างตึงทุกครั้งที่ช่วยท่านลุก แปลว่าท่าผิดอยู่
- ให้ตัวท่านอยู่ใกล้ตัวเราที่สุด ยิ่งแขนเหยียดห่าง แรงที่หลังยิ่งทวีคูณ ถ้าเอื้อมไม่ถึงให้เดินไปอีกด้าน
- หมุนด้วยการก้าวเท้า ห้ามบิดเอว การบิดลำตัวขณะรับน้ำหนักทำให้หลังบาดเจ็บเฉียบพลันบ่อยที่สุด
- ใช้อุปกรณ์แทนการฝืน เข็มขัดพยุง แผ่นรองไถล และราวจับข้างเตียง เปลี่ยนงานหนักเป็นงานที่พอทำได้
เมื่อไหร่ที่ไม่ควรพยุงคนเดียวอีกต่อไป
คำตอบสั้น: เลิกทำคนเดียวเมื่อ ท่านทรุดกลางทาง เข่าพับบ่อย ต้องออกแรงจนกลั้นหายใจ หรือเราเริ่มเจ็บหลัง สัญญาณพวกนี้บอกว่าความต้องการเปลี่ยนระดับแล้ว
- ท่านทรุดหรือเข่าพับแม้แค่ครั้งเดียว ครั้งหน้าอาจไม่มีใครรับไหว
- ย้ายตัววันละหลายรอบจนไม่มีเวลาพัก การบาดเจ็บสะสมเกิดจากความถี่ ไม่ใช่ครั้งเดียวที่หนัก
- ท่านช่วยตัวเองได้น้อยลงเรื่อย ๆ ลองประเมินด้วยแบบประเมิน ADL และถ้าท่านอยู่กับเตียงเกือบทั้งวัน อ่านการดูแลผู้สูงอายุติดเตียงที่บ้าน
ที่อ้อมกอดทำยังไงกับเรื่องนี้
คำตอบสั้น: ที่อ้อมกอดการย้ายตัวเป็นงานที่มีขั้นตอนและมีคนพอ ไม่ใช่งานที่คนเดียวต้องฝืน ผู้ดูแลที่ผ่านการอบรมดูแล 24 ชั่วโมง ภายใต้การกำกับดูแลของทีมพยาบาล อัตราส่วนการดูแล 1:5 พยาบาลวิชาชีพเยี่ยมประเมิน 1 ถึง 2 ครั้งต่อสัปดาห์ และประเมินก่อนรับทุกเคส
- 1. ประเมินก่อนรับทุกเคส กำลังขาและการทรงตัวประเมินตั้งแต่ก่อนเข้าพัก เพื่อวางแผนว่าต้องใช้คนกี่คน ช่วยท่านย้ายตัวแต่ละรอบ ดูเหมาะกับใคร
- 2. กลางคืนมีคนอยู่ด้วย ผู้ดูแลอยู่เวรตื่นตลอดคืนทุกคืน ตรวจตราทุก 2 ชั่วโมง พร้อมสายปรึกษาพยาบาล 24 ชั่วโมง จังหวะลุกเข้าห้องน้ำกลางดึกจึงไม่ต้องลุกเอง
- 3. สิ่งที่เราไม่ทำ เราไม่ใช้วิธีผูกยึดท่านเพื่อกันล้ม และเราไม่ใช่สถานพยาบาล ถ้าท่านล้มแล้วมีอาการที่ต้องตรวจ เราประสานส่งโรงพยาบาลใกล้เคียงและแจ้งครอบครัวทุกกรณี
อยากดูของจริงก่อน มาดูได้ที่อ้อมกอด บางบัวทอง และอ้อมกอด พระราม 3 เยี่ยมชมทุกวัน 08:00–18:00 น. หรือนัดเข้าชมสถานที่ ค่าใช้จ่ายดูที่หน้าราคา
คำถามที่ครอบครัวถามบ่อย
พยุงผู้สูงอายุลุกจากเตียง ควรจับที่ไหน
จับที่เอวหรือสะโพก หรือใช้เข็มขัดพยุงคาดรอบเอวท่าน ห้ามดึงใต้วงแขน ห้ามกระชากข้อมือหรือต้นแขน เพราะข้อไหล่จะรับน้ำหนักตัวทั้งตัวและผิวหนังผู้สูงอายุฟกช้ำง่าย
ทำไมต้องให้ท่านนั่งขอบเตียงก่อนยืน
เพื่อให้ความดันโลหิตปรับตัวและกันหน้ามืด ผู้สูงอายุจำนวนไม่น้อยมีภาวะความดันตกเวลาเปลี่ยนท่า การนั่งนิ่งราว 1 นาทีและขยับข้อเท้าขึ้นลงก่อนยืน ช่วยลดโอกาสล้มกลางทางได้
น้ำหนักเท่าไหร่ถึงไม่ควรยกคนเดียว
ไม่มีตัวเลขเดียวที่ใช้ได้กับทุกคน เพราะขึ้นกับว่าท่านลงน้ำหนักขาได้แค่ไหนและกำลังของคนช่วย แนวทางสากลคือเลี่ยงการยกด้วยมือเปล่าและใช้อุปกรณ์ช่วย ถ้าต้องออกแรงจนกลั้นหายใจ ให้เพิ่มคนช่วยทันที
ท่านไม่ยอมให้ช่วย บอกว่าทำเองได้ ควรทำอย่างไร
อย่าแย่งทำแทนทั้งหมด ให้ท่านออกแรงเองในส่วนที่ทำได้ เราคุมทิศและกันล้ม ยืนด้านที่ท่านอ่อนแรงกว่า บอกก่อนทุกขั้น และถามความยินยอมก่อนแตะตัว
ที่อ้อมกอดมีคนช่วยพยุงตอนกลางคืนไหม
มี ผู้ดูแลที่ผ่านการอบรมดูแล 24 ชั่วโมงภายใต้การกำกับดูแลของทีมพยาบาล กลางคืนอยู่เวรตื่นตลอดคืนทุกคืน ตรวจตราทุก 2 ชั่วโมง
แหล่งอ้างอิง
เขียนโดย พว.กรกมล ซ้ายขวา
พยาบาลวิชาชีพ | ผู้จัดการฝ่ายการพยาบาล อ้อมกอด เนอสซิ่งโฮม
เลขที่ใบอนุญาตประกอบวิชาชีพการพยาบาล พว.5511238017
กำกับดูแลมาตรฐานการดูแลทั้งหมดของ อ้อมกอด Nursing Home ดูแลผู้สูงอายุระยะยาวที่บางบัวทอง นนทบุรี และอ้อมกอด พระราม 3 ยานนาวา กรุงเทพฯ
เผยแพร่ 16 พฤศจิกายน 2569 — บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะราย ขั้นตอนในบทความเป็นแนวทางทั่วไปสำหรับผู้สูงอายุที่ยังลงน้ำหนักขาได้บางส่วน ถ้าท่านมีกระดูกหัก เพิ่งผ่าตัด อ่อนแรงครึ่งซีก หรือเจ็บขณะขยับ ให้ปรึกษาแพทย์หรือนักวิชาชีพก่อนลงมือ
แอด LINE อ้อมกอด — เลือกสาขาที่สะดวก
สอบถามห้องพัก ราคา และนัดชมสถานที่ ตอบทุกวัน 08:00–18:00 น.

บางบัวทอง

พระราม 3
สแกนด้วยแอป LINE เพื่อเพิ่มเพื่อน
เปิด LINE บางบัวทองเปิด LINE พระราม 3
▶︎▶︎ แตะดูคลิป 68 วินาที