วิธีพยุงผู้สูงอายุลุกจากเตียงไปเก้าอี้หรือรถเข็น ให้ท่านไม่ล้มและคนช่วยไม่เจ็บหลัง

สรุปสั้น: เริ่มจากประเมินว่าท่านลงน้ำหนักขาได้แค่ไหน ไม่ใช่เริ่มจากออกแรง ให้ท่านนั่งขอบเตียงสักครู่ก่อนยืน เท้าวางราบพื้น จับที่เอวหรือสะโพก ห้ามดึงใต้วงแขนหรือกระชากต้นแขน เพราะข้อไหล่จะรับน้ำหนักทั้งตัว คนช่วยย่อเข่า ไม่ก้มหลัง หมุนด้วยการก้าวเท้าไม่บิดเอว ถ้าท่านลงน้ำหนักขาไม่ได้เลย ต้องใช้อุปกรณ์ช่วยยกพร้อมผู้ดูแลสองคน คนสองคนไม่ใช่สิ่งทดแทนอุปกรณ์

เขียนโดย พว.กรกมล ซ้ายขวา · ผู้จัดการฝ่ายการพยาบาล · เผยแพร่ 16 พฤศจิกายน 2569 · อ่าน 7 นาที

ผู้ดูแลอ้อมกอดย่อเข่าพยุงคุณยายลุกจากขอบเตียง มือจับที่เอวท่าน และรถเข็นล็อกล้อรออยู่ข้าง ๆ

การย้ายตัวจากเตียงไปเก้าอี้ ไปรถเข็น หรือไปห้องน้ำ เป็นจังหวะที่ผู้สูงอายุล้มบ่อยที่สุดในหนึ่งวัน และเป็นจังหวะที่ลูกหลานเจ็บหลังกันมากที่สุด ทั้งสองอย่างมาจากเรื่องเดียวกันคือเราออกแรงก่อนประเมิน บทความนี้เรียงให้เป็นลำดับ ประเมินก่อนลงมือ · จัดฉากให้ปลอดภัย · ขั้นตอนพยุงทีละจังหวะ · ย้ายขึ้นรถเข็น · ท่าที่คนช่วยไม่เจ็บหลัง · และเมื่อไหร่ที่ต้องเลิกทำคนเดียว

ก่อนพยุง ต้องรู้อะไรก่อนลงมือ

คำตอบสั้น: ดูสามอย่างคือ ท่านลงน้ำหนักขาได้ไหม นั่งทรงตัวเองได้ไหม และทำตามคำบอกได้ไหม ถ้ายืนได้โดยมีคนคอยกัน ใช้วิธีพยุงธรรมดาได้ ถ้าลงน้ำหนักขาไม่ได้เลย แนวทางของ OSHA คือใช้อุปกรณ์ช่วยยก แบบผ้าคล้องตัวพร้อมผู้ดูแลสองคน ไม่ใช่ให้สองคนยกด้วยมือเปล่า

  • ลงน้ำหนักขาได้แค่ไหน นั่งขอบเตียงแล้วลองยืนโดยมีคนยืนกันข้างหน้า ถ้าเข่าพับทันที ห้ามฝืน
  • นั่งทรงตัวเองได้ไหม นั่งไม่พิงอะไร 10 วินาที ถ้าเอนไปข้างใดข้างหนึ่งตลอด แปลว่ายังไม่พร้อม
  • ทำตามคำบอกได้ไหม ถ้าท่านสับสนหรือมีภาวะสมองเสื่อม ให้เพิ่มคนช่วยและพูดสั้น ๆ ทีละคำสั่ง ดูแนวทางเมื่อท่านไม่ยอมให้ช่วย
  • วันนี้มีอะไรเปลี่ยนไปไหม หน้ามืดเวลาลุก ปวดสะโพกใหม่ บวมขาข้างเดียว หรือเพิ่งเริ่มยาใหม่ ให้ชะลอและปรึกษาก่อน
จับได้ตรงไหน จับตรงไหนห้าม จับที่เอว สะโพก หรือเข็มขัดพยุงรอบเอวท่าน ห้ามดึงใต้วงแขน ห้ามกระชากข้อมือหรือต้นแขน หลอดเลือดที่เปราะขึ้นตามวัยทำให้ฟกช้ำง่าย และการดึงที่แขนข้างเดียวทำให้ข้อไหล่รับน้ำหนักทั้งตัว

จัดฉากก่อนย้ายตัว ลดโอกาสล้มไปครึ่งหนึ่ง

คำตอบสั้น: ล็อกล้อทุกล้อ พับที่พักเท้ารถเข็นขึ้น วางเก้าอี้ไว้ข้างที่ท่านแข็งแรงกว่า ให้ท่านใส่รองเท้าหุ้มส้นพื้นไม่ลื่น เก็บของบนพื้นออก เปิดไฟให้สว่าง แล้วบอกท่านทุกขั้นก่อนทำ ไม่จับแล้วยกทันที

  1. ปรับเตียงให้เท้าท่านแตะพื้นพอดี นั่งขอบเตียงแล้วเข่างอราวมุมฉาก ฝ่าเท้าวางราบได้ทั้งแผ่น
  2. ล็อกล้อเตียงและล้อรถเข็นทุกล้อ แล้วโยกทดสอบว่าไม่ขยับจริง ขั้นนี้คนลืมบ่อยที่สุด
  3. วางเก้าอี้ข้างที่ท่านแข็งแรงกว่า ทำมุมราว 45 องศากับเตียง จะได้หมุนตัวสั้นที่สุด
  4. ใส่รองเท้าหุ้มส้นพื้นยาง ห้ามถุงเท้าเปล่าบนพื้นกระเบื้อง ห้ามรองเท้าแตะหูหนีบ
  5. บอกท่านก่อนว่าจะทำอะไร การย้ายตัวที่ดีคือท่านออกแรงเอง เราคุมทิศและกันล้ม

ไม่มั่นใจว่าพยุงคุณพ่อคุณแม่เองไหวไหม คุยกับเราก่อนได้

เล่าอาการและกำลังขาของท่านให้ทีมฟัง ประเมินก่อนรับทุกเคส และแจ้งครอบครัวทุกกรณี

ขั้นตอนพยุงผู้สูงอายุลุกจากเตียงไปนั่งเก้าอี้

คำตอบสั้น: ให้ท่านไถลมานั่งขอบเตียง แล้วนั่งนิ่ง 1 นาทีให้หายหน้ามืด เท้าวางราบและถอยสะโพกมาใกล้ขอบ เราย่อเข่าเอาเข่าประกบด้านนอกเข่าท่าน จับที่เอว นับหนึ่งสองสาม ให้ท่านโน้มตัวมาข้างหน้าแล้วดันขาตัวเองขึ้น เรายกน้อยที่สุด ใช้แรงท่านมากที่สุด

  1. ตะแคงและไถลขึ้นมานั่งขอบเตียง ไม่ดึงให้ลุกนั่งตรง ๆ จากท่านอนหงาย ให้ตะแคงเข้าหาด้านที่จะลง งอเข่า ใช้มือยันเตียงดันตัวขึ้นเอง เราช่วยที่สะโพกและไหล่
  2. นั่งขอบเตียงนิ่ง ๆ ราว 1 นาที หายใจลึก ขยับข้อเท้าขึ้นลง ขั้นนี้กันการล้มจากหน้ามืดตอนเปลี่ยนท่า ถ้าท่านบอกว่าตาลาย ให้นอนลงใหม่
  3. เราตั้งท่าของตัวเอง แยกเท้าหน้าหลังให้มั่น ย่อเข่าลง เอาเข่าประกบด้านนอกเข่าท่านกันเข่าพับ มือจับที่เอว หลังเราตรง ส่วนท่านให้ฝ่าเท้าราบพื้นและถอยสะโพกมาใกล้ขอบเตียง
  4. นับร่วมกันแล้วลุก ให้ท่านโน้มตัวจนจมูกอยู่เหนือปลายเท้า แล้วดันขาตัวเองขึ้น
  5. ยืนนิ่งก่อนหมุน ยืนทรงตัว 3 ถึง 5 วินาที ถามว่าไหวไหม แล้วก้าวเท้าหมุนทีละน้อยจนหลังชนเก้าอี้
  6. นั่งลงช้า ๆ โดยมีมือจับ ให้เอื้อมจับที่พักแขนสองข้างก่อนย่อตัว ห้ามปล่อยให้ทิ้งตัวลงนั่ง
ห้ามเด็ดขาด 4 อย่าง ห้ามดึงใต้วงแขน · ห้ามให้ท่านโอบคอเราแล้วเราก้มยก · ห้ามย้ายตัวตอนพื้นเปียก · ห้ามย้ายตัวพร้อมถือของในมืออีกข้าง

ย้ายจากเตียงขึ้นรถเข็น ต่างจากย้ายไปเก้าอี้ตรงไหน

คำตอบสั้น: ต่างกันสามข้อคือ รถเข็นมีล้อที่ไหลได้ มีที่พักเท้าที่เกี่ยวขา และมีที่พักแขนที่ขวางทาง จึงต้องล็อกล้อสองข้าง พับที่พักเท้าก่อน วางรถเข็นทำมุมกับเตียงฝั่งที่ท่านแข็งแรงกว่า

  • ล็อกล้อก่อนทุกครั้งแล้วโยกทดสอบ รถเข็นที่ไม่ล็อกจะถอยหนีตอนท่านนั่งลง
  • พับที่พักเท้าขึ้นหรือถอดออก ถ้าที่พักแขนด้านที่จะย้ายถอดได้ให้ถอด จะได้ย้ายในแนวราบ
  • นั่งแล้วเช็กสามจุด หลังพิงพนักเต็ม สะโพกชิดด้านใน เท้าอยู่บนที่พักเท้า ไม่ลากพื้นเวลาเข็น
  • เข็มขัดนิรภัยของรถเข็น เป็นอุปกรณ์กันไถลตกตอนเข็น ไม่ใช่การผูกยึดผู้สูงอายุ ซึ่งมีกติกาแยกชัดเจน
ผู้ดูแลอ้อมกอดย่อตัวตรวจท่านั่งบนรถเข็นให้คุณตา หลังพิงพนักเต็มและเท้าวางบนที่พักเท้าทั้งสองข้าง

ผู้ดูแลอ้อมกอดย่อตัวตรวจท่านั่งบนรถเข็นให้คุณตา หลังพิงพนักเต็มและเท้าวางบนที่พักเท้าทั้งสองข้าง

ท่าของคนช่วย ที่ทำให้ไม่เจ็บหลังในระยะยาว

คำตอบสั้น: กฎสี่ข้อคือ ย่อเข่าไม่ก้มหลัง ตัวท่านอยู่ใกล้ตัวเรา หมุนด้วยเท้าไม่บิดเอว และไม่ยกเกินกำลัง สถาบันอาชีวอนามัยและความปลอดภัยแห่งชาติของสหรัฐ (NIOSH) ระบุว่าการยกและย้ายตัวคนเป็นปัจจัยเสี่ยงอันดับหนึ่งของการบาดเจ็บกล้ามเนื้อและกระดูกจากการทำงานในบุคลากรสุขภาพ แนวทางคือเลี่ยงการยกด้วยมือเปล่า ใช้อุปกรณ์ช่วยแทน

  • ย่อเข่า ไม่ก้มหลัง ถ้าหลังล่างตึงทุกครั้งที่ช่วยท่านลุก แปลว่าท่าผิดอยู่
  • ให้ตัวท่านอยู่ใกล้ตัวเราที่สุด ยิ่งแขนเหยียดห่าง แรงที่หลังยิ่งทวีคูณ ถ้าเอื้อมไม่ถึงให้เดินไปอีกด้าน
  • หมุนด้วยการก้าวเท้า ห้ามบิดเอว การบิดลำตัวขณะรับน้ำหนักทำให้หลังบาดเจ็บเฉียบพลันบ่อยที่สุด
  • ใช้อุปกรณ์แทนการฝืน เข็มขัดพยุง แผ่นรองไถล และราวจับข้างเตียง เปลี่ยนงานหนักเป็นงานที่พอทำได้
หลังเราเริ่มเจ็บ อย่ารอให้หายเอง ดูสัญญาณเมื่อคนดูแลป่วยก่อนคนถูกดูแล

เมื่อไหร่ที่ไม่ควรพยุงคนเดียวอีกต่อไป

คำตอบสั้น: เลิกทำคนเดียวเมื่อ ท่านทรุดกลางทาง เข่าพับบ่อย ต้องออกแรงจนกลั้นหายใจ หรือเราเริ่มเจ็บหลัง สัญญาณพวกนี้บอกว่าความต้องการเปลี่ยนระดับแล้ว

  • ท่านทรุดหรือเข่าพับแม้แค่ครั้งเดียว ครั้งหน้าอาจไม่มีใครรับไหว
  • ย้ายตัววันละหลายรอบจนไม่มีเวลาพัก การบาดเจ็บสะสมเกิดจากความถี่ ไม่ใช่ครั้งเดียวที่หนัก
  • ท่านช่วยตัวเองได้น้อยลงเรื่อย ๆ ลองประเมินด้วยแบบประเมิน ADL และถ้าท่านอยู่กับเตียงเกือบทั้งวัน อ่านการดูแลผู้สูงอายุติดเตียงที่บ้าน

ที่อ้อมกอดทำยังไงกับเรื่องนี้

คำตอบสั้น: ที่อ้อมกอดการย้ายตัวเป็นงานที่มีขั้นตอนและมีคนพอ ไม่ใช่งานที่คนเดียวต้องฝืน ผู้ดูแลที่ผ่านการอบรมดูแล 24 ชั่วโมง ภายใต้การกำกับดูแลของทีมพยาบาล อัตราส่วนการดูแล 1:5 พยาบาลวิชาชีพเยี่ยมประเมิน 1 ถึง 2 ครั้งต่อสัปดาห์ และประเมินก่อนรับทุกเคส

  1. 1. ประเมินก่อนรับทุกเคส กำลังขาและการทรงตัวประเมินตั้งแต่ก่อนเข้าพัก เพื่อวางแผนว่าต้องใช้คนกี่คน ช่วยท่านย้ายตัวแต่ละรอบ ดูเหมาะกับใคร
  2. 2. กลางคืนมีคนอยู่ด้วย ผู้ดูแลอยู่เวรตื่นตลอดคืนทุกคืน ตรวจตราทุก 2 ชั่วโมง พร้อมสายปรึกษาพยาบาล 24 ชั่วโมง จังหวะลุกเข้าห้องน้ำกลางดึกจึงไม่ต้องลุกเอง
  3. 3. สิ่งที่เราไม่ทำ เราไม่ใช้วิธีผูกยึดท่านเพื่อกันล้ม และเราไม่ใช่สถานพยาบาล ถ้าท่านล้มแล้วมีอาการที่ต้องตรวจ เราประสานส่งโรงพยาบาลใกล้เคียงและแจ้งครอบครัวทุกกรณี

อยากดูของจริงก่อน มาดูได้ที่อ้อมกอด บางบัวทอง และอ้อมกอด พระราม 3 เยี่ยมชมทุกวัน 08:00–18:00 น. หรือนัดเข้าชมสถานที่ ค่าใช้จ่ายดูที่หน้าราคา

คำถามที่ครอบครัวถามบ่อย

พยุงผู้สูงอายุลุกจากเตียง ควรจับที่ไหน

จับที่เอวหรือสะโพก หรือใช้เข็มขัดพยุงคาดรอบเอวท่าน ห้ามดึงใต้วงแขน ห้ามกระชากข้อมือหรือต้นแขน เพราะข้อไหล่จะรับน้ำหนักตัวทั้งตัวและผิวหนังผู้สูงอายุฟกช้ำง่าย

ทำไมต้องให้ท่านนั่งขอบเตียงก่อนยืน

เพื่อให้ความดันโลหิตปรับตัวและกันหน้ามืด ผู้สูงอายุจำนวนไม่น้อยมีภาวะความดันตกเวลาเปลี่ยนท่า การนั่งนิ่งราว 1 นาทีและขยับข้อเท้าขึ้นลงก่อนยืน ช่วยลดโอกาสล้มกลางทางได้

น้ำหนักเท่าไหร่ถึงไม่ควรยกคนเดียว

ไม่มีตัวเลขเดียวที่ใช้ได้กับทุกคน เพราะขึ้นกับว่าท่านลงน้ำหนักขาได้แค่ไหนและกำลังของคนช่วย แนวทางสากลคือเลี่ยงการยกด้วยมือเปล่าและใช้อุปกรณ์ช่วย ถ้าต้องออกแรงจนกลั้นหายใจ ให้เพิ่มคนช่วยทันที

ท่านไม่ยอมให้ช่วย บอกว่าทำเองได้ ควรทำอย่างไร

อย่าแย่งทำแทนทั้งหมด ให้ท่านออกแรงเองในส่วนที่ทำได้ เราคุมทิศและกันล้ม ยืนด้านที่ท่านอ่อนแรงกว่า บอกก่อนทุกขั้น และถามความยินยอมก่อนแตะตัว

ที่อ้อมกอดมีคนช่วยพยุงตอนกลางคืนไหม

มี ผู้ดูแลที่ผ่านการอบรมดูแล 24 ชั่วโมงภายใต้การกำกับดูแลของทีมพยาบาล กลางคืนอยู่เวรตื่นตลอดคืนทุกคืน ตรวจตราทุก 2 ชั่วโมง

แหล่งอ้างอิง

  1. NIOSH (CDC): About Safe Patient Handling and Mobility · ปรับปรุง 28 ต.ค. 2569
  2. OSHA: Guidelines for Nursing Homes — Ergonomics · 2552
  3. American Family Physician: Orthostatic Hypotension — A Practical Approach · ม.ค. 2565
  4. WHO: Integrated care for older people (ICOPE) · 2560
พว.กรกมล ซ้ายขวา พยาบาลวิชาชีพ ผู้จัดการฝ่ายการพยาบาล อ้อมกอด เนอสซิ่งโฮม บางบัวทอง

เขียนโดย พว.กรกมล ซ้ายขวา

พยาบาลวิชาชีพ | ผู้จัดการฝ่ายการพยาบาล อ้อมกอด เนอสซิ่งโฮม

เลขที่ใบอนุญาตประกอบวิชาชีพการพยาบาล พว.5511238017

กำกับดูแลมาตรฐานการดูแลทั้งหมดของ อ้อมกอด Nursing Home ดูแลผู้สูงอายุระยะยาวที่บางบัวทอง นนทบุรี และอ้อมกอด พระราม 3 ยานนาวา กรุงเทพฯ

เผยแพร่ 16 พฤศจิกายน 2569 — บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะราย ขั้นตอนในบทความเป็นแนวทางทั่วไปสำหรับผู้สูงอายุที่ยังลงน้ำหนักขาได้บางส่วน ถ้าท่านมีกระดูกหัก เพิ่งผ่าตัด อ่อนแรงครึ่งซีก หรือเจ็บขณะขยับ ให้ปรึกษาแพทย์หรือนักวิชาชีพก่อนลงมือ

แอด LINE อ้อมกอด — เลือกสาขาที่สะดวก

สอบถามห้องพัก ราคา และนัดชมสถานที่ ตอบทุกวัน 08:00–18:00 น.

QR Code เพิ่มเพื่อน LINE อ้อมกอด บางบัวทอง

บางบัวทอง

QR Code เพิ่มเพื่อน LINE อ้อมกอด พระราม 3

พระราม 3

สแกนด้วยแอป LINE เพื่อเพิ่มเพื่อน

เปิด LINE บางบัวทองเปิด LINE พระราม 3
โทร 090-889-8444 LINE
บางบัวทอง
LINE
พระราม 3
 
กลับไปหน้ารวมบทความ