เขียนโดย พว.กรกมล ซ้ายขวา · ผู้จัดการฝ่ายการพยาบาล · เผยแพร่ 18 ตุลาคม 2569 · อ่าน 7 นาที

ลูกหลานที่ดูแลคุณพ่อคุณแม่ติดเตียงมักถามเรื่องเดิมทุกวัน ท่านกินไม่กี่คำจะพอไหม และซุปไก่สกัดแทนข้าวได้หรือเปล่า บทความนี้สำหรับผู้ที่ยังกินทางปากได้ (ให้อาหารทางสายยาง อ่านศูนย์ดูแลผู้ป่วยให้อาหารทางสายยาง)
บทความนี้เรียงให้เป็นลำดับ กินอะไรได้บ้าง · ต้องการโปรตีนและน้ำแค่ไหน · กี่มื้อและท่าไหน · กินข้าวไม่ได้ทำยังไง · ซุปไก่สกัดและอาหารเสริม
ผู้ป่วยติดเตียง กินอะไรได้บ้าง
คำตอบสั้น: ถ้าท่านรู้สึกตัวดีและกลืนได้ปกติ กินได้เกือบทุกอย่างที่คนในบ้านกิน ไม่จำเป็นต้องเป็นข้าวต้มทุกมื้อ ขอให้แต่ละวันมีครบ ข้าวแป้ง โปรตีน ผัก ผลไม้ และน้ำ เนื้อนุ่ม รสที่ท่านชอบ ที่ต้องจำกัดคือข้อห้ามที่แพทย์สั่งตามโรค และระดับเนื้ออาหารตามแผนการกลืน
- โปรตีน ไข่ตุ๋น ปลานึ่ง เต้าหู้อ่อน หมูสับคลุกน้ำแกง ไก่ตุ๋นเปื่อย นมจืด → ซ่อมแซมผิวหนังและกล้ามเนื้อ
- ข้าวแป้ง ข้าวหุงนุ่ม ข้าวต้ม โจ๊ก ฟักทองนึ่ง มันนึ่ง → ให้พลังงาน ไม่ดึงกล้ามเนื้อมาใช้
- ผักและผลไม้ ผักต้มนิ่ม ตำลึง ฟัก มะละกอสุก กล้วยสุก → ใยอาหาร ช่วยการขับถ่าย
- น้ำ น้ำเปล่า น้ำแกงจืด นม → กันขาดน้ำ อุจจาระไม่แข็ง
ตัวอย่างนี้สำหรับท่านที่เคี้ยวกลืนได้ ผลไม้นับเป็นแป้งในผู้ป่วยเบาหวาน ถ้าท่านเคี้ยวไม่ไหวหรือสำลักน้ำใส ดูระดับเนื้ออาหารที่ปรับเนื้ออาหารผู้สูงอายุ และสัญญาณสำลักที่ผู้สูงอายุกลืนลำบาก สำลักบ่อย
ผู้ป่วยติดเตียง ต้องการอะไรมากกว่าคนทั่วไป โปรตีน พลังงาน และน้ำแค่ไหน
คำตอบสั้น: สามอย่างที่ขาดบ่อยและส่งผลเร็วคือโปรตีน พลังงาน และน้ำ แนวทางของ ESPEN (สมาคมด้านโภชนาการทางการแพทย์ของยุโรป) ปี 2022 ใช้ค่าตั้งต้นสำหรับผู้สูงอายุ แล้วปรับตามโรคและน้ำหนักของแต่ละคน โปรตีนอย่างน้อย 1 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อวัน พลังงานราว 30 กิโลแคลอรีต่อกิโลกรัม และเครื่องดื่ม (นับนมและน้ำแกงด้วย) อย่างน้อย 1.6 ลิตรในผู้หญิง 2.0 ลิตรในผู้ชาย เว้นแต่แพทย์สั่งจำกัดน้ำ
ตัวอย่าง คุณแม่หนัก 50 กิโลกรัม ค่าตั้งต้นคือ โปรตีนอย่างน้อยราว 50 กรัม และพลังงานราว 1,500 กิโลแคลอรีต่อวัน นอนนิ่งทั้งวันอาจต้องการน้อยกว่านี้ มีไข้หรือมีแผลอาจต้องการมากกว่า ถ้าท่านมีแผลกดทับและขาดอาหาร แนวทางสากลด้านแผลกดทับ (EPUAP/NPIAP/PPPIA 2019) แนะนำพลังงาน 30–35 กิโลแคลอรีและโปรตีน 1.25–1.5 กรัมต่อกิโลกรัม หรือราว 63–75 กรัมสำหรับคนหนัก 50 กิโลกรัม ต้องให้แพทย์ตรวจการทำงานของไตก่อน ไม่ใช่สูตรให้เพิ่มเองที่บ้าน
- โปรตีนกระจายทุกมื้อ ไข่ ปลา เต้าหู้ หรือนมในทุกมื้อ เริ่มตั้งแต่ยังไม่มีแผล ดูระยะแผลที่แผลกดทับ ระยะ 1-4
- น้ำต้องมีคนชวน ท่านหยิบแก้วเองไม่ได้ และบางท่านดื่มน้อยเพราะเกรงใจเรื่องเปลี่ยนผ้าอ้อม ให้ป้อนจิบเป็นรอบ ไม่รอให้ขอ
- ใยอาหารคู่กับน้ำ อ่านต่อที่ท้องผูกในผู้สูงอายุ
ทำอาหารหลายแบบให้ท่านทุกมื้อจนเหนื่อยแล้วหรือยัง
อ้อมกอดมีอาหารครบมื้อ ปรับตามโรคและการกลืน · อ้อมกอด บางบัวทอง แวะดูมื้อกลางวันจริงได้ทุกวัน 08:00–18:00 น. ไม่ต้องนัด
ผู้ป่วยติดเตียง กินอาหารกี่มื้อ และควรอยู่ท่าไหนตอนกิน
คำตอบสั้น: ผู้ป่วยติดเตียงส่วนใหญ่กินได้ครั้งละน้อย จึงควรมี 3 มื้อหลักแทรกของว่างระหว่างมื้อ เวลาเดิมทุกวัน ป้อนเมื่อท่านตื่นดีเท่านั้น นั่งตัวตรง ศีรษะตั้งตรง บนเก้าอี้หรือปรับหัวเตียงขึ้น ป้อนช้า ๆ คำเล็ก และนั่งต่ออีกราว 30 นาทีหลังกิน
- ของว่างที่มีโปรตีน ไข่ต้ม นมอุ่น เต้าหู้นิ่ม โยเกิร์ต ESPEN แนะนำของว่างเสริมในผู้ที่ขาดอาหารหรือเสี่ยง
- เพิ่มพลังงานโดยไม่เพิ่มปริมาณ ตอกไข่ลงโจ๊ก ใส่นมในซุปฟักทอง ท่านกินเท่าเดิมแต่ได้มากขึ้น
- คนป้อนต้องไม่รีบ ESPEN แนะนำให้ช่วยป้อนผู้ที่กินเองไม่ได้ ง่วงมากหรือหอบ งดป้อนไว้ก่อน ท่านที่ย้ายลงรถเข็นได้ ให้มากินที่โต๊ะพร้อมคนในบ้าน

ผู้ดูแลชายของอ้อมกอดชวนคุณตาบนรถเข็นจิบนมอุ่นช่วงของว่างบ่าย บนโต๊ะมีฟักทองนึ่งและไข่ต้ม
ผู้ป่วยติดเตียง กินข้าวไม่ได้ กินน้อยลง ทำยังไงดี
คำตอบสั้น: อย่าเพิ่งเปลี่ยนเมนูหรือซื้ออาหารเสริม ให้หาสาเหตุก่อน ที่พบบ่อยคือปากและฟัน กลืนลำบาก ยา ท้องผูก ความเจ็บปวด และอารมณ์เศร้า แต่ละสาเหตุแก้คนละทาง ถ้ากินน้อยลงชัดเจนหลายวัน ซึมลง หรือน้ำหนักลด ให้พบแพทย์
- ปากและฟัน แผลในปาก ฟันปลอมหลวม → ดูแลช่องปากตามวิธีดูแลช่องปากผู้ป่วยติดเตียง และพบทันตแพทย์
- กลืนลำบาก ไอ เสียงเปียกหลังกลืน กินนานผิดปกติ ไข้ซ้ำ (ไม่ไอก็สำลักได้) → ให้แพทย์ประเมินการกลืน
- ยา ปากแห้ง รับรสเปลี่ยน ง่วงทั้งวัน → แจ้งแพทย์ ห้ามหยุดยาเอง
- ท้องผูก ท้องอืด ไม่ถ่ายหลายวัน อิ่มเร็ว → อ่านผู้ป่วยติดเตียงถ่ายเหลวหรือถ่ายไม่ออก
- เจ็บปวด ขยับแล้วร้อง มีแผลกดทับ → จัดท่าให้สบายก่อนมื้อ แจ้งพยาบาล
- อารมณ์ เงียบ เบื่อ กินคนเดียว → มีคนนั่งกินด้วย และปรึกษาแพทย์เรื่องภาวะซึมเศร้า
ผู้ป่วยติดเตียง กินซุปไก่สกัด อาหารเสริม หรือนมทางการแพทย์ได้ไหม
คำตอบสั้น: ได้ แต่เป็นตัวเสริม ไม่ใช่ตัวแทนมื้อ ซุปไก่สกัดเป็นเครื่องดื่มขวดเล็กที่ไม่ครบหมู่ ส่วนนมทางการแพทย์ใช้เมื่อกินอาหารปกติและเสริมพลังงานในอาหารแล้วยังไม่พอ ให้แพทย์หรือนักกำหนดอาหารช่วยเลือกสูตร โดยเฉพาะผู้ที่มีเบาหวานหรือโรคไต
- ซุปไก่สกัด ให้ได้ถ้าท่านชอบและแพทย์ไม่ห้าม ให้ระหว่างมื้อ ไม่ใช่ก่อนมื้อจนอิ่ม ลองเทียบพลังงานและโปรตีนบนฉลากกับที่ท่านต้องการทั้งวัน ผู้มีโรคไตหรือต้องคุมเค็มดูโซเดียมบนฉลากและถามแพทย์
- นมทางการแพทย์ ESPEN ให้ใช้เมื่อปรับอาหารแล้วยังไม่พอ ในผู้ที่ขาดอาหารหรือเสี่ยง ปริมาณรวมจากนมทางการแพทย์คืออย่างน้อย 400 กิโลแคลอรีและโปรตีน 30 กรัมต่อวัน ไม่ใช่ต่อขวด ต่อเนื่องอย่างน้อย 1 เดือน ประเมินทุกเดือน แบ่งจิบระหว่างมื้อ สูตรเบาหวานหรือโรคไตให้แพทย์หรือนักกำหนดอาหารเลือก ไม่เลือกจากโฆษณา
- อาหารเสริมที่บอกว่าช่วยแผลหาย งานทบทวน Cochrane ปี 2024 (33 การศึกษา 7,920 คน) พบว่าโดยรวมประโยชน์ในการป้องกันและรักษาแผลกดทับยังไม่ชัดเจน หลักฐานส่วนใหญ่ความเชื่อมั่นต่ำ เราจึงแนะนำให้อาหารหลักพอก่อน ใช้อาหารเสริมเมื่อประเมินแล้วกินไม่ถึง และแจ้งแพทย์ทุกครั้ง
ที่อ้อมกอดทำยังไงกับเรื่องนี้
คำตอบสั้น: อ้อมกอดมีอาหารครบมื้อ ปรับตามโรคประจำตัวและการเคี้ยวกลืนของแต่ละท่านตามแผนของแพทย์ ท่านที่กินเองไม่ได้มีผู้ดูแลช่วยป้อน ทุกเคสประเมินก่อนรับ เมนูและตารางมื้อจริงอ่านที่อาหารในบ้านพักผู้สูงอายุเป็นยังไง
ระหว่างวัน ดูแล 24 ชั่วโมงโดยผู้ดูแลที่ผ่านการอบรม ภายใต้การกำกับดูแลของทีมพยาบาล อัตราส่วนการดูแล 1:5 · พยาบาลวิชาชีพเข้าเยี่ยมประเมิน 1–2 ครั้งต่อสัปดาห์ พร้อมสายปรึกษาพยาบาล 24 ชั่วโมง ถ้าท่านกินน้อยลงชัดหรือมีอาการผิดปกติ ศูนย์ประสานส่งโรงพยาบาลใกล้เคียงและแจ้งครอบครัวทุกกรณี
แบ่งหน้าที่ให้ชัด การหาสาเหตุที่กินน้อยและการสั่งอาหารเฉพาะโรคเป็นหน้าที่ของแพทย์ ศูนย์ทำตามแผนนั้นทุกมื้อ ท่านที่ให้อาหารทางสายยางประเมินก่อนรับและแจ้งราคาแน่นอนก่อนเข้าพัก ควรถามศูนย์ นำซุปไก่สกัด นมทางการแพทย์ หรืออาหารจากบ้านมาเองได้แค่ไหน · มีบันทึกว่าท่านกินได้เท่าไหร่ไหม · ติดตามน้ำหนักยังไง ขอบเขตการดูแลอ่านที่มาตรฐานการดูแลของอ้อมกอด ค่าใช้จ่ายดูที่หน้าราคา
คำถามที่ครอบครัวถามบ่อย
ผู้ป่วยติดเตียง กินอะไรได้บ้าง
ถ้ากลืนได้ปกติ กินได้เกือบทุกอย่างที่คนในบ้านกิน ขอให้นุ่ม มีโปรตีนทุกมื้อ ผักผลไม้ และน้ำพอ ข้อจำกัดยึดตามแพทย์สั่ง
ผู้ป่วยติดเตียง ควรกินอาหารวันละกี่มื้อ
3 มื้อหลักแทรกของว่างระหว่างมื้อ ปริมาณน้อยแต่บ่อย ป้อนเมื่อตื่นดี นั่งตัวตรงและนั่งต่ออีกราว 30 นาทีหลังกิน
ผู้ป่วยติดเตียงกินข้าวไม่ได้ ทำยังไงดี
หาสาเหตุก่อน เช่น ปากและฟัน กลืนลำบาก ยา ท้องผูก ความเจ็บปวด หรืออารมณ์เศร้า ถ้ากินน้อยลงหลายวัน ซึม มีไข้ หรือน้ำหนักลด ให้พบแพทย์
ผู้ป่วยติดเตียงกินซุปไก่สกัดแทนข้าวได้ไหม
ไม่ควรใช้แทนมื้อ ซุปไก่สกัดเป็นเครื่องดื่มขวดเล็กที่ไม่ครบหมู่ ให้เสริมระหว่างมื้อได้ถ้าแพทย์ไม่ห้าม ผู้มีโรคไตหรือต้องคุมเค็มถามแพทย์ก่อน
ควรให้นมทางการแพทย์กับผู้ป่วยติดเตียงเมื่อไหร่
เมื่อกินอาหารปกติแล้วยังไม่พอ แนวทาง ESPEN ใช้รวมอย่างน้อย 400 กิโลแคลอรีและโปรตีน 30 กรัมต่อวัน นาน 1 เดือนขึ้นไป ผู้มีเบาหวานหรือโรคไตให้แพทย์เลือกสูตร
แหล่งอ้างอิง
- ESPEN practical guideline: Clinical nutrition and hydration in geriatrics (Clinical Nutrition 41) · 2022
- EPUAP/NPIAP/PPPIA: Prevention and Treatment of Pressure Ulcers/Injuries, Clinical Practice Guideline (ข้อ 4.6 4.7) · 2019
- Cochrane (ภาษาไทย): อาหารหรืออาหารเสริมกับแผลกดทับ (CD003216) · 12 ก.พ. 2024
เขียนโดย พว.กรกมล ซ้ายขวา
พยาบาลวิชาชีพ | ผู้จัดการฝ่ายการพยาบาล อ้อมกอด เนอสซิ่งโฮม
เลขที่ใบอนุญาตประกอบวิชาชีพการพยาบาล พว.5511238017
กำกับดูแลมาตรฐานการดูแลทั้งหมดของ อ้อมกอด Nursing Home ดูแลผู้สูงอายุระยะยาวในนนทบุรีและกรุงเทพฯ
เผยแพร่ 18 ตุลาคม 2569 — บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปสำหรับครอบครัว ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะราย อาหารของผู้ที่มีโรคประจำตัว แผลกดทับ หรือกลืนลำบาก ให้ปรึกษาแพทย์หรือนักกำหนดอาหาร
แอด LINE อ้อมกอด — เลือกสาขาที่สะดวก
สอบถามห้องพัก ราคา และนัดชมสถานที่ ตอบทุกวัน 08:00–18:00 น.

บางบัวทอง

พระราม 3
สแกนด้วยแอป LINE เพื่อเพิ่มเพื่อน
เปิด LINE บางบัวทองเปิด LINE พระราม 3
▶︎▶︎ แตะดูคลิป 49 วินาที