เขียนโดย พว.กรกมล ซ้ายขวา · ผู้จัดการฝ่ายการพยาบาล · เผยแพร่ 14 ตุลาคม 2569 · อ่าน 7 นาที

เมื่อคุณพ่อคุณแม่ป่วยหนักหรือเริ่มทรุดลง หลายครอบครัวได้ยินคำว่า "สถานชีวาภิบาล" แล้วสงสัยว่าต่างจากศูนย์ดูแลผู้สูงอายุอย่างไร ใช้สิทธิอะไรได้ และท่านจะอยู่ศูนย์ดูแลจนวาระสุดท้ายได้ไหม บทความนี้เรียงให้เป็นลำดับ นิยาม · รูปแบบ · สิทธิ สปสช. · ความต่างกับ Nursing Home · และคำถามที่ควรถามศูนย์
สถานชีวาภิบาล คืออะไร ดูแลใครบ้าง
คำตอบสั้น: กรมการแพทย์ให้นิยามว่าสถานชีวาภิบาลคือสถานที่ให้บริการดูแลผู้ป่วยที่มีภาวะพึ่งพิงและผู้ป่วยระยะท้าย ดูแลแบบองค์รวมทั้งกาย จิตใจ อารมณ์ สังคม และจิตวิญญาณ คำว่า "ชีวาภิบาล" แปลว่าการบำรุงดูแลชีวิต เป้าหมายคือคุณภาพชีวิตที่ดีจนถึงวาระสุดท้าย และดูแลครอบครัวไปพร้อมกัน กลุ่มที่ดูแลคือ
- ผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิง คะแนน Barthel ADL ไม่เกิน 11 จากเต็ม 20 (ลองประเมิน ADL เบื้องต้น)
- ผู้มีภาวะสมองเสื่อมระดับปานกลางขึ้นไป
- ผู้ป่วยระยะท้ายทุกวัย ที่คะแนน Palliative Performance Scale (PPS) ไม่เกิน 50%
แพทย์และพยาบาลเป็นผู้ประเมินคะแนนเหล่านี้ แนวคิดข้างในคือการดูแลแบบประคับประคอง (palliative care)
สถานชีวาภิบาลมีกี่แบบ ในโรงพยาบาล ในชุมชน วัด และที่บ้าน
คำตอบสั้น: ระบบชีวาภิบาลเชื่อมการดูแลจากโรงพยาบาลถึงบ้านและชุมชน นโยบายแบ่งเป็นระดับโรงพยาบาลกับระดับชุมชน รูปแบบที่ครอบครัวจะเจอมี 4 แบบ คือ ศูนย์ชีวาภิบาลในโรงพยาบาล · การดูแลที่บ้าน · สถานชีวาภิบาลในชุมชน · และกุฏิชีวาภิบาลในวัด ผู้ป่วยอาจย้ายระหว่างแบบได้ตามอาการ
- ศูนย์ชีวาภิบาลในโรงพยาบาล ทีมผู้สูงอายุ ทีมประคับประคอง และทีมปฐมภูมิ คัดกรอง วางแผน และส่งต่อเมื่อกลับบ้าน
- การดูแลที่บ้าน ทีมเยี่ยมบ้าน (home care) หรือการดูแลแบบผู้ป่วยในแต่อยู่ที่บ้าน (home ward / hospital at home)
- สถานชีวาภิบาลในชุมชน ที่พักดูแลใกล้บ้าน ทีมปฐมภูมิเข้าไปดูแลได้ ต้องผ่านมาตรฐานสถานที่ ความปลอดภัย และบริการ
- กุฏิชีวาภิบาล ในวัด สำหรับพระสงฆ์อาพาธ ผู้ดูแลต้องรู้วิธีอุปัฏฐากที่เอื้อต่อพระธรรมวินัย
ทุกแบบเชื่อมกันด้วยทีมโรงพยาบาลที่ยังเป็นที่ปรึกษา ส่งแผนการดูแลล่วงหน้า (advance care planning) ให้ทีมใกล้บ้าน และจัดยาบรรเทาอาการระยะท้ายผ่านเครือข่าย
คุณพ่อคุณแม่เริ่มทรุดลง อยากรู้ว่าศูนย์ดูแลได้แค่ไหน คุยกับเราก่อนได้
เล่าอาการของท่านให้ทีมฟัง ประเมินก่อนรับทุกเคส ประสานแพทย์และโรงพยาบาล และแจ้งครอบครัวทุกกรณี
สถานชีวาภิบาล สปสช. ใช้สิทธิอะไร และมีที่ไหนบ้าง
คำตอบสั้น: ประกาศ สปสช. พ.ศ. 2568 ข้อ 6 (1) ให้จ่ายแก่"หน่วยบริการที่รับการส่งต่อเฉพาะด้านซึ่งเป็นสถานชีวาภิบาล" ตามแผนการดูแลรายบุคคลที่อนุมัติแล้ว ไม่เกิน 10,442 บาทต่อคนต่อปี งบนี้จ่ายให้หน่วยบริการ ไม่ได้จ่ายเป็นเงินให้ครอบครัว รายงานประจำปี สปสช. 2568 ระบุว่ามี 54 แห่ง
- ใครใช้ได้: ผู้มีภาวะพึ่งพิงตามนิยามประกาศ (ADL ไม่เกิน 11 · PPS ไม่เกิน 50% · สมองเสื่อมตามเกณฑ์ FAST/GDS) ทั้งสิทธิบัตรทองและประชาชนไทยสิทธิอื่น
- ได้อะไร (ข้อ 7): ประเมินและวางแผนรายบุคคล ดูแลตามแผน แนะนำญาติ จัดหาอุปกรณ์ที่จำเป็น และปรับแผนเป็นระยะ
- ใครเป็นหน่วยบริการ: ณ 30 ก.ย. 2568 เป็นองค์กรศาสนาที่กรมอนามัยรับรอง 42 แห่ง สถานสงเคราะห์ของ พม. 11 แห่ง และ อปท. 1 แห่ง ให้บริการรวม 875 ราย
- หาที่ไหน: โทรสายด่วน สปสช. 1330 ให้ช่วยประสาน · ติดต่อสถานชีวาภิบาลโดยตรง · ถ้ารักษาตัวในโรงพยาบาลอยู่ แจ้งโรงพยาบาลให้ประสานส่งต่อ
ค่าห้อง ค่าอาหาร และค่าบริการอื่น ประกาศไม่ได้ระบุ ให้ขอรายการค่าใช้จ่ายเป็นลายลักษณ์อักษรก่อน สิทธิดูแลที่บ้าน อ่านที่สิทธิดูแลระยะยาว LTC สปสช.
สถานชีวาภิบาล ต่างจาก Nursing Home ยังไง
คำตอบสั้น: ต่างกันที่ระบบมากกว่าตัวอาคาร สถานชีวาภิบาลอยู่ในเครือข่ายบริการสาธารณสุข รับส่งต่อจากโรงพยาบาลพร้อมแผนการดูแล ส่วน Nursing Home หรือศูนย์ดูแลผู้สูงอายุเอกชน เป็นสถานประกอบการที่ขออนุญาตกับ สบส. ดูแลชีวิตประจำวันระยะยาว ครอบครัวจ่ายเอง ศักยภาพดูแลระยะท้ายต่างกันตามแห่ง
- ดูแลใคร: สถานชีวาภิบาล ตามเกณฑ์ ADL / PPS · ศูนย์ดูแลผู้สูงอายุ ตั้งแต่ช่วยตัวเองได้บางส่วนถึงติดเตียง ตามที่ศูนย์ประเมินรับ
- การกำกับ: สถานชีวาภิบาลที่รับงบ สปสช. ต้องขึ้นทะเบียนเป็นหน่วยบริการ · ศูนย์ดูแลผู้สูงอายุถือใบอนุญาตสถานประกอบการเพื่อสุขภาพจาก สบส.
เอกสารมาตรฐานของโรงพยาบาลรามาธิบดี (2565) ระบุว่าเมื่อเตียงไม่พอ ทีมจะประสาน"ศูนย์ดูแลผู้สูงอายุที่สามารถดูแลผู้ป่วยจนเสียชีวิตได้" แปลว่าบางแห่งทำได้ แต่ไม่ใช่ทุกแห่ง อ่านเพิ่มที่Nursing Home คืออะไร และเช็กใบอนุญาต สบส. ด้วยตัวเอง

ผู้ดูแลอ้อมกอดนั่งคุยกับคุณตาและลูกสาวที่โต๊ะไม้ในมุมครอบครัว ลูกสาวกุมมือคุณพ่อขณะวางแผนการดูแลร่วมกัน
ผู้สูงอายุอยู่ศูนย์ดูแลจนวาระสุดท้ายได้ไหม ครอบครัวควรถามอะไร
คำตอบสั้น: ได้ในบางศูนย์ ขึ้นกับว่าศูนย์รับดูแลระยะท้ายไหม มีแพทย์หรือทีมโรงพยาบาลร่วมดูแลไหม จัดการยาบรรเทาอาการอย่างไร และครอบครัวกับแพทย์คุยเป้าหมายการดูแลไว้แล้วหรือยัง ควรถามตั้งแต่ก่อนเข้าพัก
1. ถ้าท่านทรุดลงระหว่างพัก ศูนย์ดูแลต่อ หรือต้องย้ายไปที่อื่น 2. แพทย์ที่ดูแลท่านคือใคร โรงพยาบาลไหนเป็นที่ปรึกษา ทีมโรงพยาบาลเข้ามาเยี่ยมได้ไหม 3. ถ้าแพทย์สั่งยาบรรเทาปวดหรือเหนื่อย ศูนย์เก็บและให้ยาอย่างไร ใครรับผิดชอบ 4. อาการเปลี่ยนกลางดึก ศูนย์ส่งโรงพยาบาลทุกครั้ง หรือทำตามแผนที่ครอบครัวกับแพทย์ตกลงไว้ 5. ช่วงสุดท้าย ครอบครัวมาเฝ้าหรือค้างคืนได้ไหม 6. ถ้าท่านเสียชีวิตในศูนย์ ขั้นตอนต่อไปคืออะไร ใครประสานแพทย์และเอกสาร
ก่อนนั้นควรคุยกับแพทย์ผู้รักษาว่าเป้าหมายการดูแลของท่านคืออะไร ถ้าท่านยังตัดสินใจเองได้ ชวนท่านเล่าความต้องการ และพิจารณาทำหนังสือแสดงเจตนา อ่านที่เอกสารสำคัญของผู้สูงอายุ 5 กลุ่ม
อาการเปลี่ยน เช่น หอบมากขึ้น ปวดจนพักไม่ได้ ซึมลงเร็ว หรือสับสนกะทันหัน ให้ติดต่อทีมแพทย์ตามแผนที่ตกลงไว้ ถ้าเป็นภาวะฉุกเฉินที่ไม่อยู่ในแผน โทร 1669 ดูเพิ่มว่าเมื่อไหร่ต้องส่งโรงพยาบาล
ที่อ้อมกอดทำยังไงกับเรื่องนี้
คำตอบสั้น: อ้อมกอดเป็นศูนย์ดูแลผู้สูงอายุที่จดทะเบียนกับ สบส. ดูแล 24 ชั่วโมงโดยผู้ดูแลที่ผ่านการอบรม ภายใต้การกำกับดูแลของทีมพยาบาล เมื่อคุณพ่อคุณแม่อาการเปลี่ยนหรือทรุดลง เราดูแลต่อเนื่องตามภาวะ ประสานแพทย์และโรงพยาบาลใกล้เคียง และแจ้งครอบครัวทุกกรณี
- ประเมินก่อนรับทุกเคส รวมถึงผู้ที่ป่วยหนักหรือเริ่มทรุดลง เราคุยกับครอบครัวตรง ๆ ว่าดูแลส่วนไหนได้ เคสซับซ้อนแจ้งราคาแน่นอนก่อนเข้าพัก
- อัตราส่วนการดูแล 1:5 กลางคืนผู้ดูแลอยู่เวรตื่นตลอดคืนทุกคืน ตรวจตราทุก 2 ชั่วโมง พร้อมสายปรึกษาพยาบาล 24 ชั่วโมง
- พยาบาลวิชาชีพเยี่ยมประเมิน 1–2 ครั้งต่อสัปดาห์ แพทย์เยี่ยมตรวจประจำเดือน อาการเปลี่ยนประสานส่งโรงพยาบาลใกล้เคียงและแจ้งครอบครัวทุกกรณี
สิ่งที่อยู่นอกขอบเขต: การวินิจฉัยว่าท่านอยู่ในระยะท้าย การสั่งยาบรรเทาอาการ และการตัดสินใจเรื่องการรักษา เป็นหน้าที่ของแพทย์ผู้ดูแล ถ้าครอบครัวต้องการใช้สิทธิผ่านสถานชีวาภิบาลที่ขึ้นทะเบียนกับ สปสช. ให้ตรวจรายชื่อผ่านสายด่วน 1330 ไม่ว่าจะพิจารณาศูนย์ใด มาพูดคุยได้ที่อ้อมกอด บางบัวทอง ทุกวัน 08:00–18:00 น. ไม่ต้องนัด ส่วนอ้อมกอด พระราม 3 ยานนาวา เปิดให้บริการแล้ว
คำถามที่ครอบครัวถามบ่อย
สถานชีวาภิบาล คืออะไร
สถานที่ดูแลผู้มีภาวะพึ่งพิงและผู้ป่วยระยะท้ายแบบองค์รวม ทั้งกาย ใจ สังคม และจิตวิญญาณ ตามนิยามของกรมการแพทย์ เชื่อมการดูแลจากโรงพยาบาลถึงบ้านและชุมชน
สถานชีวาภิบาล สปสช. ต้องเสียเงินไหม
ประกาศ สปสช. พ.ศ. 2568 จ่ายงบให้หน่วยบริการที่ขึ้นทะเบียนด้านสถานชีวาภิบาล ตามแผนการดูแลรายบุคคล ไม่เกิน 10,442 บาทต่อคนต่อปี ส่วนค่าใช้จ่ายที่ครอบครัวอาจต้องจ่ายเพิ่ม ให้ถามสถานที่นั้นก่อน
สถานชีวาภิบาล มีที่ไหนบ้าง
รายงานประจำปี สปสช. 2568 ระบุหน่วยบริการด้านสถานชีวาภิบาล 54 แห่ง (ณ 30 ก.ย. 2568) สปสช. แนะนำให้โทรสายด่วน 1330 ติดต่อสถานที่โดยตรง หรือแจ้งโรงพยาบาลที่รักษาอยู่ให้ประสานส่งต่อ
Nursing Home เป็นสถานชีวาภิบาลไหม
ขึ้นกับแต่ละแห่ง ศูนย์ดูแลผู้สูงอายุเอกชนขออนุญาตกับ สบส. ส่วนสถานชีวาภิบาลที่รับงบ สปสช. ต้องขึ้นทะเบียนเป็นหน่วยบริการอีกขั้น ตรวจรายชื่อได้ที่สายด่วน 1330
ผู้สูงอายุอยู่ศูนย์ดูแลจนเสียชีวิตได้ไหม
บางศูนย์ทำได้ บางศูนย์ไม่รับ ควรถามก่อนเข้าพักว่าถ้าท่านทรุดลงจะดูแลต่ออย่างไร มีทีมแพทย์ใดร่วมดูแล และคุยเป้าหมายการดูแลกับแพทย์ผู้รักษาไว้ล่วงหน้า
แหล่งอ้างอิง
- กรมการแพทย์: คำแนะนำการดำเนินงานบริการชีวาภิบาลในโรงพยาบาลเชื่อมโยงกับชุมชน พ.ศ. 2568
- ประกาศ สปสช. ผู้ที่มีภาวะพึ่งพิงในชุมชน พ.ศ. 2568 · ราชกิจจาฯ เล่ม 142 ตอนพิเศษ 377 ง 1 ธ.ค. 2568 (สำเนา)
- สปสช.: ช่องทางเข้ารับบริการสถานชีวาภิบาล · 25 ก.พ. 2568
- สปสช.: รายงานประจำปี 2568
- รามาธิบดี: มาตรฐาน DSC Palliative Care · มี.ค. 2565
- Thai PBS Policy Watch: ทบทวน 2 ปี สถานชีวาภิบาล · 16 มี.ค. 2568
เขียนโดย พว.กรกมล ซ้ายขวา
พยาบาลวิชาชีพ | ผู้จัดการฝ่ายการพยาบาล อ้อมกอด เนอสซิ่งโฮม
เลขที่ใบอนุญาตประกอบวิชาชีพการพยาบาล พว.5511238017
กำกับดูแลมาตรฐานการดูแลทั้งหมดของ อ้อมกอด Nursing Home ดูแลผู้สูงอายุระยะยาวที่บางบัวทอง นนทบุรี และอ้อมกอด พระราม 3 ยานนาวา เปิดให้บริการแล้ว
เผยแพร่ 14 ตุลาคม 2569 — บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะราย สิทธิและเงื่อนไขอาจเปลี่ยนตามประกาศฉบับใหม่ ตรวจสอบกับสายด่วน สปสช. 1330 ก่อนใช้สิทธิ
แอด LINE อ้อมกอด — เลือกสาขาที่สะดวก
สอบถามห้องพัก ราคา และนัดชมสถานที่ ตอบทุกวัน 08:00–18:00 น.

บางบัวทอง

พระราม 3
สแกนด้วยแอป LINE เพื่อเพิ่มเพื่อน
เปิด LINE บางบัวทองเปิด LINE พระราม 3
