ภาวะสับสนเฉียบพลันในผู้สูงอายุ หลังผ่าตัดหรือนอนโรงพยาบาล อาการเพ้อหายไหม ครอบครัวช่วยได้

สรุปสั้น: ภาวะสับสนเฉียบพลันในผู้สูงอายุ (delirium) หรืออาการเพ้อ คือการที่ท่านสับสนขึ้นมากะทันหันภายในไม่กี่ชั่วโมงหรือไม่กี่วัน อาการขึ้น ๆ ลง ๆ มักแย่ลงตอนกลางคืน พบบ่อยหลังผ่าตัดหรือระหว่างนอนโรงพยาบาล ต้นเหตุมักเป็นเรื่องทางกาย เช่น ติดเชื้อ ขาดน้ำ ยา หรือความปวด จึงต้องให้แพทย์หาสาเหตุทันที ส่วนใหญ่ดีขึ้นเมื่อแก้ต้นเหตุได้ แต่บางคนใช้เวลาหลายสัปดาห์ ครอบครัวช่วยได้ด้วยแว่นตา เครื่องช่วยฟัง นาฬิกา น้ำดื่ม และคนคุ้นหน้า

เขียนโดย พว.กรกมล ซ้ายขวา · ผู้จัดการฝ่ายการพยาบาล · เผยแพร่ 14 ตุลาคม 2569 · อ่าน 6 นาที

ผู้ดูแลอ้อมกอดเปิดม่านให้แสงเช้าส่องเข้าห้อง ขณะคุณยายนั่งริมหน้าต่างและจิบน้ำจากแก้ว

คุณพ่อเพิ่งผ่าตัดเสร็จ แต่จู่ ๆ จำลูกไม่ได้ หรือคุณแม่ที่เคยคุยรู้เรื่องกลับซึมทั้งวันหลังนอนโรงพยาบาล หลายครอบครัวกลัวว่าท่านสมองเสื่อม บทความนี้เรียงให้เป็นลำดับ คืออะไร · เกิดจากอะไร · สัญญาณที่ต้องพบแพทย์ · ครอบครัวช่วยอะไรได้ · และจะหายไหม

ภาวะสับสนเฉียบพลันในผู้สูงอายุคืออะไร ต่างจากสมองเสื่อมยังไง

คำตอบสั้น: คือการที่สมาธิ ความคิด และการรับรู้เปลี่ยนไปกะทันหัน ภายในไม่กี่ชั่วโมงหรือไม่กี่วัน และขึ้น ๆ ลง ๆ ในวันเดียวกัน ต่างจากสมองเสื่อมที่ค่อย ๆ แย่ลงเป็นเดือนหรือเป็นปี ภาวะนี้มักมีต้นเหตุทางกายที่แพทย์ต้องหาและจัดการโดยเร็ว และเกิดซ้อนกับสมองเสื่อมได้ (NICE · NHS)

  • แบบร้อนรนอยู่ไม่สุข ลุกลี้ลุกลน ดึงสาย หงุดหงิด เห็นภาพหรือได้ยินเสียงที่ไม่มีจริง
  • แบบซึม เงียบ ง่วงทั้งวัน ตอบช้า ไม่อยากกินข้าว แบบนี้มักถูกมองข้าม เพราะดูเหมือนแค่อ่อนเพลีย บางคนสลับทั้งสองแบบในวันเดียว

ความหลงลืมที่ค่อย ๆ เป็นมานาน อ่านสมองเสื่อมระยะแรก ต่างจากหลงลืมตามวัย ส่วนผู้มีสมองเสื่อมที่สับสนช่วงเย็นแทบทุกวัน อ่านสับสนตอนเย็น (Sundowning) ถ้าแยกไม่ออก แนวทาง NICE ให้จัดการภาวะสับสนเฉียบพลันก่อน

ทำไมผู้สูงอายุสับสนหลังผ่าตัดหรือนอนโรงพยาบาล

คำตอบสั้น: สมองของผู้สูงอายุไวต่อสิ่งที่มากระทบร่างกาย เมื่อเจอการผ่าตัด การติดเชื้อ ยาใหม่ ความปวด การขาดน้ำ หรือการนอนไม่พอ พร้อมกันหลายอย่าง สมองจึงสับสนชั่วคราว ในงานวิจัยหอผู้ป่วยอายุรกรรม โรงพยาบาลรามาธิบดี ผู้ที่เกิดภาวะนี้ทุกรายมีปัจจัยเสี่ยงร่วมกันมากกว่า 2 อย่าง แพทย์จึงต้องหาให้ครบทุกต้นเหตุ

ใครเสี่ยง: อายุ 65 ปีขึ้นไป มีสมองเสื่อมอยู่เดิม กระดูกสะโพกหัก เจ็บป่วยหนัก (NICE) สายตาหรือการได้ยินไม่ดี หรือเคยเป็นมาก่อน · ตัวกระตุ้นที่พบบ่อย: ติดเชื้อทางเดินปัสสาวะหรือปอด ขาดน้ำ เกลือแร่ผิดปกติ ออกซิเจนต่ำ น้ำตาลต่ำในผู้ป่วยเบาหวาน ยาใหม่หรือยาหลายชนิด การหยุดยาหรือเหล้ากะทันหัน ความปวด ท้องผูก นอนไม่พอ อยู่ในที่ไม่คุ้นเคย สายสวนปัสสาวะ และการผูกยึด (ราชวิทยาลัยจิตแพทย์อังกฤษ · วารสารเกื้อการุณย์)

พบบ่อยแค่ไหน: ราชวิทยาลัยจิตแพทย์อังกฤษระบุว่าผู้ป่วยในโรงพยาบาลราว 2 ใน 10 คนเคยมีช่วงสับสนเฉียบพลัน งานวิจัยในหอผู้ป่วยอายุรกรรม โรงพยาบาลรามาธิบดี พบร้อยละ 12.85 ส่วนบทความทบทวนวรรณกรรมอ้างรายงานต่างประเทศในหน่วยศัลยกรรมร้อยละ 15–25 ตัวเลขต่างกันตามกลุ่มผู้ป่วยและชนิดการผ่าตัด

แพทย์ให้คุณพ่อคุณแม่กลับบ้านแล้ว แต่ยังต้องมีคนดูใกล้ชิด คุยกับเราได้

ถ้าสับสนขึ้นใหม่หรือแย่ลง ไปโรงพยาบาลก่อน ทีมประเมินก่อนรับทุกเคส

อาการเพ้อในผู้สูงอายุแบบไหน ต้องพบแพทย์ทันที

คำตอบสั้น: ถ้าผู้สูงอายุสับสนขึ้นมาใหม่อย่างกะทันหัน ให้ไปห้องฉุกเฉินทันที ไม่ต้องรอให้มีอาการอื่นร่วม เพราะต้นเหตุบางอย่าง เช่น ติดเชื้อรุนแรง โรคหลอดเลือดสมอง หรือน้ำตาลในเลือดต่ำ อันตรายถึงชีวิต (NHS) ส่วนการหลงลืมที่ค่อย ๆ มากขึ้นทีละน้อยเป็นเดือน นัดพบแพทย์ได้

โทร 1669 ถ้าพาไปเองไม่ปลอดภัย หรือมีอาการเหล่านี้ร่วม: ซึมมาก ปลุกยาก · หน้าเบี้ยว แขนขาอ่อนแรงหรือชาข้างเดียว พูดไม่ชัด ตามัว เวียนศีรษะ ปวดศีรษะรุนแรง (แม้อาการหายไปแล้ว) · หายใจหอบหรือเจ็บหน้าอก · ชัก · ศีรษะกระแทก · มีไข้ หนาวสั่น · ผู้ป่วยเบาหวานที่อาจน้ำตาลต่ำ

ระหว่างรอ: อยู่กับท่าน บอกว่าเราเป็นใครและท่านอยู่ที่ไหน พูดประโยคสั้น ไม่ซักหลายคำถาม ไม่ห้ามท่านขยับเว้นแต่จะเป็นอันตราย แต่ช่วยพยุงและกันจุดเสี่ยงล้ม จดรายการยาไปให้แพทย์ (NHS) และเล่าว่าปกติท่านเป็นอย่างไร เพราะครอบครัวเห็นความต่างได้ชัดที่สุด

ลูกสาวนั่งเปิดอัลบั้มรูปครอบครัวให้คุณพ่อที่สวมแว่นดูในห้องนั่งเล่นช่วงเย็น ผู้ดูแลอ้อมกอดวางแก้วน้ำไว้ใกล้มือท่าน

ลูกสาวนั่งเปิดอัลบั้มรูปครอบครัวให้คุณพ่อที่สวมแว่นดูในห้องนั่งเล่นช่วงเย็น ผู้ดูแลอ้อมกอดวางแก้วน้ำไว้ใกล้มือท่าน

ครอบครัวช่วยผู้สูงอายุที่มีภาวะสับสนเฉียบพลันได้อย่างไร

คำตอบสั้น: ช่วยได้มาก เพราะวิธีที่ได้ผลคือลดตัวกระตุ้นหลายอย่างพร้อมกันโดยไม่ใช้ยา ทั้งช่วยให้รู้วันเวลา เห็นชัดได้ยินชัด ดื่มน้ำ ขยับตัว นอนเป็นเวลา และมีคนคุ้นหน้าอยู่ใกล้ ราชวิทยาลัยจิตแพทย์อังกฤษระบุว่าราว 1 ใน 3 ของภาวะนี้ป้องกันได้ ทั้งหมดนี้เป็นการดูแลเสริม ไม่ทดแทนการประเมินของแพทย์

  • รู้วันเวลา นาฬิกาเรือนใหญ่ ปฏิทิน บอกวันและเหตุการณ์ด้วยประโยคสั้น ชวนเล่าเรื่องเก่า
  • เห็นชัด ได้ยินชัด แว่นสะอาด เครื่องช่วยฟังใช้งานได้ ฟันปลอมพอดี
  • กลางวันสว่าง กลางคืนเงียบ เปิดม่านรับแสง กลางคืนเลี่ยงการปลุก เปิดไฟสลัวไว้ให้รู้ว่าอยู่ที่ไหนเมื่อตื่น
  • น้ำ อาหาร ขับถ่าย ชวนดื่มน้ำตามที่แพทย์แนะนำ ถ้าไอ สำลัก หรือซึมอย่าฝืนป้อน สังเกตท้องผูก
  • ขยับตัว ลุกนั่งและเดินตามที่แพทย์อนุญาต โดยมีคนช่วยพยุงขณะยังสับสน
  • คนและของคุ้นเคย ญาติแวะมาสม่ำเสมอ โดยเฉพาะช่วงเย็น นำรูปถ่ายจากบ้านมาไว้ใกล้ตัว ไม่ย้ายห้องโดยไม่จำเป็น และสังเกตสีหน้าเจ็บปวดในผู้ที่บอกไม่ได้
สิ่งที่ไม่ควรทำ: ไม่ให้ยานอนหลับหรือยาคลายเครียดเอง และไม่หยุดยาเดิมเอง เพราะยากล่อมประสาทอาจทำให้สงบลงแต่สับสนมากขึ้น (อ่านจัดการยาผู้สูงอายุหลายชนิด) · ไม่เถียงกับความเชื่อผิดของท่าน · ไม่ผูกมัดเพื่อกันลุก เพราะการผูกยึดเองก็เป็นตัวกระตุ้น (อ่านการผูกยึดผู้สูงอายุ)

ภาวะสับสนเฉียบพลันหายไหม กลับบ้านแล้วจะสับสนอีกนานแค่ไหน

คำตอบสั้น: ส่วนใหญ่ดีขึ้นเมื่อแก้ต้นเหตุได้ แนวทาง NICE ระบุว่าภาวะนี้พบบ่อยและมักเป็นชั่วคราว บางคนดีขึ้นเร็ว บางคนใช้เวลาหลายวันถึงหลายสัปดาห์ ในงานวิจัยที่รามาธิบดี กลุ่มที่ศึกษามีอาการอยู่ 2 ถึง 12 วัน ช่วงที่ท่านยังไม่กลับมาเป็นเหมือนเดิมจึงเป็นช่วงที่ต้องมีคนดูแลใกล้ชิดที่สุด

ไม่ควรมองข้าม เพราะ NICE ระบุว่าภาวะนี้สัมพันธ์กับความเสี่ยงสมองเสื่อมที่สูงขึ้น ถ้าไม่ดีขึ้นตามคาด แพทย์จะหาสาเหตุซ้ำและประเมินภาวะสมองเสื่อม ช่วงกลับบ้าน: ถามแพทย์ก่อนออกว่ายาตัวไหนเปลี่ยน และอาการแบบไหนต้องกลับทันที · ให้มีคนอยู่ด้วยโดยเฉพาะกลางคืน เพราะอาการมักแย่ลงตอนกลางคืนและท่านอาจลุกเองแล้วหกล้ม · บอกทีมแพทย์ทุกครั้งว่าเคยเป็น เพราะเสี่ยงเป็นซ้ำเมื่อป่วยอีก · เมื่อหายแล้ว บางคนจำช่วงนั้นได้เหมือนฝันร้าย การเล่าให้ฟังว่าเกิดอะไรขึ้นช่วยให้สบายใจ (ราชวิทยาลัยจิตแพทย์อังกฤษ) อ่านต่อพาผู้สูงอายุกลับบ้านจากโรงพยาบาล 2 สัปดาห์แรก

ที่อ้อมกอดทำยังไงกับเรื่องนี้

คำตอบสั้น: อ้อมกอดดูแล 24 ชั่วโมงโดยผู้ดูแลที่ผ่านการอบรม ภายใต้การกำกับดูแลของทีมพยาบาล ช่วงที่ผู้สูงอายุเพิ่งกลับจากโรงพยาบาลและยังสับสน งานของเราคือดูแลกิจวัตรอย่างใกล้ชิด เฝ้าสังเกตความเปลี่ยนแปลง เมื่อพบสัญญาณอันตรายประสานส่งโรงพยาบาลใกล้เคียง และแจ้งครอบครัวทุกกรณี

  1. 1. ประเมินก่อนรับทุกเคส ครอบครัวเล่าอาการ ยา และสิ่งที่แพทย์แจ้ง เคสใส่สายยางหรือเคสซับซ้อนแจ้งราคาแน่นอนก่อนเข้าพัก
  2. 2. อัตราส่วนการดูแล 1:5 กลางคืนผู้ดูแลอยู่เวรตื่นตลอดคืนทุกคืน ตรวจตราทุก 2 ชั่วโมง พร้อมสายปรึกษาพยาบาล 24 ชั่วโมง ซึ่งใช้คู่กับ 1669 ไม่ทดแทนกัน
  3. 3. พยาบาลวิชาชีพเยี่ยมประเมิน 1–2 ครั้งต่อสัปดาห์ แพทย์เยี่ยมตรวจประจำเดือน มีผู้ดูแลไปด้วยตอนพาไปโรงพยาบาลได้ มีค่าบริการ สอบถามก่อน

สิ่งที่อยู่นอกขอบเขต: การหาสาเหตุ การสั่งตรวจ และการปรับยา เป็นหน้าที่ของแพทย์ ถ้าท่านยังสับสนรุนแรงหรือมีอาการในกล่องสัญญาณอันตราย ควรอยู่ในความดูแลของโรงพยาบาลก่อน คำถามที่ควรถามทุกศูนย์ รวมถึงอ้อมกอด: ใครดูยาเดิมกับยาใหม่ · ช่วงแรกญาติอยู่เป็นเพื่อนหรือค้างคืนได้ไหม · นำของคุ้นเคยจากบ้านมาได้แค่ไหน · อาการเปลี่ยนตอนกลางคืนแจ้งครอบครัวอย่างไร

ที่อ้อมกอด บางบัวทอง ญาติเยี่ยมได้ทุกวัน 08:00–18:00 น. ไม่ต้องนัด จึงแวะมาช่วงเย็นได้ ส่วนอ้อมกอด พระราม 3 ยานนาวา เปิดให้บริการแล้ว

คำถามที่ครอบครัวถามบ่อย

ภาวะสับสนเฉียบพลันกับสมองเสื่อมต่างกันอย่างไร

ภาวะสับสนเฉียบพลันเกิดกะทันหันในไม่กี่ชั่วโมงหรือไม่กี่วัน อาการขึ้น ๆ ลง ๆ ส่วนสมองเสื่อมค่อย ๆ แย่ลงเป็นเดือนหรือเป็นปี ทั้งสองอย่างเกิดซ้อนกันได้ ถ้าแยกไม่ออก แพทย์จะจัดการภาวะสับสนเฉียบพลันก่อน

คุณแม่สับสนหลังผ่าตัด จะหายเองไหม

ส่วนใหญ่ดีขึ้นเมื่อแพทย์แก้ต้นเหตุได้ บางคนไม่กี่วัน บางคนหลายสัปดาห์ จึงไม่ควรรอให้หายเอง แจ้งทีมแพทย์ทุกครั้งที่อาการเปลี่ยน

ผู้สูงอายุเพ้อตอนกลางคืน ให้ยานอนหลับเองได้ไหม

ไม่ควรให้เอง ยากล่อมประสาทอาจทำให้สงบลงแต่สับสนมากขึ้น การใช้ยาเป็นการตัดสินใจของแพทย์ ครอบครัวช่วยได้ด้วยกลางวันสว่าง กลางคืนเงียบ และคนคุ้นหน้าอยู่ใกล้

ควรผูกมือไม่ให้ดึงสายหรือลุกจากเตียงไหม

ไม่ควรผูกเอง การผูกยึดทำให้สับสนมากขึ้นได้ ให้หาสาเหตุที่ท่านร้อนรนอยู่ไม่สุข พูดปลอบ และมีคนอยู่ใกล้ ถ้ากังวลเรื่องความปลอดภัยให้ปรึกษาแพทย์หรือพยาบาล

เคยเป็นแล้ว จะเป็นซ้ำได้ไหม

เป็นซ้ำได้เมื่อเจ็บป่วยครั้งต่อไป จึงควรบอกทีมแพทย์ทุกครั้งว่าท่านเคยเป็น และให้คนใกล้ชิดรู้สัญญาณเตือน

แหล่งอ้างอิง

  1. NICE: Delirium – prevention, diagnosis and management (CG103) · ปรับปรุง ม.ค. 2566
  2. NHS: Sudden confusion (delirium) · ทบทวน พ.ค. 2567
  3. NHS: Stroke symptoms · ทบทวน ก.ย. 2567
  4. Royal College of Psychiatrists: Delirium · ต.ค. 2562
  5. รามาธิบดีพยาบาลสาร: อุบัติการณ์และปัจจัยเสี่ยงของภาวะสับสนเฉียบพลันในผู้ป่วยสูงอายุ · 2561
  6. วารสารเกื้อการุณย์: การป้องกันและการจัดการกับภาวะสับสนเฉียบพลันในผู้สูงอายุ · 2563
พว.กรกมล ซ้ายขวา พยาบาลวิชาชีพ ผู้จัดการฝ่ายการพยาบาล อ้อมกอด เนอสซิ่งโฮม บางบัวทอง

เขียนโดย พว.กรกมล ซ้ายขวา

พยาบาลวิชาชีพ | ผู้จัดการฝ่ายการพยาบาล อ้อมกอด เนอสซิ่งโฮม

เลขที่ใบอนุญาตประกอบวิชาชีพการพยาบาล พว.5511238017

กำกับดูแลมาตรฐานการดูแลทั้งหมดของ อ้อมกอด Nursing Home ดูแลผู้สูงอายุระยะยาวที่บางบัวทอง นนทบุรี และอ้อมกอด พระราม 3 ยานนาวา เปิดให้บริการแล้ว

เผยแพร่ 14 ตุลาคม 2569 — บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะราย อาการสับสนที่เกิดขึ้นกะทันหันต้องได้รับการประเมินจากแพทย์ และการใช้ยาทุกชนิดต้องเป็นไปตามคำสั่งแพทย์ผู้ดูแล

แอด LINE อ้อมกอด — เลือกสาขาที่สะดวก

สอบถามห้องพัก ราคา และนัดชมสถานที่ ตอบทุกวัน 08:00–18:00 น.

QR Code เพิ่มเพื่อน LINE อ้อมกอด บางบัวทอง

บางบัวทอง

QR Code เพิ่มเพื่อน LINE อ้อมกอด พระราม 3

พระราม 3

สแกนด้วยแอป LINE เพื่อเพิ่มเพื่อน

เปิด LINE บางบัวทองเปิด LINE พระราม 3
โทร 090-889-8444 LINE
บางบัวทอง
LINE
พระราม 3
 
กลับไปหน้ารวมบทความ