เขียนโดย พว.กรกมล ซ้ายขวา · ผู้จัดการฝ่ายการพยาบาล · เผยแพร่ 7 ตุลาคม 2569 · อ่าน 6 นาที

หลายครอบครัวเคยเห็นคุณพ่อคุณแม่ถูกผูกข้อมือตอนนอนโรงพยาบาล จึงอยากรู้ว่าศูนย์ดูแลจะทำแบบนี้ไหม และเส้นแบ่งระหว่าง "ป้องกันอันตราย" กับ "กักขัง" อยู่ตรงไหน บทความนี้เรียงให้เป็นลำดับ การผูกยึดคืออะไร · ใช้ได้เมื่อไหร่ · ความเสี่ยง · ทางเลือก · และเมื่อไหร่ผิดกฎหมาย
การผูกยึดผู้สูงอายุคืออะไร รวมอะไรบ้าง
คำตอบสั้น: การผูกยึด (physical restraint) คือการจำกัดการเคลื่อนไหวด้วยอุปกรณ์หรือแรงคน จนผู้สูงอายุถอดหรือแก้เองไม่ได้ง่าย ๆ ไม่ได้มีแค่ผ้าผูกข้อมือ แต่รวมถึงถุงมือแบบไม่แยกนิ้ว เข็มขัดคาดเอวกับเก้าอี้หรือรถเข็น และการจำกัดพื้นที่ เช่น ให้อยู่แต่ในห้องหรือบนเตียง (สรรพสิทธิเวชสาร 2563)
ไม้กั้นเตียงนับไหม: ขึ้นกับการใช้งาน ถ้าเป็นที่จับช่วยพลิกตัวหรือลุก ท่านยังลงจากเตียงเองได้ แต่ถ้ายกขึ้นเพื่อไม่ให้ลง ก็ทำหน้าที่เดียวกับการผูกยึด องค์การอาหารและยาสหรัฐฯ (FDA) เตือนว่าผู้สูงอายุอาจติดค้างระหว่างไม้กั้นกับที่นอน หรือบาดเจ็บจากการปีนข้าม คำถามที่แยกง่ายที่สุดคือ ถ้าท่านอยากลุก ท่านลุกเองได้ไหม
ศูนย์ดูแลผูกยึดผู้สูงอายุได้ไหม ต้องมีเงื่อนไขอะไร
คำตอบสั้น: ไม่พบกฎหมายไทยที่เขียนเรื่องผูกยึดในศูนย์ดูแลไว้โดยตรง แต่กฎกระทรวงมาตรฐานกิจการการดูแลผู้สูงอายุ พ.ศ. 2563 กำหนดให้บริการ "เป็นไปตามความต้องการหรือความเต็มใจของผู้รับบริการ" คำนึงถึงศักดิ์ศรี และมีแนวทางป้องกันการถูกกระทำต่อร่างกายและจิตใจ ส่วนแนวทางของโรงพยาบาลให้ผูกยึดเป็นทางสุดท้ายและเลิกทันทีเมื่อหมดเหตุ ใช้เกณฑ์ด้านล่างถามศูนย์ได้
- มีเหตุผลทางการแพทย์และลองวิธีอื่นแล้ว ห้ามใช้เพื่อความสะดวกหรือลงโทษ
- ขอความยินยอม กรณีเร่งด่วนผูกก่อนได้ แต่แนวทางศิริราชให้แจ้งญาติภายใน 24 ชั่วโมง
- แพทย์สั่งเป็นลายลักษณ์อักษร และทบทวนคำสั่งทุก 24 ชั่วโมง
- ตรวจอย่างน้อยทุก 2 ชั่วโมง สีผิวปลายมือปลายเท้า คลายจุดผูก เปลี่ยนท่า และบันทึกเหตุผล เวลาเริ่ม เวลาเลิก
โดยทั่วไปศูนย์ดูแลไม่มีแพทย์ประจำแบบโรงพยาบาล ถ้ามีคนเสนอให้ผูกเพราะท่านกระสับกระส่าย ให้ถือเป็นสัญญาณให้พบแพทย์หาสาเหตุ เช่น ภาวะสับสนเฉียบพลัน (delirium) การติดเชื้อ หรือยาตีกัน ซึ่งแก้ได้ที่ต้นเหตุ
อยากรู้ว่าศูนย์จะดูแลคุณพ่อคุณแม่ที่สับสนหรือลุกบ่อยอย่างไร คุยกับเราก่อนได้
เล่าอาการของท่านให้ทีมฟัง ประเมินก่อนรับทุกเคส และแจ้งครอบครัวทุกกรณี
ผูกมัดผู้ป่วยสูงอายุ เสี่ยงอะไรบ้าง
คำตอบสั้น: เสี่ยงทั้งกายและใจ ตั้งแต่รอยช้ำ แผลกดทับ ลิ่มเลือดอุดตัน สำลักและปอดบวม ไปจนถึงหายใจไม่ออกหรือถูกรัดจนเสียชีวิต และอาจทำให้ท่านสับสน ดิ้น หรือตกเตียงมากกว่าเดิม แม้ผูกถูกวิธีก็ตาม
จุดที่ผูก: แผลถลอก รอยช้ำ มือเท้าชา เส้นประสาทและหลอดเลือดบาดเจ็บ ข้อหลุด กระดูกหัก · ไม่ได้ขยับ: แผลกดทับ ลิ่มเลือดอุดตันที่ขา สำลัก ปอดบวม ขาดน้ำ ท้องผูก ความจำถดถอยในผู้มีภาวะสมองเสื่อม · จิตใจ: หวาดกลัว รู้สึกถูกลงโทษ สูญเสียศักดิ์ศรี สับสนหรือก้าวร้าวมากขึ้น · ถึงชีวิต: หายใจไม่ออกหรือถูกรัดบริเวณอกและคอเมื่อดิ้นจนตัวอยู่ผิดท่า (สรรพสิทธิเวชสาร · กรมการแพทย์)

ผู้ดูแลอ้อมกอดเดินเคียงข้างคุณยายที่เดินเองด้วยไม้เท้าในห้องนั่งเล่นที่สว่างและโล่ง
ทางเลือกแทนการผูกยึดผู้สูงอายุ มีอะไรบ้าง
คำตอบสั้น: หาก่อนว่าทำไมท่านกระสับกระส่ายหรือพยายามลุก เช่น ปวด อยากเข้าห้องน้ำ ท้องผูก นอนไม่พอ ห้องร้อนหรือเสียงดัง แล้วแก้ที่ต้นเหตุ ร่วมกับลดความรุนแรงถ้าล้ม และให้คนดูแลเห็นท่านบ่อยขึ้น
- ตอบความต้องการพื้นฐานตามเวลา พาเข้าห้องน้ำ ดูแลความปวด ให้ดื่มน้ำ
- ปรับแสง เสียง อุณหภูมิ ลดสิ่งที่ทำให้ตกใจหรือสับสน
- เตียงต่ำใกล้พื้น ล็อกล้อ เบาะรองข้างเตียง และอุปกรณ์ช่วยเดินไว้ใกล้มือ แทนการยกไม้กั้น (FDA) ดูจุดเสี่ยงหกล้ม
- กิจวัตรที่คุ้นเคย เดินเล่น พับผ้า ฟังเพลงเก่า โดยเฉพาะช่วงเย็น (สับสนตอนเย็น · สมองเสื่อมเดินออกจากบ้าน)
- พบแพทย์เมื่ออาการเปลี่ยนเร็ว สับสนกะทันหัน มีไข้ ซึมลง หรือดึงสายบ่อย
กักขังหรือผูกผู้สูงอายุ ผิดกฎหมายเมื่อไหร่
คำตอบสั้น: อาจผิดเมื่อจำกัดเสรีภาพโดยไม่มีเหตุจำเป็นอันชอบธรรม เช่น ผูกหรือล็อกห้องเพื่อให้ดูแลง่าย ซึ่งอาจเข้าข่ายมาตรา 310 หน่วงเหนี่ยวหรือกักขัง ถ้าผูกทิ้งไว้แล้วไม่ดูแลจนน่าจะเป็นอันตรายแก่ชีวิต อาจเข้าข่ายมาตรา 307 ทอดทิ้ง ผลแต่ละกรณีขึ้นกับข้อเท็จจริงและศาล
- ป.อาญา มาตรา 310 หน่วงเหนี่ยวหรือกักขังผู้อื่น หรือทำให้ปราศจากเสรีภาพในร่างกาย จำคุกไม่เกินสามปี หรือปรับไม่เกินหกหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ถ้าตายหรือสาหัส โทษหนักขึ้น
- มาตรา 307, 308 ผู้มีหน้าที่ตามกฎหมายหรือตามสัญญาต้องดูแลผู้พึ่งตนเองไม่ได้เพราะอายุหรือความป่วยเจ็บ ทอดทิ้งจนน่าจะเป็นอันตรายแก่ชีวิต โทษเท่ามาตรา 310 ถ้าตายหรือสาหัส โทษหนักขึ้น
- มาตรา 295 ทำร้ายจนเกิดอันตรายแก่กายหรือจิตใจ จำคุกไม่เกินสองปี หรือปรับไม่เกินสี่หมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
- พ.ร.บ.ผู้สูงอายุ ม.11 (8) สิทธิได้รับความช่วยเหลือเมื่อถูกทารุณกรรม แสวงหาประโยชน์โดยมิชอบ หรือถูกทอดทิ้ง
ที่อ้อมกอดทำยังไงกับเรื่องนี้
คำตอบสั้น: อ้อมกอดดูแล 24 ชั่วโมงโดยผู้ดูแลที่ผ่านการอบรม ภายใต้การกำกับดูแลของทีมพยาบาล ประเมินก่อนรับทุกเคส และแจ้งครอบครัวทุกกรณี เรื่องการจำกัดการเคลื่อนไหว เราแนะนำให้ถามทุกศูนย์ที่ไปดู รวมถึงอ้อมกอด ด้วยคำถาม 4 ข้อนี้ แล้วฟังว่าตอบชัดไหม
1. มีแนวทางเรื่องการผูกยึดเป็นลายลักษณ์อักษรไหม ใครตัดสินใจ 2. ท่านกระสับกระส่ายหรือลุกบ่อย ศูนย์ลองทำอะไรก่อน 3. ครอบครัวได้รับแจ้งเมื่อไหร่ ต้องเซ็นยินยอมก่อนไหม ขอดูบันทึกได้ไหม 4. ไม้กั้นเตียงยกขึ้นตอนไหน ท่านยังลุกเองได้หรือไม่
- 1. ประเมินก่อนรับทุกเคส ผู้สูงอายุจิตเวชรับเฉพาะอาการคงที่ เคสใส่สายยางหรือเคสซับซ้อนแจ้งราคาแน่นอนก่อนเข้าพัก
- 2. อัตราส่วนการดูแล 1:5 กลางคืนผู้ดูแลอยู่เวรตื่นตลอดคืนทุกคืน ตรวจตราทุก 2 ชั่วโมง พร้อมสายปรึกษาพยาบาล 24 ชั่วโมง
- 3. พยาบาลวิชาชีพเยี่ยมประเมิน 1–2 ครั้งต่อสัปดาห์ แพทย์เยี่ยมตรวจประจำเดือน อาการเปลี่ยนประสานส่งโรงพยาบาลใกล้เคียงและแจ้งครอบครัวทุกกรณี
สิ่งที่อยู่นอกขอบเขต: อ้อมกอดดูแลชีวิตประจำวันและเฝ้าสังเกตอาการ การหาสาเหตุของอาการสับสนหรือก้าวร้าว และการสั่งยาคุมพฤติกรรม เป็นหน้าที่ของแพทย์ มาดูวิธีดูแลจริงได้ที่อ้อมกอด บางบัวทอง ทุกวัน 08:00–18:00 น. ไม่ต้องนัด ส่วนอ้อมกอด พระราม 3 ยานนาวา เปิดให้บริการแล้ว ส่วนวิธีตรวจใบอนุญาตของศูนย์ใดก็ได้ อ่านที่เช็กใบอนุญาต สบส. ด้วยตัวเอง
คำถามที่ครอบครัวถามบ่อย
ศูนย์ดูแลผูกมือหรือผูกตัวผู้สูงอายุได้ไหม
ไม่พบกฎหมายไทยที่เขียนเรื่องนี้ไว้โดยตรง แต่กฎกระทรวงมาตรฐานกิจการการดูแลผู้สูงอายุ พ.ศ. 2563 ให้บริการตามความเต็มใจของผู้รับบริการและคำนึงถึงศักดิ์ศรี แนวทางการแพทย์ให้ผูกยึดเป็นทางสุดท้าย ห้ามใช้เพื่อความสะดวกของผู้ดูแล และต้องแจ้งครอบครัว
ญาติเซ็นยินยอมแล้ว ศูนย์ผูกยึดได้ทุกกรณีไหม
ไม่ใช่ทุกกรณี การผูกยึดยังต้องมีเหตุจำเป็น ลองวิธีอื่นก่อน ใช้เท่าที่จำเป็น ตรวจเป็นระยะ และเลิกเมื่อหมดเหตุ แนวทางการแพทย์ตัดสินจากความจำเป็นและประโยชน์ของผู้สูงอายุ ไม่ใช่จากคำขอของใคร
ไม้กั้นเตียงถือเป็นการผูกยึดไหม
ขึ้นกับการใช้งาน ถ้าเป็นที่จับช่วยพลิกตัวและท่านยังลงจากเตียงเองได้ โดยทั่วไปไม่นับ แต่ถ้ายกขึ้นเพื่อไม่ให้ลงจากเตียง ก็ทำหน้าที่เหมือนการผูกยึด และ FDA เตือนความเสี่ยงติดค้างกับบาดเจ็บจากการปีนข้าม
ล็อกห้องไม่ให้ผู้สูงอายุออกมา เข้าข่ายกักขังไหม
อาจเข้าข่าย ถ้าทำโดยไม่มีเหตุจำเป็นอันชอบธรรม เพราะประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 310 ครอบคลุมการกักขังหรือทำให้ผู้อื่นปราศจากเสรีภาพในร่างกาย ถ้าท่านเสี่ยงเดินหลง ให้คุยกับศูนย์เรื่องการดูแลที่ท่านยังเดินในพื้นที่ปลอดภัยได้
ถ้าเห็นรอยรัดที่ข้อมือคุณพ่อคุณแม่ ควรทำอย่างไร
ถ่ายรูปพร้อมวันเวลา ถามศูนย์ว่าเกิดจากอะไรและขอดูบันทึก ถ้ามีแผล ชา หรือบวม ให้พบแพทย์ ถ้าสงสัยว่าถูกทำร้าย แจ้งสายด่วน พม. 1300 ตลอด 24 ชั่วโมง หรือร้องเรียนมาตรฐานศูนย์ที่กรม สบส. สายด่วน 1426
แหล่งอ้างอิง
- ประมวลกฎหมายอาญา ฉบับรวม (ม.295, 307, 308, 310) · เข้าถึง 7 ต.ค. 2569
- กรมกิจการผู้สูงอายุ: พ.ร.บ.ผู้สูงอายุ พ.ศ. 2546 · เข้าถึง 7 ต.ค. 2569
- กฎกระทรวงมาตรฐานกิจการการดูแลผู้สูงอายุฯ พ.ศ. 2563 · 31 ก.ค. 2563
- กรมการแพทย์: แนวทางป้องกันและจัดการความรุนแรง · 2561
- ศิริราช: ขั้นตอนการดูแลผู้ป่วยที่ได้รับการผูกยึด · เข้าถึง 7 ต.ค. 2569
- สรรพสิทธิเวชสาร: การควบคุมผู้ป่วยด้วยวิธีทางกายภาพ · 2563
- U.S. FDA: A Guide to Bed Safety · 2560
เขียนโดย พว.กรกมล ซ้ายขวา
พยาบาลวิชาชีพ | ผู้จัดการฝ่ายการพยาบาล อ้อมกอด เนอสซิ่งโฮม
เลขที่ใบอนุญาตประกอบวิชาชีพการพยาบาล พว.5511238017
กำกับดูแลมาตรฐานการดูแลทั้งหมดของ อ้อมกอด Nursing Home ดูแลผู้สูงอายุระยะยาวที่บางบัวทอง นนทบุรี และอ้อมกอด พระราม 3 ยานนาวา เปิดให้บริการแล้ว
เผยแพร่ 7 ตุลาคม 2569 — บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์หรือคำปรึกษากฎหมายเฉพาะราย การจำกัดการเคลื่อนไหวและการใช้ยาต้องเป็นไปตามการประเมินของแพทย์ผู้ดูแล
แอด LINE อ้อมกอด — เลือกสาขาที่สะดวก
สอบถามห้องพัก ราคา และนัดชมสถานที่ ตอบทุกวัน 08:00–18:00 น.

บางบัวทอง

พระราม 3
สแกนด้วยแอป LINE เพื่อเพิ่มเพื่อน
เปิด LINE บางบัวทองเปิด LINE พระราม 3
