การผูกยึดผู้สูงอายุในศูนย์ดูแล ทำได้ไหม กักขังผิดกฎหมายเมื่อไหร่ และทางเลือกที่ปลอดภัยกว่า

สรุปสั้น: การผูกยึดผู้สูงอายุคือการผูก รัด หรือจำกัดให้ท่านลุกหรือขยับเองไม่ได้ แนวทางของกรมการแพทย์และโรงพยาบาลศิริราชให้ใช้เป็นทางสุดท้ายเมื่อวิธีอื่นไม่ได้ผล ห้ามใช้เพื่อความสะดวกของผู้ดูแล ต้องแจ้งและขอความยินยอมครอบครัว และตรวจเป็นระยะ ส่วนการผูกหรือขังไว้โดยไม่มีเหตุจำเป็นอาจเข้าข่ายความผิดฐานหน่วงเหนี่ยวหรือกักขัง ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 310

เขียนโดย พว.กรกมล ซ้ายขวา · ผู้จัดการฝ่ายการพยาบาล · เผยแพร่ 7 ตุลาคม 2569 · อ่าน 6 นาที

ผู้ดูแลอ้อมกอดเดินเคียงข้างคุณยายไปตามทางเดินที่สว่าง ประคองแขนเบา ๆ ให้ท่านเดินได้ตามจังหวะของตัวเอง

หลายครอบครัวเคยเห็นคุณพ่อคุณแม่ถูกผูกข้อมือตอนนอนโรงพยาบาล จึงอยากรู้ว่าศูนย์ดูแลจะทำแบบนี้ไหม และเส้นแบ่งระหว่าง "ป้องกันอันตราย" กับ "กักขัง" อยู่ตรงไหน บทความนี้เรียงให้เป็นลำดับ การผูกยึดคืออะไร · ใช้ได้เมื่อไหร่ · ความเสี่ยง · ทางเลือก · และเมื่อไหร่ผิดกฎหมาย

การผูกยึดผู้สูงอายุคืออะไร รวมอะไรบ้าง

คำตอบสั้น: การผูกยึด (physical restraint) คือการจำกัดการเคลื่อนไหวด้วยอุปกรณ์หรือแรงคน จนผู้สูงอายุถอดหรือแก้เองไม่ได้ง่าย ๆ ไม่ได้มีแค่ผ้าผูกข้อมือ แต่รวมถึงถุงมือแบบไม่แยกนิ้ว เข็มขัดคาดเอวกับเก้าอี้หรือรถเข็น และการจำกัดพื้นที่ เช่น ให้อยู่แต่ในห้องหรือบนเตียง (สรรพสิทธิเวชสาร 2563)

ไม้กั้นเตียงนับไหม: ขึ้นกับการใช้งาน ถ้าเป็นที่จับช่วยพลิกตัวหรือลุก ท่านยังลงจากเตียงเองได้ แต่ถ้ายกขึ้นเพื่อไม่ให้ลง ก็ทำหน้าที่เดียวกับการผูกยึด องค์การอาหารและยาสหรัฐฯ (FDA) เตือนว่าผู้สูงอายุอาจติดค้างระหว่างไม้กั้นกับที่นอน หรือบาดเจ็บจากการปีนข้าม คำถามที่แยกง่ายที่สุดคือ ถ้าท่านอยากลุก ท่านลุกเองได้ไหม

ศูนย์ดูแลผูกยึดผู้สูงอายุได้ไหม ต้องมีเงื่อนไขอะไร

คำตอบสั้น: ไม่พบกฎหมายไทยที่เขียนเรื่องผูกยึดในศูนย์ดูแลไว้โดยตรง แต่กฎกระทรวงมาตรฐานกิจการการดูแลผู้สูงอายุ พ.ศ. 2563 กำหนดให้บริการ "เป็นไปตามความต้องการหรือความเต็มใจของผู้รับบริการ" คำนึงถึงศักดิ์ศรี และมีแนวทางป้องกันการถูกกระทำต่อร่างกายและจิตใจ ส่วนแนวทางของโรงพยาบาลให้ผูกยึดเป็นทางสุดท้ายและเลิกทันทีเมื่อหมดเหตุ ใช้เกณฑ์ด้านล่างถามศูนย์ได้

  • มีเหตุผลทางการแพทย์และลองวิธีอื่นแล้ว ห้ามใช้เพื่อความสะดวกหรือลงโทษ
  • ขอความยินยอม กรณีเร่งด่วนผูกก่อนได้ แต่แนวทางศิริราชให้แจ้งญาติภายใน 24 ชั่วโมง
  • แพทย์สั่งเป็นลายลักษณ์อักษร และทบทวนคำสั่งทุก 24 ชั่วโมง
  • ตรวจอย่างน้อยทุก 2 ชั่วโมง สีผิวปลายมือปลายเท้า คลายจุดผูก เปลี่ยนท่า และบันทึกเหตุผล เวลาเริ่ม เวลาเลิก

โดยทั่วไปศูนย์ดูแลไม่มีแพทย์ประจำแบบโรงพยาบาล ถ้ามีคนเสนอให้ผูกเพราะท่านกระสับกระส่าย ให้ถือเป็นสัญญาณให้พบแพทย์หาสาเหตุ เช่น ภาวะสับสนเฉียบพลัน (delirium) การติดเชื้อ หรือยาตีกัน ซึ่งแก้ได้ที่ต้นเหตุ

อยากรู้ว่าศูนย์จะดูแลคุณพ่อคุณแม่ที่สับสนหรือลุกบ่อยอย่างไร คุยกับเราก่อนได้

เล่าอาการของท่านให้ทีมฟัง ประเมินก่อนรับทุกเคส และแจ้งครอบครัวทุกกรณี

ผูกมัดผู้ป่วยสูงอายุ เสี่ยงอะไรบ้าง

คำตอบสั้น: เสี่ยงทั้งกายและใจ ตั้งแต่รอยช้ำ แผลกดทับ ลิ่มเลือดอุดตัน สำลักและปอดบวม ไปจนถึงหายใจไม่ออกหรือถูกรัดจนเสียชีวิต และอาจทำให้ท่านสับสน ดิ้น หรือตกเตียงมากกว่าเดิม แม้ผูกถูกวิธีก็ตาม

จุดที่ผูก: แผลถลอก รอยช้ำ มือเท้าชา เส้นประสาทและหลอดเลือดบาดเจ็บ ข้อหลุด กระดูกหัก · ไม่ได้ขยับ: แผลกดทับ ลิ่มเลือดอุดตันที่ขา สำลัก ปอดบวม ขาดน้ำ ท้องผูก ความจำถดถอยในผู้มีภาวะสมองเสื่อม · จิตใจ: หวาดกลัว รู้สึกถูกลงโทษ สูญเสียศักดิ์ศรี สับสนหรือก้าวร้าวมากขึ้น · ถึงชีวิต: หายใจไม่ออกหรือถูกรัดบริเวณอกและคอเมื่อดิ้นจนตัวอยู่ผิดท่า (สรรพสิทธิเวชสาร · กรมการแพทย์)

ผู้ดูแลอ้อมกอดเดินเคียงข้างคุณยายที่เดินเองด้วยไม้เท้าในห้องนั่งเล่นที่สว่างและโล่ง

ผู้ดูแลอ้อมกอดเดินเคียงข้างคุณยายที่เดินเองด้วยไม้เท้าในห้องนั่งเล่นที่สว่างและโล่ง

ทางเลือกแทนการผูกยึดผู้สูงอายุ มีอะไรบ้าง

คำตอบสั้น: หาก่อนว่าทำไมท่านกระสับกระส่ายหรือพยายามลุก เช่น ปวด อยากเข้าห้องน้ำ ท้องผูก นอนไม่พอ ห้องร้อนหรือเสียงดัง แล้วแก้ที่ต้นเหตุ ร่วมกับลดความรุนแรงถ้าล้ม และให้คนดูแลเห็นท่านบ่อยขึ้น

  • ตอบความต้องการพื้นฐานตามเวลา พาเข้าห้องน้ำ ดูแลความปวด ให้ดื่มน้ำ
  • ปรับแสง เสียง อุณหภูมิ ลดสิ่งที่ทำให้ตกใจหรือสับสน
  • เตียงต่ำใกล้พื้น ล็อกล้อ เบาะรองข้างเตียง และอุปกรณ์ช่วยเดินไว้ใกล้มือ แทนการยกไม้กั้น (FDA) ดูจุดเสี่ยงหกล้ม
  • กิจวัตรที่คุ้นเคย เดินเล่น พับผ้า ฟังเพลงเก่า โดยเฉพาะช่วงเย็น (สับสนตอนเย็น · สมองเสื่อมเดินออกจากบ้าน)
  • พบแพทย์เมื่ออาการเปลี่ยนเร็ว สับสนกะทันหัน มีไข้ ซึมลง หรือดึงสายบ่อย

กักขังหรือผูกผู้สูงอายุ ผิดกฎหมายเมื่อไหร่

คำตอบสั้น: อาจผิดเมื่อจำกัดเสรีภาพโดยไม่มีเหตุจำเป็นอันชอบธรรม เช่น ผูกหรือล็อกห้องเพื่อให้ดูแลง่าย ซึ่งอาจเข้าข่ายมาตรา 310 หน่วงเหนี่ยวหรือกักขัง ถ้าผูกทิ้งไว้แล้วไม่ดูแลจนน่าจะเป็นอันตรายแก่ชีวิต อาจเข้าข่ายมาตรา 307 ทอดทิ้ง ผลแต่ละกรณีขึ้นกับข้อเท็จจริงและศาล

  • ป.อาญา มาตรา 310 หน่วงเหนี่ยวหรือกักขังผู้อื่น หรือทำให้ปราศจากเสรีภาพในร่างกาย จำคุกไม่เกินสามปี หรือปรับไม่เกินหกหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ถ้าตายหรือสาหัส โทษหนักขึ้น
  • มาตรา 307, 308 ผู้มีหน้าที่ตามกฎหมายหรือตามสัญญาต้องดูแลผู้พึ่งตนเองไม่ได้เพราะอายุหรือความป่วยเจ็บ ทอดทิ้งจนน่าจะเป็นอันตรายแก่ชีวิต โทษเท่ามาตรา 310 ถ้าตายหรือสาหัส โทษหนักขึ้น
  • มาตรา 295 ทำร้ายจนเกิดอันตรายแก่กายหรือจิตใจ จำคุกไม่เกินสองปี หรือปรับไม่เกินสี่หมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
  • พ.ร.บ.ผู้สูงอายุ ม.11 (8) สิทธิได้รับความช่วยเหลือเมื่อถูกทารุณกรรม แสวงหาประโยชน์โดยมิชอบ หรือถูกทอดทิ้ง
พบผู้สูงอายุถูกผูกหรือขังจนเป็นอันตราย หรือถูกทอดทิ้ง แจ้ง สายด่วน พม. 1300 ตลอด 24 ชั่วโมง มีข้อพิพาท ปรึกษาทนายความ หรือ สคช. สำนักงานอัยการสูงสุด สายด่วน 1157 (ไม่เสียค่าใช้จ่าย)

ที่อ้อมกอดทำยังไงกับเรื่องนี้

คำตอบสั้น: อ้อมกอดดูแล 24 ชั่วโมงโดยผู้ดูแลที่ผ่านการอบรม ภายใต้การกำกับดูแลของทีมพยาบาล ประเมินก่อนรับทุกเคส และแจ้งครอบครัวทุกกรณี เรื่องการจำกัดการเคลื่อนไหว เราแนะนำให้ถามทุกศูนย์ที่ไปดู รวมถึงอ้อมกอด ด้วยคำถาม 4 ข้อนี้ แล้วฟังว่าตอบชัดไหม

1. มีแนวทางเรื่องการผูกยึดเป็นลายลักษณ์อักษรไหม ใครตัดสินใจ 2. ท่านกระสับกระส่ายหรือลุกบ่อย ศูนย์ลองทำอะไรก่อน 3. ครอบครัวได้รับแจ้งเมื่อไหร่ ต้องเซ็นยินยอมก่อนไหม ขอดูบันทึกได้ไหม 4. ไม้กั้นเตียงยกขึ้นตอนไหน ท่านยังลุกเองได้หรือไม่

  1. 1. ประเมินก่อนรับทุกเคส ผู้สูงอายุจิตเวชรับเฉพาะอาการคงที่ เคสใส่สายยางหรือเคสซับซ้อนแจ้งราคาแน่นอนก่อนเข้าพัก
  2. 2. อัตราส่วนการดูแล 1:5 กลางคืนผู้ดูแลอยู่เวรตื่นตลอดคืนทุกคืน ตรวจตราทุก 2 ชั่วโมง พร้อมสายปรึกษาพยาบาล 24 ชั่วโมง
  3. 3. พยาบาลวิชาชีพเยี่ยมประเมิน 1–2 ครั้งต่อสัปดาห์ แพทย์เยี่ยมตรวจประจำเดือน อาการเปลี่ยนประสานส่งโรงพยาบาลใกล้เคียงและแจ้งครอบครัวทุกกรณี

สิ่งที่อยู่นอกขอบเขต: อ้อมกอดดูแลชีวิตประจำวันและเฝ้าสังเกตอาการ การหาสาเหตุของอาการสับสนหรือก้าวร้าว และการสั่งยาคุมพฤติกรรม เป็นหน้าที่ของแพทย์ มาดูวิธีดูแลจริงได้ที่อ้อมกอด บางบัวทอง ทุกวัน 08:00–18:00 น. ไม่ต้องนัด ส่วนอ้อมกอด พระราม 3 ยานนาวา เปิดให้บริการแล้ว ส่วนวิธีตรวจใบอนุญาตของศูนย์ใดก็ได้ อ่านที่เช็กใบอนุญาต สบส. ด้วยตัวเอง

คำถามที่ครอบครัวถามบ่อย

ศูนย์ดูแลผูกมือหรือผูกตัวผู้สูงอายุได้ไหม

ไม่พบกฎหมายไทยที่เขียนเรื่องนี้ไว้โดยตรง แต่กฎกระทรวงมาตรฐานกิจการการดูแลผู้สูงอายุ พ.ศ. 2563 ให้บริการตามความเต็มใจของผู้รับบริการและคำนึงถึงศักดิ์ศรี แนวทางการแพทย์ให้ผูกยึดเป็นทางสุดท้าย ห้ามใช้เพื่อความสะดวกของผู้ดูแล และต้องแจ้งครอบครัว

ญาติเซ็นยินยอมแล้ว ศูนย์ผูกยึดได้ทุกกรณีไหม

ไม่ใช่ทุกกรณี การผูกยึดยังต้องมีเหตุจำเป็น ลองวิธีอื่นก่อน ใช้เท่าที่จำเป็น ตรวจเป็นระยะ และเลิกเมื่อหมดเหตุ แนวทางการแพทย์ตัดสินจากความจำเป็นและประโยชน์ของผู้สูงอายุ ไม่ใช่จากคำขอของใคร

ไม้กั้นเตียงถือเป็นการผูกยึดไหม

ขึ้นกับการใช้งาน ถ้าเป็นที่จับช่วยพลิกตัวและท่านยังลงจากเตียงเองได้ โดยทั่วไปไม่นับ แต่ถ้ายกขึ้นเพื่อไม่ให้ลงจากเตียง ก็ทำหน้าที่เหมือนการผูกยึด และ FDA เตือนความเสี่ยงติดค้างกับบาดเจ็บจากการปีนข้าม

ล็อกห้องไม่ให้ผู้สูงอายุออกมา เข้าข่ายกักขังไหม

อาจเข้าข่าย ถ้าทำโดยไม่มีเหตุจำเป็นอันชอบธรรม เพราะประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 310 ครอบคลุมการกักขังหรือทำให้ผู้อื่นปราศจากเสรีภาพในร่างกาย ถ้าท่านเสี่ยงเดินหลง ให้คุยกับศูนย์เรื่องการดูแลที่ท่านยังเดินในพื้นที่ปลอดภัยได้

ถ้าเห็นรอยรัดที่ข้อมือคุณพ่อคุณแม่ ควรทำอย่างไร

ถ่ายรูปพร้อมวันเวลา ถามศูนย์ว่าเกิดจากอะไรและขอดูบันทึก ถ้ามีแผล ชา หรือบวม ให้พบแพทย์ ถ้าสงสัยว่าถูกทำร้าย แจ้งสายด่วน พม. 1300 ตลอด 24 ชั่วโมง หรือร้องเรียนมาตรฐานศูนย์ที่กรม สบส. สายด่วน 1426

แหล่งอ้างอิง

  1. ประมวลกฎหมายอาญา ฉบับรวม (ม.295, 307, 308, 310) · เข้าถึง 7 ต.ค. 2569
  2. กรมกิจการผู้สูงอายุ: พ.ร.บ.ผู้สูงอายุ พ.ศ. 2546 · เข้าถึง 7 ต.ค. 2569
  3. กฎกระทรวงมาตรฐานกิจการการดูแลผู้สูงอายุฯ พ.ศ. 2563 · 31 ก.ค. 2563
  4. กรมการแพทย์: แนวทางป้องกันและจัดการความรุนแรง · 2561
  5. ศิริราช: ขั้นตอนการดูแลผู้ป่วยที่ได้รับการผูกยึด · เข้าถึง 7 ต.ค. 2569
  6. สรรพสิทธิเวชสาร: การควบคุมผู้ป่วยด้วยวิธีทางกายภาพ · 2563
  7. U.S. FDA: A Guide to Bed Safety · 2560
พว.กรกมล ซ้ายขวา พยาบาลวิชาชีพ ผู้จัดการฝ่ายการพยาบาล อ้อมกอด เนอสซิ่งโฮม บางบัวทอง

เขียนโดย พว.กรกมล ซ้ายขวา

พยาบาลวิชาชีพ | ผู้จัดการฝ่ายการพยาบาล อ้อมกอด เนอสซิ่งโฮม

เลขที่ใบอนุญาตประกอบวิชาชีพการพยาบาล พว.5511238017

กำกับดูแลมาตรฐานการดูแลทั้งหมดของ อ้อมกอด Nursing Home ดูแลผู้สูงอายุระยะยาวที่บางบัวทอง นนทบุรี และอ้อมกอด พระราม 3 ยานนาวา เปิดให้บริการแล้ว

เผยแพร่ 7 ตุลาคม 2569 — บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์หรือคำปรึกษากฎหมายเฉพาะราย การจำกัดการเคลื่อนไหวและการใช้ยาต้องเป็นไปตามการประเมินของแพทย์ผู้ดูแล

แอด LINE อ้อมกอด — เลือกสาขาที่สะดวก

สอบถามห้องพัก ราคา และนัดชมสถานที่ ตอบทุกวัน 08:00–18:00 น.

QR Code เพิ่มเพื่อน LINE อ้อมกอด บางบัวทอง

บางบัวทอง

QR Code เพิ่มเพื่อน LINE อ้อมกอด พระราม 3

พระราม 3

สแกนด้วยแอป LINE เพื่อเพิ่มเพื่อน

เปิด LINE บางบัวทองเปิด LINE พระราม 3
โทร 090-889-8444 LINE
บางบัวทอง
LINE
พระราม 3
 
กลับไปหน้ารวมบทความ