เช็ดตัว สระผม ดูแลช่องปากผู้ป่วยติดเตียง ทำยังไงให้สะอาด ปลอดภัย และลดปอดติดเชื้อ

สรุปสั้น: การดูแลช่องปากผู้ป่วยติดเตียงช่วยลดเชื้อที่อาจสำลักลงปอด ให้แปรงฟันและลิ้นอย่างน้อยวันละ 2 ครั้งในท่ากึ่งนั่งราว 30–45 องศา หรือนอนตะแคง เช็ดฟองออกแทนการบ้วน แม้ไม่ได้กินทางปากก็ต้องแปรง ฟันปลอมถอดล้างหลังอาหารและถอดแช่น้ำก่อนนอน ส่วนการเช็ดตัวและสระผมบนเตียง ใช้น้ำอุ่นที่ทดสอบแล้ว เปิดผ้าทีละส่วน และซับให้แห้ง

เขียนโดย พว.กรกมล ซ้ายขวา · ผู้จัดการฝ่ายการพยาบาล · เผยแพร่ 7 ตุลาคม 2569 · อ่าน 7 นาที

ผู้ดูแลอ้อมกอดช่วยคุณยายที่นั่งพิงหมอนบนเตียงแปรงฟันด้วยแปรงขนนุ่ม มีแก้วน้ำ กะละมังเล็ก และผ้าขนหนูวางข้างเตียง

เมื่อคุณพ่อคุณแม่ลุกไปห้องน้ำเองไม่ได้ เรื่องที่ครอบครัวมักทำได้ไม่ครบคือแปรงฟัน เพราะกลัวท่านสำลัก ส่วนการอาบน้ำก็กลายเป็นเช็ดตัวแบบรีบ ๆ ทั้งที่การดูแลปากที่ไม่ดีเชื่อมโยงกับปอดติดเชื้อ

บทความนี้เรียงให้เป็นลำดับ ทำไมช่องปากสำคัญ · แปรงฟันยังไงไม่ให้สำลัก · ดูแลฟันปลอม · เช็ดตัวและสระผมบนเตียง · และสัญญาณที่ต้องพบทันตแพทย์

ทำไมการดูแลช่องปากผู้ป่วยติดเตียงเกี่ยวกับปอดติดเชื้อ

คำตอบสั้น: ปากที่ไม่สะอาดเป็นที่สะสมของเชื้อแบคทีเรียและเชื้อรา เมื่อผู้ป่วยติดเตียงสำลักน้ำลายหรือเศษอาหารลงหลอดลม เชื้อเหล่านี้ก็ลงไปที่ปอดด้วย คณะทันตแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดลจึงเตือนว่าผู้ป่วยติดเตียงที่ทำความสะอาดช่องปากไม่ดีมีโอกาสปอดติดเชื้อเป็นอันตรายได้

โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ระบุว่าผู้ที่มีฝ้าแบคทีเรียหนาบนลิ้นเกิดปอดอักเสบมากกว่าผู้ที่มีฝ้าน้อย การแปรงฟันและทำความสะอาดลิ้นจึงเป็นงานป้องกันโรค ถ้าคุณพ่อคุณแม่กลืนลำบากหรือสำลักบ่อยอยู่แล้ว ความเสี่ยงยิ่งสูง อ่านสัญญาณที่ต้องสังเกตที่ผู้สูงอายุกลืนลำบาก สำลักบ่อย

ทำความสะอาดปากและฟันผู้ป่วยติดเตียงยังไงไม่ให้สำลัก

คำตอบสั้น: จัดท่ากึ่งนั่งกึ่งนอนราว 30–45 องศา ไม่ให้หน้าหงาย ถ้านั่งไม่ได้ให้นอนตะแคง ใช้แปรงขนนุ่มหัวเล็กกับยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ปริมาณน้อย แปรงให้ทั่วทุกซี่และลิ้น แล้วใช้ผ้าชุบน้ำพันนิ้วเช็ดฟองออกแทนการให้บ้วน แปรงอย่างน้อยวันละ 2 ครั้ง

  1. 1. บอกท่านก่อนเริ่ม แล้วจัดท่า (มหิดล 30–45 องศา จุฬาฯ 30–60 องศา) อย่าให้หน้าหงาย
  2. 2. เช็ดริมฝีปากให้ชุ่มชื้น ใช้ผ้าสะอาดชุบน้ำพันนิ้วกวาดเศษอาหารในกระพุ้งแก้มออกก่อน
  3. 3. แปรงสั้น ๆ ทุกซี่ทุกด้าน แล้วแปรงลิ้นจากด้านในออกด้านนอก ถ้าเสี่ยงสำลัก จุฬาฯ แนะนำยาสีฟันชนิดฟองน้อยและคอยซับน้ำลายระหว่างแปรง
  4. 4. เช็ดฟองและน้ำลายออกให้หมด ด้วยผ้าชุบน้ำพันนิ้ว ไม่เทน้ำเข้าปากผู้ที่บ้วนเองไม่ได้
ไม่ได้กินทางปาก ยังต้องแปรงฟันไหม ต้องแปรง ผู้ที่ให้อาหารทางสายยางยังมีคราบแบคทีเรียและหินปูนสะสม และเชื้อบางชนิดทำให้ปอดติดเชื้อได้ ส่วนก้านฟองน้ำ จุฬาฯ ใช้ชุบน้ำหรือเจลสำหรับผู้เสี่ยงสำลัก การขจัดคราบบนฟันยังต้องใช้แปรงขนนุ่ม

ท่านสำลักบ่อย แปรงฟันทีไรไอทุกครั้ง

ที่อ้อมกอด ผู้ดูแลที่ผ่านการอบรมช่วยกิจวัตรประจำวันภายใต้การกำกับดูแลของทีมพยาบาล โทรมาเล่าอาการคุณพ่อคุณแม่ให้ฟังก่อนได้

ฟันปลอมต้องถอดล้างและถอดตอนนอนไหม

คำตอบสั้น: ต้องถอด กรมอนามัยแนะนำให้ถอดฟันเทียมล้างหลังอาหารทุกมื้อ และก่อนนอนถอดล้างแล้วแช่น้ำทุกครั้ง คณะทันตแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวรอธิบายว่าถ้าใส่ฟันเทียมนอนเหงือกจะอักเสบ แดง และติดเชื้อราในช่องปากได้

  • ล้างด้วยแปรงขนนุ่มกับน้ำสบู่หรือน้ำเปล่า กรมอนามัยเตือนว่ายาสีฟันอาจมีผงขัดที่ทำให้ฟันเทียมสึก และห้ามแช่น้ำร้อนเพราะฐานจะบิดเบี้ยว
  • ห้ามดัดหรือตะไบฟันเทียมเอง ถ้าหลวม คม หรือกดจนเป็นแผล ให้ทันตแพทย์แก้
  • ถ้าท่านไม่ยอมถอด อย่าฝืนแรง ลองอธิบายและทำเป็นกิจวัตรเวลาเดิมทุกวัน แล้วปรึกษาพยาบาลหรือทันตแพทย์
ผู้ดูแลอ้อมกอดเช็ดหน้าและมือให้คุณตาที่นั่งพิงหมอนบนเตียงด้วยผ้าชุบน้ำอุ่น

ผู้ดูแลอ้อมกอดเช็ดหน้าและมือให้คุณตาที่นั่งพิงหมอนบนเตียงด้วยผ้าชุบน้ำอุ่น

เช็ดตัวและสระผมผู้ป่วยติดเตียงบนเตียง ทำยังไงให้สะอาดและไม่หนาว

คำตอบสั้น: ใช้น้ำอุ่นที่ทดสอบแล้วว่าไม่ร้อน เปิดผ้าทีละส่วนที่กำลังเช็ด เริ่มจากหน้าลงไปเท้า พลิกตะแคงเช็ดหลัง แล้วเปลี่ยนน้ำใหม่ก่อนเช็ดอวัยวะเพศและก้นจากหน้าไปหลัง ซับให้แห้งรวมซอกพับ ส่วนสระผมบนเตียงใช้อ่างสระผมที่มีท่อระบายน้ำหรือแชมพูแห้ง เตียงจะไม่เปียก

เรื่องทำแบบนี้เหตุผล
อุณหภูมิน้ำน้ำอุ่นราว 41 องศาเซลเซียส ลองที่ข้อมือก่อน และถามท่านว่าร้อนไปไหมผู้สูงอายุรู้สึกหนาวง่าย และป้องกันน้ำร้อนลวก
ความถี่เช็ดตัวทุกวันถ้าทำได้ และเช็ดอวัยวะเพศกับก้นทุกครั้งที่เปื้อนผิวสะอาด ลดกลิ่น และสบายตัว
ตรวจผิวดูรอยแดงตามซอกพับและปุ่มกระดูกระหว่างเช็ดจับแผลกดทับได้ตั้งแต่เริ่ม
สระผมอ่างสระผมบนเตียงที่มีท่อระบายน้ำ หรือแชมพูแห้ง เช็ดผมให้แห้งทันทีเตียงไม่เปียก ไม่หนาวหลังสระ

ชวนท่านช่วยทำเองเท่าที่ทำได้ เช่น เช็ดหน้าเอง ถ้าเห็นรอยแดงตรงก้นกบหรือส้นเท้า ดูที่แผลกดทับ ระยะ 1-4 และการพลิกตัวที่ดูแลผู้สูงอายุติดเตียงที่บ้าน

สัญญาณที่ต้องพาไปพบทันตแพทย์หรือแพทย์

คำตอบสั้น: พบทันตแพทย์เมื่อมีแผลในปาก ฟันเทียมหลวมหรือกดจนเป็นแผล เหงือกบวมหรือเลือดออก หรือท่านดูเจ็บเวลาแปรง และพาไปโรงพยาบาลทันทีถ้ามีไข้ หายใจเหนื่อย หรือไอมีเสมหะหลังสำลัก

  • แผลในปากทุกชนิด จุฬาฯ แนะนำให้ปรึกษาทันตแพทย์เพื่อรักษาตามรอยโรคหรือแยกจากโรคมะเร็ง แผลที่ไม่หายใน 3 สัปดาห์ต้องพบแพทย์
  • ฟันเทียมหลวมหรือคมจนเหงือกและลิ้นเป็นแผล
  • ไม่ยอมกินหรือหงุดหงิดผิดปกติ ในผู้ที่สื่อสารไม่ได้ อาจเป็นอาการปวดฟัน
  • ไข้ หายใจเหนื่อย ไอมีเสมหะ โดยเฉพาะหลังสำลัก ให้ไปโรงพยาบาลไม่ต้องรอดู

ที่อ้อมกอดทำยังไงกับเรื่องนี้

คำตอบสั้น: การอาบน้ำ เช็ดตัว สระผม และแปรงฟันเป็นกิจวัตรประจำวันที่ผู้ดูแลที่ผ่านการอบรมทำ ภายใต้การกำกับดูแลของทีมพยาบาล ดูแล 24 ชั่วโมง อัตราส่วนการดูแล 1:5 ส่วนการตรวจรักษาฟันเป็นงานของทันตแพทย์ เราแจ้งครอบครัวเมื่อเห็นความผิดปกติและพาไปตามนัดตามที่ตกลงกันไว้

  • พยาบาลวิชาชีพเข้าเยี่ยมประเมิน 1–2 ครั้งต่อสัปดาห์ พร้อมสายปรึกษาพยาบาล 24 ชั่วโมง
  • แพทย์เยี่ยมตรวจประจำเดือน และประสานส่งโรงพยาบาลใกล้เคียงเมื่ออาการเปลี่ยน
  • กลางคืนผู้ดูแลอยู่เวรตื่นตลอดคืนทุกคืน ตรวจตราทุก 2 ชั่วโมง
  • ประเมินก่อนรับทุกเคส ผู้ที่กลืนลำบากหรือใช้สายยาง เราแจ้งราคาแน่นอนก่อนเข้าพัก

ดูตารางกิจวัตรจริงที่หนึ่งวันในบ้านอ้อมกอด ขอบเขตการดูแลที่มาตรฐานการดูแล และค่าใช้จ่ายที่หน้าราคา

คำถามที่ครอบครัวถามบ่อย

ผู้ป่วยติดเตียงที่ไม่ได้กินทางปาก ยังต้องแปรงฟันไหม

ต้องแปรง แม้ให้อาหารทางสายยาง คราบแบคทีเรียและหินปูนยังสะสม และเชื้อบางชนิดทำให้ปอดติดเชื้อได้เมื่อสำลักลงไป ควรแปรงฟันและทำความสะอาดลิ้นอย่างน้อยวันละ 2 ครั้ง

ดูแลช่องปากผู้ป่วยติดเตียงยังไงไม่ให้สำลัก

จัดท่ากึ่งนั่งกึ่งนอนราว 30 ถึง 45 องศา ไม่ให้หน้าหงาย ถ้านั่งไม่ได้ให้นอนตะแคง ใช้แปรงขนนุ่มกับยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ชนิดฟองน้อย แล้วเช็ดฟองออกด้วยผ้าชุบน้ำพันนิ้วแทนการให้บ้วน

ฟันปลอมต้องถอดตอนนอนไหม

ต้องถอด กรมอนามัยแนะนำให้ถอดล้างหลังอาหารทุกมื้อและก่อนนอน แล้วถอดแช่น้ำทุกคืน ห้ามใช้น้ำร้อน ถ้าใส่นอนเหงือกจะอักเสบและติดเชื้อราได้ ฟันเทียมที่หลวมหรือกดจนเป็นแผลให้ทันตแพทย์แก้

สระผมผู้ป่วยติดเตียงบนเตียงทำยังไงไม่ให้เปียกเตียง

ใช้อ่างสระผมบนเตียงที่มีท่อระบายน้ำออกด้านล่าง หรือใช้แชมพูแห้งแบบหวีออก ใช้น้ำอุ่นที่ลองแล้วว่าไม่ร้อน และเช็ดผมให้แห้งทันทีเพราะผู้สูงอายุหนาวง่าย

อ้อมกอดดูแลเรื่องอาบน้ำและแปรงฟันผู้สูงอายุติดเตียงไหม

ดูแล เป็นกิจวัตรประจำวันของผู้ดูแลที่ผ่านการอบรม ภายใต้การกำกับดูแลของทีมพยาบาล อัตราส่วนการดูแล 1:5 ถ้าพบความผิดปกติในช่องปาก เราแจ้งครอบครัวเพื่อนัดทันตแพทย์

แหล่งอ้างอิง

  1. โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์: ทำอย่างไร เมื่อต้องดูแลสุขภาพในช่องปากของผู้ป่วยติดเตียง · 25 ก.พ. 2566
  2. คณะทันตแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล: การดูแลสุขภาพช่องปากผู้ป่วยติดเตียง · เข้าถึง 7 ต.ค. 2569
  3. กรมอนามัย อนามัยมีเดีย: ถึงจะใส่ฟัน (เทียม) ก็ต้องหมั่นดูแล · 17 ก.ย. 2562
  4. คณะทันตแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร: ฟันเทียมชนิดถอดได้ คำแนะนำและการดูแลรักษา · ธ.ค. 2564
  5. NICE NG48: Oral health for adults in care homes · 2559 (2016)
  6. The Rotherham NHS FT: Oral health advice for tube-fed adults · เข้าถึง 7 ต.ค. 2569
  7. UF Health (A.D.A.M.): Bathing a patient in bed · ทบทวน 23 ต.ค. 2564
พว.กรกมล ซ้ายขวา พยาบาลวิชาชีพ ผู้จัดการฝ่ายการพยาบาล อ้อมกอด เนอสซิ่งโฮม บางบัวทอง

เขียนโดย พว.กรกมล ซ้ายขวา

พยาบาลวิชาชีพ | ผู้จัดการฝ่ายการพยาบาล อ้อมกอด เนอสซิ่งโฮม

เลขที่ใบอนุญาตประกอบวิชาชีพการพยาบาล พว.5511238017

กำกับดูแลมาตรฐานการดูแลทั้งหมดของ อ้อมกอด Nursing Home ทั้งอ้อมกอด บางบัวทอง นนทบุรี และอ้อมกอด พระราม 3 ยานนาวา เปิดให้บริการแล้ว

เผยแพร่ 7 ตุลาคม 2569 — บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปสำหรับครอบครัว ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะราย ผู้ที่กลืนลำบากหรือใช้สายยางให้อาหาร ควรทำตามแผนที่แพทย์ พยาบาล หรือทันตแพทย์ผู้ดูแลกำหนด

อ่านต่อ

แอด LINE อ้อมกอด — เลือกสาขาที่สะดวก

สอบถามห้องพัก ราคา และนัดชมสถานที่ ตอบทุกวัน 08:00–18:00 น.

QR Code เพิ่มเพื่อน LINE อ้อมกอด บางบัวทอง

บางบัวทอง

QR Code เพิ่มเพื่อน LINE อ้อมกอด พระราม 3

พระราม 3

สแกนด้วยแอป LINE เพื่อเพิ่มเพื่อน

เปิด LINE บางบัวทองเปิด LINE พระราม 3
โทร 090-889-8444 LINE
บางบัวทอง
LINE
พระราม 3
 
กลับไปหน้ารวมบทความ