เขียนโดย พว.กรกมล ซ้ายขวา · ผู้จัดการฝ่ายการพยาบาล · เผยแพร่ 7 ตุลาคม 2569 · อ่าน 6 นาที

คุณพ่อคุณแม่ที่เคยใจดีกลับตะคอก คายยาทิ้ง หรือบอกว่าลูกแอบเอาเงินไป ลูกหลานมักเหนื่อยจนลงเอยที่การบังคับ ซึ่งทำให้ทุกอย่างหนักขึ้น บทความนี้เรียงให้เป็นลำดับ ทำไมท่านก้าวร้าว · ทำยังไงตอนท่านกำลังโกรธ · ไม่ยอมอาบน้ำ · ไม่ยอมกินยาและข้าว · ระแวงว่ามีคนขโมย · และเมื่อไหร่ต้องพบแพทย์ ถ้าอาการหนักขึ้นช่วงเย็นเป็นประจำ อ่านเพิ่มที่ผู้สูงอายุสับสนตอนเย็น (Sundowning) และถ้าท่านเคยเดินออกจากบ้าน อ่านที่ผู้สูงอายุสมองเสื่อมเดินออกจากบ้าน หลงทาง
ผู้สูงอายุสมองเสื่อมก้าวร้าว เกิดจากอะไร
คำตอบสั้น: พฤติกรรมก้าวร้าวมักเป็นวิธีบอกความทุกข์ของคนที่สื่อสารด้วยคำพูดได้น้อยลง สาเหตุที่พบบ่อยคือ ความปวด ไม่สบายตัว ร้อน หิว กระหายน้ำ อยากเข้าห้องน้ำ เสียงดัง และคนแปลกหน้า กรมการแพทย์แนะนำให้ตรวจเรื่องความปวด ภาวะขาดน้ำ ท้องผูก ปัสสาวะคั่ง หรือยาใหม่ ก่อนสรุปว่าเป็นนิสัยของท่าน
- ร่างกาย ปวดตรงไหนไหม มีไข้ ท้องผูก หรือปัสสาวะไม่ค่อยออก (NHS เตือนว่าท้องผูกในผู้สูงอายุสมองเสื่อมมักถูกมองข้าม)
- ความต้องการพื้นฐาน หิว กระหาย ร้อน หนาว ง่วง หรืออยากเข้าห้องน้ำ
- สิ่งแวดล้อม เสียงทีวีดัง แสงจ้าหรือมืดเกินไป คนเยอะหรือคนที่ท่านไม่รู้จัก
- ยา เพิ่งเริ่มยาใหม่หรือปรับยาไหม ถ้าใช่ให้แจ้งแพทย์ ห้ามหยุดยาเอง
- จดบันทึก เกิดตอนไหน ก่อนหน้านั้นมีอะไร อะไรทำให้ท่านสงบ ใช้คุยกับแพทย์ได้ตรงขึ้น
ตอนผู้สูงอายุกำลังโกรธ ควรเถียงหรืออธิบายเหตุผลไหม
คำตอบสั้น: ไม่ควรเถียงหรือพยายามพิสูจน์ว่าใครถูก ขณะนั้นท่านรับเหตุผลได้น้อยมาก NHS แนะนำให้ ตั้งสติและเลี่ยงการเผชิญหน้า ลดเสียงและคนรอบตัว รับรู้ความรู้สึกของท่านก่อน แล้วชวนไปทำอย่างอื่น เมื่อสงบแล้วค่อยกลับมาทำเรื่องเดิม ถ้าคุมสถานการณ์ไม่ได้และมีคนเสี่ยงบาดเจ็บ โทร 1669
- 1. ตั้งสติก่อน พูดเสียงเบา ช้า ประโยคสั้น ไม่ยืนค้ำตัวท่าน ย่อตัวลงให้อยู่ระดับสายตา
- 2. ลดสิ่งกระตุ้นและรับรู้ความรู้สึก ปิดทีวี ให้คนที่ไม่เกี่ยวข้องออกจากห้อง แล้วพูดว่า "แม่ไม่สบายใจเรื่องนี้ใช่ไหม"
- 3. เบี่ยงความสนใจ ชวนดื่มน้ำ ดูรูปครอบครัว ฟังเพลงที่ชอบ หรือใช้ของรักของหวงช่วยปลอบ
- 4. ระวังความปลอดภัย เก็บของมีคมและของแตกง่าย ยืนห่างพอให้ถอยได้ ถ้าท่านไม่ยอมจริง ๆ ให้หยุดก่อนแล้วลองใหม่ภายหลัง
ทำไมไม่ควรผูกยึด: กรมการแพทย์แนะนำให้ หลีกเลี่ยงการผูกมัดหรือกักขัง (6 ต.ค. 2569) เพราะไม่ได้แก้สาเหตุที่ทำให้ท่านทุกข์ เช่น ความปวดหรือความกลัว
ดูแลคุณพ่อคุณแม่ที่สมองเสื่อมแล้วเริ่มไม่ไหว คุยกับเราได้
เล่าอาการและพฤติกรรมของท่านให้เราฟัง เราประเมินก่อนรับทุกเคส
ผู้สูงอายุไม่ยอมอาบน้ำ ไม่ยอมกินยา ไม่ยอมกินข้าว ทำยังไง
คำตอบสั้น: หลักเดียวกันทั้งสามเรื่องคือ หาสาเหตุ ให้ท่านมีทางเลือก ทำทีละขั้น และพร้อมหยุดแล้วลองใหม่ ผู้สูงอายุสมองเสื่อมหลายท่านรู้สึกว่าการอาบน้ำน่ากลัว ไม่ยอมกินยาเพราะกลืนยากหรือรสไม่ดี และไม่ยอมกินข้าวเพราะปวดปากหรือกลืนลำบาก ห้ามบด แกะ หรือแอบผสมยาในอาหารเองโดยไม่ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร
ไม่ยอมอาบน้ำ
- เตรียมของให้ครบก่อนชวน ห้องอุ่น ตรวจอุณหภูมิน้ำทุกครั้ง คลุมผ้าเช็ดตัวไว้ เปิดเฉพาะส่วนที่กำลังล้าง
- ให้เลือกแบบง่าย เช่น "อาบตอนนี้หรืออีก 15 นาทีดีคะ" และใช้คำชวน เช่น "ไปล้างตัวให้สดชื่นกัน" แทนคำสั่ง
- ให้ท่านถูส่วนที่ทำเองได้ บอกก่อนทุกขั้น ถ้าต่อต้านให้หยุดแล้วลองใหม่ วันที่ไม่ยอมจริง ๆ เช็ดตัวด้วยผ้าชุบน้ำอุ่นแทนได้
ไม่ยอมกินยา ลองใหม่ในเวลาที่ท่านสงบ และบอกแพทย์ว่าท่านไม่ยอมกิน Alzheimer's Society ระบุว่าการแอบผสมยาในอาหารหรือเครื่องดื่ม อาจเปลี่ยนการดูดซึมของยา และควรทำเฉพาะเมื่อแพทย์หรือเภสัชกรเห็นชอบเป็นลายลักษณ์อักษร ส่วน NICE ระบุว่าไม่ควรแอบให้ยาผู้ที่ยังตัดสินใจเรื่องการรักษาของตัวเองได้ ถามแพทย์ว่ามียารูปแบบอื่นที่กินง่ายกว่าไหม ดูวิธีจัดยาที่จัดการยาผู้สูงอายุหลายชนิด
ไม่ยอมกินข้าว NHS ระบุว่าอาจเกิดจากจำอาหารไม่ได้ ปวดในปากจากเหงือกหรือฟันปลอมไม่พอดี หรือกลืนลำบาก ให้เวลานานพอ ตักทีละน้อย ใช้เมนูที่ท่านชอบ ถ้าสำลักขณะกิน อ่านผู้สูงอายุกลืนลำบาก สำลักบ่อย และโภชนาการผู้สูงอายุ ถ้ากินดื่มได้น้อยลงต่อเนื่อง ให้แจ้งแพทย์

ผู้ดูแลอ้อมกอดนั่งระดับสายตาเดียวกับคุณยาย ดูอัลบั้มรูปเก่าและคุยกันอย่างผ่อนคลาย
สมองเสื่อมระแวง กล่าวหาว่ามีคนขโมยของ รับมือยังไง
คำตอบสั้น: อาการหวาดกลัวหรือระแวงอาจเป็นอาการทางพฤติกรรมและจิตใจจากสมองเสื่อม ท่านจำไม่ได้ว่าวางของไว้ที่ไหน จึงเชื่อว่ามีคนเอาไป อย่าถือโทษหรือเถียงเพื่อพิสูจน์ ฟังว่าท่านกังวลเรื่องอะไร ตอบสั้น ๆ ชวนช่วยกันหา แล้วเปลี่ยนไปทำกิจกรรมอื่น ของที่หายบ่อยให้มีสำรองไว้
ไม่ต้องยืนยันว่าเรื่องที่ท่านเชื่อ "ไม่จริง" ตอบรับความกังวลก่อน เช่น "กระเป๋าหายคงไม่สบายใจ เดี๋ยวหนูช่วยหานะ" ของที่หาบ่อย เช่น แว่นตา กุญแจ ให้มีสำรองไว้ ถ้าระแวงจนไม่กินไม่นอน หรือเสี่ยงทำร้ายตัวเองหรือคนอื่น ให้ปรึกษาแพทย์ อ่านภาพรวมที่สมองเสื่อมระยะกลาง-ปลาย
เมื่อไหร่ผู้สูงอายุสมองเสื่อมที่ก้าวร้าวต้องพบแพทย์ด่วน
คำตอบสั้น: ถ้าท่าน เปลี่ยนไปจากเดิมอย่างรวดเร็ว สับสน เพ้อ ซึมลง หรือเห็นภาพหลอนขึ้นมากะทันหัน ให้พบแพทย์โดยด่วน เพราะอาจมีโรคทางกายซ่อนอยู่ กรมการแพทย์เตือนว่าผู้สูงอายุที่ติดเชื้อรุนแรงอาจแสดงออกแค่ซึมลงหรือสับสน ถ้าก้าวร้าวจนเสี่ยงบาดเจ็บและคุมไม่ได้ โทร 1669
- พบแพทย์ทันทีหรือโทร 1669 สับสนหรือพฤติกรรมเปลี่ยนไปจากเดิมอย่างรวดเร็ว ซึมจนปลุกยาก หรือหายใจผิดปกติ
- พบแพทย์ภายในวันนั้น มีไข้หรือสงสัยติดเชื้อ ร่วมกับหงุดหงิดหรือสับสนมากขึ้น
- แจ้งแพทย์ผู้รักษา ก้าวร้าวหรือระแวงต่อเนื่องแม้ลองวิธีข้างต้นแล้ว พร้อมบันทึกตัวกระตุ้น
ที่อ้อมกอดทำยังไงกับเรื่องนี้
คำตอบสั้น: อ้อมกอดดูแล 24 ชั่วโมงโดยผู้ดูแลที่ผ่านการอบรม ภายใต้การกำกับดูแลของทีมพยาบาล ประเมินก่อนรับทุกเคส ถ้าพฤติกรรมเปลี่ยนเร็วหรือสงสัยว่าไม่สบาย ผู้ดูแลใช้สายปรึกษาพยาบาล 24 ชั่วโมง ประสานส่งโรงพยาบาลใกล้เคียง และแจ้งครอบครัวทุกกรณี
- 1. ประเมินก่อนรับทุกเคส ผู้สูงอายุที่มีอาการทางจิตเวชรับเฉพาะอาการคงที่ เล่าให้เราฟังว่าอะไรทำให้ท่านหงุดหงิดหรือสงบ
- 2. อัตราส่วนการดูแล 1:5
- 3. กลางคืนผู้ดูแลอยู่เวรตื่นตลอดคืนทุกคืน ตรวจตราทุก 2 ชั่วโมง พร้อมสายปรึกษาพยาบาล 24 ชั่วโมง
- 4. พยาบาลวิชาชีพเยี่ยมประเมิน 1–2 ครั้งต่อสัปดาห์ แพทย์เยี่ยมตรวจประจำเดือน
สิ่งที่อยู่นอกขอบเขต: อ้อมกอดดูแลชีวิตประจำวันและเฝ้าสังเกตอาการ การวินิจฉัย การปรับยา และการตัดสินใจเรื่องยาสำหรับพฤติกรรมเป็นหน้าที่ของแพทย์ ถ้าพฤติกรรมยังเสี่ยงอันตรายต่อตัวท่านหรือผู้อื่น ต้องรักษาให้อาการคงที่ก่อน
ไม่ว่าเลือกที่ไหน ควรถามศูนย์ว่า มีแนวทางหลีกเลี่ยงการผูกยึดไหม และถ้าท่านไม่ยอมกินยาจะทำยังไง สาขาบางบัวทอง นนทบุรี เยี่ยมชมได้ทุกวัน 08:00–18:00 น. ไม่ต้องนัด ส่วนอ้อมกอด พระราม 3 ยานนาวา เปิดให้บริการแล้ว ราคาดูที่หน้าราคา
คำถามที่ครอบครัวถามบ่อย
ควรเถียงหรืออธิบายเหตุผลตอนผู้สูงอายุสมองเสื่อมกำลังโกรธไหม
ไม่ควร การเถียงมักทำให้รุนแรงขึ้น ให้ตั้งสติ พูดเบาและช้า ลดเสียงรอบตัว รับรู้ความรู้สึกของท่าน แล้วชวนไปทำอย่างอื่น สงบแล้วค่อยกลับมาทำเรื่องเดิม
ผู้สูงอายุไม่ยอมกินยา บดยาผสมอาหารให้กินได้ไหม
อย่าทำเองโดยไม่ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร เพราะอาจเปลี่ยนการดูดซึมของยา ให้แจ้งแพทย์ว่าท่านไม่ยอมกิน และถามว่ามียารูปแบบอื่นที่กินง่ายกว่าไหม
ทำไมผู้สูงอายุสมองเสื่อมกล่าวหาว่าลูกขโมยของ
ท่านจำไม่ได้ว่าวางของไว้ที่ไหน จึงเชื่อว่ามีคนเอาไป อย่าถือโทษหรือเถียง ฟังความกังวล ชวนช่วยกันหา แล้วเปลี่ยนไปทำกิจกรรมอื่น
ผู้สูงอายุสับสนหรือเห็นภาพหลอนขึ้นมากะทันหัน เป็นเพราะสมองเสื่อมแย่ลงหรือเปล่า
อาจไม่ใช่ อาการที่เปลี่ยนไปจากเดิมอย่างรวดเร็วอาจมีโรคทางกายซ่อนอยู่ เช่น การติดเชื้อ ควรพบแพทย์โดยด่วน ถ้าซึมจนปลุกยากโทร 1669
ผูกยึดผู้สูงอายุที่ก้าวร้าวเพื่อความปลอดภัยได้ไหม
กรมการแพทย์แนะนำให้หลีกเลี่ยงการผูกมัดหรือกักขัง ให้ลดสิ่งกระตุ้น เก็บของอันตราย และปรึกษาแพทย์ ถ้ามีคนเสี่ยงบาดเจ็บและคุมไม่ได้ โทร 1669
แหล่งอ้างอิง
- กรมการแพทย์: พฤติกรรมเปลี่ยนในผู้สูงอายุอาจเป็นสัญญาณความเจ็บป่วย · 6 ต.ค. 2569
- คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล: วิธีรับมือผู้ป่วยอัลไซเมอร์ที่หงุดหงิดก้าวร้าว · เข้าถึง 7 ต.ค. 2569
- NHS: Dementia and changes in behaviour · ทบทวน 2 ม.ค. 2567
- NHS: Constipation · ทบทวน 26 ต.ค. 2566
- NHS: Looking after someone with dementia (การกินและดื่ม) · ทบทวน 8 ม.ค. 2568
- NICE SC1: Managing medicines in care homes (ข้อ 1.15) · มี.ค. 2557
- Alzheimer's Society: Refusing to take medication · เข้าถึง 7 ต.ค. 2569
- Alzheimer's Association: Bathing · เข้าถึง 7 ต.ค. 2569
- Alzheimer's Association: Suspicions and delusions · เข้าถึง 7 ต.ค. 2569
เขียนโดย พว.กรกมล ซ้ายขวา
พยาบาลวิชาชีพ | ผู้จัดการฝ่ายการพยาบาล อ้อมกอด เนอสซิ่งโฮม
เลขที่ใบอนุญาตประกอบวิชาชีพการพยาบาล พว.5511238017
กำกับดูแลมาตรฐานการดูแลทั้งหมดของ อ้อมกอด Nursing Home ดูแลผู้สูงอายุระยะยาวในนนทบุรีและกรุงเทพฯ
เผยแพร่ 7 ตุลาคม 2569 — บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปสำหรับการเตรียมตัวของครอบครัว ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะราย การปรับยาและแผนการดูแลเฉพาะรายต้องเป็นไปตามที่แพทย์ผู้ดูแลกำหนด
แอด LINE อ้อมกอด — เลือกสาขาที่สะดวก
สอบถามห้องพัก ราคา และนัดชมสถานที่ ตอบทุกวัน 08:00–18:00 น.

บางบัวทอง

พระราม 3
สแกนด้วยแอป LINE เพื่อเพิ่มเพื่อน
เปิด LINE บางบัวทองเปิด LINE พระราม 3
▶︎▶︎ แตะดูคลิป 59 วินาที