ผู้สูงอายุสับสนตอนเย็น หงุดหงิดช่วงค่ำ (Sundowning) เกิดจากอะไร ครอบครัวรับมือยังไง

เขียนโดย พว.กรกมล ซ้ายขวา · ผู้จัดการฝ่ายการพยาบาล · เผยแพร่ 23 กันยายน 2569 · อ่าน 6 นาที

หลายบ้านเจอภาพเดียวกัน ตอนเช้าคุณแม่ยังคุยรู้เรื่อง แต่พอแดดเริ่มหมด ท่านเดินไปมา หงุดหงิด หรือบอกว่าเห็นคนยืนอยู่มุมห้อง ตรงกับช่วงที่คนในบ้านก็หมดแรงพอดี

บทความนี้เรียงให้เป็นลำดับ อาการ · ตัวกระตุ้น · สิ่งที่ครอบครัวทำได้ · และสัญญาณที่ต้องพบแพทย์ทันที

Sundowning คืออะไร ทำไมผู้สูงอายุสับสนตอนเย็น

คำตอบสั้น: Sundowning หรือซันดาวน์นิ่ง (เรียกสั้น ๆ ว่าซันดาวน์) คืออาการกระสับกระส่าย หงุดหงิด และสับสน ที่เกิดขึ้นหรือแย่ลงช่วงบ่ายแก่ถึงหัวค่ำเมื่อแสงแดดเริ่มหมด พบในผู้มีภาวะสมองเสื่อม เช่น อัลไซเมอร์ เป็นกลุ่มอาการ ไม่ใช่โรคแยกต่างหาก ยังไม่ทราบสาเหตุแน่ชัด แต่อาจเกี่ยวกับสมองที่เปลี่ยนไปตามระยะโรค

ท่านจึงไม่ได้ตั้งใจดื้อ อาการมีส่วนมาจากโรค ผสมกับความเหนื่อยและแสงที่เปลี่ยนไปทั้งวัน อ่านภาพรวมที่สมองเสื่อมระยะกลาง-ปลาย เมื่อดูแลที่บ้านไม่ไหว

อาการซันดาวน์นิ่งที่ครอบครัวมักเห็น

คำตอบสั้น: อาการที่พบบ่อยคือ กระสับกระส่ายแม้อยู่ในบ้านตัวเอง · เดินวนไปมา · หงุดหงิดง่าย · สับสนเรื่องเวลาและสถานที่ · นอนไม่หลับ · บางรายเห็นภาพหลอน จุดสังเกตคืออาการมาช่วงเวลาเดิมซ้ำ ๆ ตั้งแต่บ่ายแก่ และอาจลากยาวถึงกลางคืน

บางรายตะโกนหรือก้าวร้าว ถ้ารุนแรง ให้ถอยห่างจนท่านสงบ เก็บของมีคม ถ้าฉุกเฉินโทร 1669 กรมการแพทย์แนะนำให้ดูแลด้วยความเข้าใจ อดทน ใจเย็น ถ้านอนไม่หลับร่วมด้วย อ่านต่อที่ผู้สูงอายุนอนไม่หลับ สิ่งที่ครอบครัวทำได้

อะไรทำให้ผู้สูงอายุกระวนกระวายตอนค่ำ

คำตอบสั้น: ปัจจัยที่อาจกระตุ้นคือ ความเหนื่อยสะสม · แสงสลัวที่ทำให้เกิดเงา · งีบกลางวันนานจนนาฬิกาชีวิตรวน · เสียงดังหรือที่ใหม่ และความไม่สบายตัวที่ท่านบอกไม่ได้ เช่น ปวด ท้องผูก ส่วนติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ ยาที่เพิ่งเริ่มหรือปรับ และดื่มน้ำน้อย อาจทำให้เกิดภาวะสับสนเฉียบพลันซึ่งต้องให้แพทย์ตรวจ

• • เหนื่อยสะสม ยิ่งเหนื่อย ยิ่งกระสับกระส่ายช่วงเย็น
• • แสงสลัว เกิดเงา มองแล้วสับสน อาจเห็นภาพหลอน
• • ติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ อาจไม่มีไข้ แต่สับสน เบื่ออาหาร ไม่ลุกเดิน สงสัยให้พาพบแพทย์ภายในวันนั้น ถ้าซึม สับสนมากขึ้นทันที หรือพูดลำบาก โทร 1669
• • ยา ยาหลายตัวตีกัน หรือยาที่เพิ่งเริ่มหรือปรับ ถ้าสับสนหลังเริ่มยาใหม่ ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรโดยเร็ว

หน่วยบริการของ NHS อังกฤษเตือนว่าสิ่งที่ดูเหมือนซันดาวน์ อาจมีสาเหตุอื่น เช่น ปวด หิว หรืออยากเข้าห้องน้ำ ก่อนปลอบลองพาเข้าห้องน้ำ ยื่นน้ำหรือของว่าง และดูว่าปวดตรงไหน ส่วนเรื่องยาดูที่จัดการยาผู้สูงอายุหลายชนิด ไม่ให้ตีกัน

สมองเสื่อม หงุดหงิดตอนเย็น ครอบครัวรับมือยังไง

คำตอบสั้น: หลักสำคัญคือ เตรียมตั้งแต่กลางวัน ไม่ต้องรอรับมือตอนอาการเกิด ให้ท่านรับแดดและขยับร่างกายทุกวัน เลี่ยงงีบนานช่วงบ่าย มื้อกลางวันเป็นมื้อหลัก มื้อเย็นเบา ๆ เปิดไฟให้สว่างก่อนฟ้ามืด และเมื่ออาการเริ่ม พูดช้า ๆ ย้ำว่าท่านปลอดภัย และไม่เถียง

1. 1. กลางวัน ตื่น กิน อาบน้ำ ให้ตรงเวลาเดิม รับแดดหรือนั่งริมหน้าต่าง ขยับร่างกายแต่อย่าจัดกิจกรรมแน่นเกินไป เลี่ยงกาแฟ ชา โคล่า เครื่องดื่มชูกำลัง และแอลกอฮอล์ตั้งแต่บ่าย
2. 2. ก่อนฟ้ามืด เปิดไฟให้สว่างทั่วห้อง ลดเสียงทีวี เปิดเพลงที่ท่านชอบเบา ๆ ใกล้นอนค่อยหรี่ไฟ แล้วเปิดไฟดวงเล็กทางไปห้องน้ำ ช่วยป้องกันหกล้มตอนกลางคืนไปด้วย
3. 3. เมื่ออาการเริ่ม ฟังว่าท่านกังวลอะไร ไม่เถียง ถ้าท่านบอกว่าจะกลับบ้าน อย่าแย้ง ลองถามว่าคิดถึงบ้านเหรอ จับมือเบา ๆ ชวนดื่มน้ำหรือพับผ้าด้วยกัน ถ้าอยากเดินให้เดินโดยมีคนอยู่ด้วย อย่ามัดหรือจับยึดตัวท่าน
4. 4. จดบันทึก เวลาที่อาการเริ่มและสิ่งที่เกิดก่อนหน้า แล้วนำไปให้แพทย์ดู

วิธีเหล่านี้ใช้แรงคนดูแลมาก กรมการแพทย์แนะนำให้เตรียมแผนสำรองเผื่อตัวเองป่วยหรือมีธุระ และไม่ทิ้งภาระไว้กับคนเดียว เช็กตัวเองได้ที่ 7 สัญญาณเมื่อคนดูแลป่วยก่อน

สับสนแบบไหนไม่ใช่ซันดาวน์ ต้องพาผู้สูงอายุพบแพทย์ทันที

คำตอบสั้น: ถ้าท่านสับสนขึ้นมาใหม่ภายในไม่กี่ชั่วโมงหรือไม่กี่วัน ต่างจากเดิมชัดเจน อาจเป็นภาวะสับสนเฉียบพลันหรืออาการเพ้อ (delirium) ซึ่งมักหนักช่วงพลบค่ำเหมือนกัน จึงดูจากเวลาอย่างเดียวไม่ได้ ภาวะนี้มักมีสาเหตุทางกาย เช่น ติดเชื้อ ยา น้ำตาลต่ำในผู้เป็นเบาหวาน หรือโรคหลอดเลือดสมอง ต้องพบแพทย์ทันที

เช็กเร็ว ถามชื่อ อายุ วันที่ ถ้าท่านตอบไม่ได้ทั้งที่ปกติตอบได้ และเพิ่งเป็น ให้พาไปห้องฉุกเฉินทันที ถ้าซึมมาก ปลุกไม่ค่อยตื่น มีไข้ หรือพาไปเองไม่ได้ โทร 1669 ยาที่เพิ่งซื้อกินเอง เช่น ยาลดน้ำมูก ให้งดไว้ก่อนแล้วปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร ส่วนยาที่แพทย์สั่ง โดยเฉพาะยานอนหลับที่กินมานาน อย่าหยุดเองทันที นำยาทุกตัวไปให้แพทย์ดู

ระหว่างนอนรักษาตัวในโรงพยาบาล ผู้สูงอายุ 10–20% เกิดสับสนเฉียบพลัน (ศูนย์ข้อมูลผู้สูงอายุ วช. อ้างอิงศิริราชและ รพ.ศรีนครินทร์) ถ้ากลับบ้านแล้วท่านสับสนขึ้นมาใหม่ ให้พบแพทย์ทันที อ่านต่อที่ 2 สัปดาห์แรกหลังกลับจากโรงพยาบาล

ที่อ้อมกอดดูแลผู้สูงอายุสับสนตอนเย็นยังไง

คำตอบสั้น: อ้อมกอดดูแล 24 ชั่วโมงโดยผู้ดูแลที่ผ่านการอบรม ภายใต้การกำกับดูแลของทีมพยาบาล · อัตราส่วนการดูแล 1:5 · ส่วนช่วงกลางคืน ผู้ดูแลอยู่เวรตื่นตลอดคืนทุกคืน ตรวจตราทุก 2 ชั่วโมง พร้อมสายปรึกษาพยาบาล 24 ชั่วโมง การวินิจฉัยและการปรับยาเป็นหน้าที่ของแพทย์ เราประเมินก่อนรับทุกเคส

• • พยาบาลวิชาชีพเยี่ยมประเมิน 1–2 ครั้งต่อสัปดาห์ แพทย์เยี่ยมตรวจประจำเดือน และกายบริหารประจำวันโดยผู้ดูแล
• • อาการเปลี่ยนเร็ว ประสานส่งโรงพยาบาลใกล้เคียง และแจ้งครอบครัวทุกกรณี
• • สิ่งที่เราทำไม่ได้ วินิจฉัยโรค สั่งหรือปรับยา · ผู้ที่ยังมีพฤติกรรมเสี่ยงอันตรายอาจยังรับดูแลไม่ได้ เราประเมินก่อนรับทุกเคส
• • พักระยะสั้นหรือทดลองอยู่ ให้คนดูแลที่บ้านได้พัก แต่ช่วงแรกที่ย้ายที่ ท่านอาจสับสนมากขึ้น ควรคุยกับแพทย์ของท่านก่อน และนำของใช้หรือรูปที่ท่านคุ้นมาด้วย ราคารายวันสอบถามได้ ค่าบริการรายเดือนดูที่หน้าราคา

คำถามที่ครอบครัวถามบ่อย

เขียนโดย พว.กรกมล ซ้ายขวา

พยาบาลวิชาชีพ | ผู้จัดการฝ่ายการพยาบาล อ้อมกอด เนอสซิ่งโฮม

เลขที่ใบอนุญาตประกอบวิชาชีพการพยาบาล พว.5511238017

กำกับดูแลมาตรฐานการดูแลทั้งหมดของ อ้อมกอด Nursing Home ดูแลผู้สูงอายุระยะยาวในนนทบุรี

เผยแพร่ 23 กันยายน 2569 — บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปสำหรับครอบครัว ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะราย การวินิจฉัยและการใช้ยาต้องเป็นไปตามที่แพทย์ผู้ดูแลท่านกำหนด