ผู้สูงอายุสมองเสื่อมเดินออกจากบ้าน หลงทาง ป้องกันยังไง และถ้าหายต้องทำอะไรก่อน

เขียนโดย พว.กรกมล ซ้ายขวา · ผู้จัดการฝ่ายการพยาบาล · เผยแพร่ 23 กันยายน 2569 · อ่าน 6 นาที

ผู้สูงอายุสมองเสื่อมเดินหลงออกจากบ้านเป็นเรื่องที่หลายครอบครัวเจอโดยไม่ทันตั้งตัว สมาคมอัลไซเมอร์สหรัฐฯ ระบุว่าผู้มีภาวะสมองเสื่อม 6 ใน 10 คนจะเดินออกไปหรือหลงอย่างน้อยหนึ่งครั้ง และเกิดได้ทุกระยะของโรค ส่วนในไทย รองอธิบดีกรมการแพทย์ระบุเมื่อกันยายน 2569 ว่ามีผู้ป่วยภาวะสมองเสื่อมสะสมประมาณ 680,000 คน และมีแนวโน้มเพิ่มขึ้น

บทความนี้เรียงให้เป็นลำดับ ทำไมท่านเดินออก · สัญญาณเตือน · ป้องกันที่บ้าน · ป้ายชื่อที่ต้องเตรียม · และถ้าท่านหาย ต้องทำอะไรก่อน

ทำไมผู้สูงอายุสมองเสื่อมถึงเดินออกจากบ้านและหลงทาง

คำตอบสั้น: โรคทำให้สมองจำทาง จำเวลา และจำสถานที่ไม่ได้ แต่การเดินออกมักมีเหตุผลในใจท่าน เช่น ปวดตัว ท้องผูก หิว รู้สึกไม่ปลอดภัย หรือนิสัยเดิมที่เคยออกนอกบ้านทุกวัน จึงควรหาสาเหตุให้เจอก่อน แล้วแก้ให้ตรงจุด

คู่มือการพยาบาลของโรงพยาบาลศิริราช (2562) แบ่งตัวกระตุ้นพฤติกรรมอย่างการเดินไปเดินมาเป็น 3 กลุ่ม คือ ร่างกายไม่สบายแต่บอกไม่ได้ เช่น คัน ปวด นอนไม่หลับ หรือเจ็บป่วยอยู่ เช่น ติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ ขาดน้ำ · สิ่งแวดล้อม เช่น ร้อน หนาว เสียงดัง กลิ่น แสง · และผู้ดูแลยังไม่เข้าใจโรค หรือรู้สึกกดดันเป็นภาระ ถ้าท่านเดินวุ่นวายมากขึ้นผิดปกติ อาจมีการเจ็บป่วยซ่อนอยู่ ควรปรึกษาแพทย์เจ้าของไข้ ถ้าคนดูแลหลักเริ่มไม่ไหว อ่าน 7 สัญญาณที่คนดูแลกำลังหมดแรง

สัญญาณเตือนว่าผู้สูงอายุเริ่มเสี่ยงเดินหลง

คำตอบสั้น: สัญญาณมักเริ่มจากเรื่องเล็ก เช่น กลับจากเส้นทางประจำช้ากว่าปกติ พูดว่าจะไปทำงาน หรือหาห้องน้ำในบ้านไม่เจอ เห็นแม้ข้อเดียวก็ควรเริ่มวางแผนป้องกันตั้งแต่วันนี้ ไม่ต้องรอให้ท่านหายครั้งแรกก่อน

สัญญาณอื่นที่ควรสังเกต คือ ลืมทางไปที่ที่เคยไปประจำ · บอกว่าอยากกลับบ้านทั้งที่อยู่บ้าน · กระสับกระส่าย เดินไปมา · ดูหลงทางในที่ใหม่หรือที่ที่จัดวางเปลี่ยนไป · และกังวลในที่คนเยอะ เช่น ตลาด

ทีมรามาธิบดีระบุว่าเมื่อโรคเข้าสู่ระยะกลาง ผู้ป่วยอาจหลงทางแม้ในที่คุ้นเคย ต้องเฝ้าระวัง ป้องกันการเดินออกนอกบ้าน และมีกิจกรรมให้ท่านทำอยู่เสมอ ถ้ายังไม่แน่ใจว่าเป็นสมองเสื่อมหรือหลงลืมตามวัย อ่านที่สมองเสื่อมระยะแรก ต่างจากหลงลืมตามวัยยังไง

ป้องกันผู้สูงอายุสมองเสื่อมและผู้ป่วยอัลไซเมอร์เดินออกนอกบ้าน ทำอะไรได้บ้าง

คำตอบสั้น: ไม่มีวิธีใดกันได้ทั้งหมด แต่ลดโอกาสได้ด้วย 3 เรื่อง คือ กิจวัตรเวลาเดิมทุกวัน · ดูแลห้องน้ำ อาหาร และน้ำให้ทันก่อนท่านลุกไปหาเอง · และพรางประตูทางออกไม่ให้สะดุดตา โดยไม่มัดท่าน และไม่ขังหรือล็อกท่านไว้ในบ้านตามลำพัง

• กิจวัตรเวลาเดิมทุกวัน คู่มือศิริราชแนะนำตารางกิจกรรมแบบเดียวกันทุกวันเพื่อลดความสับสน ส่วนสมาคมอัลไซเมอร์สหรัฐฯ แนะนำให้วางกิจกรรม เช่น พับผ้า หรือพาเดินเล่น ไว้ในช่วงที่ท่านมักลุกเดิน เช่น หัวค่ำ ดูไอเดียที่กิจกรรมกระตุ้นสมองที่ทำได้จริงทุกวัน
• ความต้องการพื้นฐานมาก่อน พาเข้าห้องน้ำเป็นเวลา อาหารและน้ำตรงเวลา ลดน้ำดื่ม (ไม่ต้องงด) ราว 2 ชั่วโมงก่อนนอน และเปิดไฟกลางคืน
• พรางประตูแทนการขัง ใช้ผ้าม่านหรือสีให้ประตูกลมกลืนกับผนัง ติดกลอนประตูทางออกสูงหรือต่ำนอกสายตา (ใช้ตอนมีคนอยู่บ้านด้วย ห้ามล็อกทิ้งท่านไว้คนเดียว) และติดป้ายห้องน้ำสีสะดุดตา

สายรัดข้อมือ ป้ายชื่อ และข้อมูลที่ควรเตรียมไว้ เผื่อผู้สูงอายุพลัดหลง

คำตอบสั้น: ให้ท่านมีชื่อ เบอร์ผู้ดูแล และข้อความว่าท่านมีภาวะหลงลืม ติดตัวตลอดเวลา ในแบบที่ท่านไม่ถอดทิ้ง เช่น ป้ายข้อมือ สร้อยคอ ป้ายติดเสื้อ หรือนามบัตรในกระเป๋า และเตรียมแฟ้มข้อมูลไว้ให้ทุกคนในบ้านหยิบได้ทันที

ตัวอย่างในไทย เช่น สายรัดข้อมือสีเหลือง หาย(ไม่)ห่วง ที่มูลนิธิกระจกเงาทำร่วมกับภาคเอกชน มี QR Code และหมายเลขสายด่วน ต้องลงทะเบียนไว้ก่อน (ข้อมูลตามข่าวปี 2567 ควรถามมูลนิธิก่อนว่ายังเปิดรับอยู่ไหม)

ผู้สูงอายุสมองเสื่อมหาย ต้องทำอะไรก่อน แจ้งความได้เลยไม่ต้องรอ 24 ชั่วโมง

คำตอบสั้น: เริ่มตามหาทันทีจากรอบบ้านและที่ที่ท่านเคยไป ถ้าไม่เจอในเวลาสั้น ๆ ให้โทร 191 แจ้งเหตุด่วน และแจ้งความที่สถานีตำรวจท้องที่ โดยบอกว่าท่านมีภาวะสมองเสื่อม ไม่ต้องรอครบ 24 ชั่วโมง ตามที่ผู้บัญชาการตำรวจแห่งชาติกำชับเมื่อ 19 ส.ค. 2569

1. 1. ค้นทันที ถ้ามีหลายคน ให้คนหนึ่งออกค้นทางที่ท่านเคยเดินและที่ในรายชื่อ อีกคนหยิบแฟ้มเตรียมโทรแจ้ง สมาคมอัลไซเมอร์สหรัฐฯ ระบุว่าหลายรายพบในระยะราว 2.4 กม. จากจุดที่หาย
2. 2. ไม่เจอในราว 15 นาที ให้แจ้งเจ้าหน้าที่เลย ตามแนวทางของสมาคมเดียวกัน โทร 191 แจ้งเหตุด่วน แล้วไปแจ้งความและลงบันทึกประจำวันที่สถานีตำรวจท้องที่
3. 3. ถือเอกสารไปด้วย รูปถ่ายล่าสุด สำเนาบัตรประชาชนและทะเบียนบ้าน ลำดับเหตุการณ์ว่าเห็นท่านครั้งสุดท้ายที่ไหน ใส่ชุดอะไร เอากระเป๋าเงินหรือโทรศัพท์ไปไหม แล้วขอชื่อและเบอร์พนักงานสอบสวนไว้ติดตาม
4. 4. ช่องทางเสริม สายด่วน 1300 กระทรวง พม. เปิด 24 ชั่วโมง รับเรื่องบุคคลสูญหาย และศูนย์ข้อมูลคนหาย มูลนิธิกระจกเงา ซึ่งมีสายแยกสำหรับผู้มีอาการหลงลืม ดูเบอร์ได้ที่สำนักงานกิจการยุติธรรม

เมื่อพบท่านแล้ว ทีมรามาธิบดีแนะนำว่าอย่าดุหรือโต้เถียง ถ้ามีบาดแผลหรืออาการเปลี่ยนไปจากเดิม ให้ปรึกษาแพทย์ผู้ดูแล

ที่อ้อมกอดทำยังไงกับเรื่องนี้

คำตอบสั้น: อ้อมกอดดูแล 24 ชั่วโมงโดยผู้ดูแลที่ผ่านการอบรม ภายใต้การกำกับดูแลของทีมพยาบาล อัตราส่วนการดูแล 1:5 และประเมินก่อนรับทุกเคส สิ่งที่เราสัญญาไม่ได้คือท่านจะไม่ลุกเดินเลย เพราะเป็นอาการของโรค เราจึงบอกตรง ๆ ตั้งแต่วันประเมินว่าดูแลท่านได้แค่ไหน

• กลางวันมีกิจวัตรเป็นเวลา และกายบริหารประจำวันโดยผู้ดูแล ดูตัวอย่างที่หนึ่งวันในบ้านอ้อมกอด
• กลางคืนผู้ดูแลอยู่เวรตื่นตลอดคืนทุกคืน ตรวจตราทุก 2 ชั่วโมง พร้อมสายปรึกษาพยาบาล 24 ชั่วโมง
• พยาบาลวิชาชีพเยี่ยมประเมิน 1–2 ครั้งต่อสัปดาห์ แพทย์เยี่ยมตรวจประจำเดือน ประสานส่งโรงพยาบาลใกล้เคียงเมื่อจำเป็น และแจ้งครอบครัวทุกกรณี
• แบ่งหน้าที่ชัด อ้อมกอดจดทะเบียนกับ สบส. ดูแลชีวิตประจำวัน ส่วนการวินิจฉัยและปรับยาเป็นหน้าที่ของแพทย์ผู้ดูแล

คำถามที่ควรถามทุกศูนย์ รวมถึงเรา: ใครดูแลประตูทางออกตลอดวัน · ถ้าผู้พักออกนอกพื้นที่ ศูนย์ทำอะไรก่อนและแจ้งครอบครัวอย่างไร · ศูนย์เก็บรูปถ่ายล่าสุดของผู้พักไว้ไหม ดูคำถามอื่นในเช็กลิสต์ 20 ข้อก่อนไปดูศูนย์

มีพักระยะสั้นหรือทดลองอยู่รายวัน (สอบถามราคา) ช่วงแรกในที่ใหม่ท่านอาจสับสนหรืออยากกลับบ้านมากขึ้น ควรเล่าประวัติการเดินหลงและช่วงที่ท่านมักลุกเดินให้ผู้ดูแลรู้ตั้งแต่วันประเมิน ขอบเขตงานอยู่ที่มาตรฐานการดูแล ค่าใช้จ่ายอยู่ที่หน้าราคา บางบัวทองเยี่ยมชมได้ทุกวัน 08:00–18:00 น. ไม่ต้องนัด ส่วนพระราม 3 เปิดรับผู้พัก 1 ตุลาคม 2569

คำถามที่ครอบครัวถามบ่อย

เขียนโดย พว.กรกมล ซ้ายขวา

พยาบาลวิชาชีพ | ผู้จัดการฝ่ายการพยาบาล อ้อมกอด เนอสซิ่งโฮม

เลขที่ใบอนุญาตประกอบวิชาชีพการพยาบาล พว.5511238017

กำกับดูแลมาตรฐานการดูแลทั้งหมดของ อ้อมกอด Nursing Home ดูแลผู้สูงอายุระยะยาวในนนทบุรีและกรุงเทพฯ

เผยแพร่ 23 กันยายน 2569 — บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปสำหรับครอบครัว ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะราย ถ้าพฤติกรรมของท่านเปลี่ยนเร็ว ควรปรึกษาแพทย์ผู้ดูแล