เขียนโดย พว.กรกมล ซ้ายขวา · ผู้จัดการฝ่ายการพยาบาล · เผยแพร่ 23 กันยายน 2569 · อ่าน 6 นาที
หลายครอบครัวรู้สึกว่าคุณพ่อคุณแม่ทำอะไรเองได้น้อยลง แต่อธิบายไม่ถูกว่าน้อยลงแค่ไหน แบบประเมิน ADL ผู้สูงอายุเปลี่ยนความรู้สึกนั้นเป็นคะแนนรายข้อที่ทุกฝ่ายเข้าใจตรงกัน
บทความนี้เรียงให้เป็นลำดับ ADL คืออะไร · 10 ข้อให้คะแนนยังไง · คะแนนแบ่งกลุ่มยังไง · ประเมินเองให้ตรง · และเอาผลไปเลือกทางดูแล
แบบประเมิน ADL ผู้สูงอายุคืออะไร ใช้ทำอะไร
คำตอบสั้น: ADL (Activities of Daily Living) คือกิจวัตรพื้นฐานที่คนเราทำเพื่อดูแลตัวเอง เช่น กินข้าว อาบน้ำ แต่งตัว เข้าห้องน้ำ เดินในบ้าน แบบประเมิน ADL วัดว่าผู้สูงอายุทำสิ่งเหล่านี้ได้เองแค่ไหน ฉบับที่กรมอนามัยใช้คัดกรองคือดัชนีบาร์เธลเอดีแอล 10 ข้อ เต็ม 20 คะแนน เพื่อจัดกลุ่มและวางแผนการดูแลระยะยาว
ในคู่มือกรมการแพทย์ แบบนี้เป็นแค่ส่วนแรกของการประเมินผู้สูงอายุแบบครอบคลุม ส่วนเรื่องความจำ อารมณ์ การหกล้ม และการกลืน ใช้แบบประเมินแยก คะแนน ADL ดีจึงไม่ได้แปลว่าไม่มีปัญหาความจำ อ่านวิธีแยกได้ที่ สมองเสื่อมระยะแรก ต่างจากหลงลืมตามวัยยังไง
Barthel ADL index 10 ข้อ มีอะไรบ้าง ให้คะแนนยังไง
คำตอบสั้น: Barthel ADL index มี 10 ข้อ ได้แก่ กินอาหาร ล้างหน้าแปรงฟัน ลุกจากเตียงไปเก้าอี้ ใช้ห้องน้ำ เคลื่อนที่ในบ้าน สวมเสื้อผ้า ขึ้นลงบันได อาบน้ำ กลั้นอุจจาระ และกลั้นปัสสาวะ คะแนนเต็มข้อละ 1–3 รวม 20 ยิ่งสูงยิ่งทำเองได้มาก และให้คะแนนตามที่ท่านทำจริง ไม่ใช่ที่คิดว่าทำได้ (วิธีให้คะแนนให้ตรงอยู่หัวข้อที่ 4)
| กิจวัตร (คะแนน) | เกณฑ์ให้คะแนน (ไม่เข้าข้อไหนเลย = 0) |
|---|---|
| 1. กินอาหาร (0–2) | ตักกินเองได้ปกติ ได้ 2 · ตักเองได้แต่ต้องมีคนเตรียม เช่น ตัดชิ้นเล็ก ได้ 1 |
| 2. ล้างหน้า หวีผม แปรงฟัน (0–1) | ทำเองได้ รวมถึงเมื่อเตรียมอุปกรณ์ไว้ให้ ได้ 1 |
| 3. ลุกจากเตียงไปเก้าอี้ (0–3) | ทำได้เอง ได้ 3 · ต้องบอกให้ทำตาม พยุงเล็กน้อย หรือมีคนคอยดู ได้ 2 · ต้องใช้คนแข็งแรง 1 คน หรือคนทั่วไป 2 คนพยุงจึงนั่งได้ ได้ 1 |
| 4. ใช้ห้องน้ำ (0–2) | ขึ้นลงโถ ทำความสะอาด และถอดใส่เสื้อผ้าได้เอง ได้ 2 · ทำความสะอาดตัวเองหลังเสร็จธุระได้ แต่ต้องมีคนช่วยบางอย่าง ได้ 1 |
| 5. เคลื่อนที่ในบ้าน (0–3) | เดินได้เอง ได้ 3 · มีคนพยุง บอกให้ทำตาม หรือคอยดู ได้ 2 · เข็นรถเข็นไปเองได้ ได้ 1 |
| 6. สวมใส่เสื้อผ้า (0–2) | ทำเองได้รวมติดกระดุม รูดซิบ ได้ 2 · ทำได้ราวครึ่งหนึ่ง ได้ 1 |
| 7. ขึ้นลงบันได 1 ชั้น (0–2) | ขึ้นลงได้เอง ถ้าใช้เครื่องช่วยเดินต้องเอาขึ้นลงได้ด้วย ได้ 2 · ต้องมีคนช่วย ได้ 1 |
| 8. อาบน้ำ (0–1) | อาบน้ำเองได้ ได้ 1 |
| 9. กลั้นอุจจาระ (0–2) | กลั้นได้ปกติ ได้ 2 · กลั้นไม่ได้บางครั้ง น้อยกว่าสัปดาห์ละครั้ง ได้ 1 |
| 10. กลั้นปัสสาวะ (0–2) | กลั้นได้ปกติ ได้ 2 · กลั้นไม่ได้บางครั้ง น้อยกว่าวันละครั้ง ได้ 1 |
อยากให้ช่วยดูว่าท่านต้องการการดูแลแบบไหน
เล่าให้เราฟังได้ว่าท่านทำอะไรได้เองบ้าง สาขาบางบัวทองเข้าชมได้ทุกวัน 08:00–18:00 น. ไม่ต้องนัด
คะแนน ADL เท่าไหร่ ติดสังคม ติดบ้าน ติดเตียง
คำตอบสั้น: กรมอนามัยแบ่งผู้สูงอายุตามคะแนน ADL เต็ม 20 เป็น 3 กลุ่ม 12 คะแนนขึ้นไป = ติดสังคม · 5–11 คะแนน = ติดบ้าน · 0–4 คะแนน = ติดเตียง ส่วนสิทธิดูแลระยะยาวของ สปสช. ใช้ ADL เท่ากับหรือน้อยกว่า 11 เป็นเกณฑ์หลัก ครอบคลุมทั้งกลุ่มติดบ้านและติดเตียง
ระวังแบบ Barthel ฉบับคะแนนเต็ม 100 (ให้คะแนนขั้นละ 5) ที่บางโรงพยาบาลใช้ เทียบเกณฑ์ 12 หรือ 5 คะแนนนี้ตรง ๆ ไม่ได้ ให้ถามผู้ประเมินว่าท่านอยู่กลุ่มไหน
ใช้แบบประเมิน ADL ผู้สูงอายุที่บ้าน ทำยังไงให้คะแนนตรง
คำตอบสั้น: ให้คะแนนจากสิ่งที่ท่านทำจริงในช่วง 24–48 ชั่วโมงที่ผ่านมา ไม่ใช่สิ่งที่ท่านบอกว่าทำได้ ข้อที่ต้องมีคนคอยดูเพื่อความปลอดภัยยังไม่นับว่าทำเองได้ ส่วนข้อที่ใช้อุปกรณ์ช่วยแล้วทำเองได้นับว่าทำเองได้ ยกเว้นข้อเคลื่อนที่ ถ้าใช้รถเข็นไปเองได้ ได้ 1 คะแนน และข้อกลั้นอุจจาระกับปัสสาวะให้ดูย้อนหลัง 1 สัปดาห์
- 1. สังเกตวันธรรมดา 1–2 วัน ดูตอนท่านกินข้าว แต่งตัว ลุกเดินจริง บอกท่านตรง ๆ ว่าดูเพื่อจัดคนช่วยให้ตรงจุด เรื่องอาบน้ำและเข้าห้องน้ำ ให้ถามคนที่ช่วยท่านประจำแทนการเข้าไปดูเอง
- 2. ข้อที่เสี่ยงล้มไม่ต้องให้ท่านลองเพื่อเอาคะแนน เช่น บันได ให้ใช้สิ่งที่เห็นในชีวิตจริงแทน และดูจุดเสี่ยงในบ้านที่ป้องกันผู้สูงอายุหกล้ม 10 จุดเสี่ยง
- 3. จดคะแนนรายข้อพร้อมวันที่ ไม่ใช่แค่ผลรวม เพราะรายข้อบอกว่าต้องช่วยเรื่องไหน และใช้เทียบเมื่อประเมินซ้ำ
ถ้าความสามารถลดลงเร็วผิดปกติ ให้รีบพาไปพบแพทย์ ถ้าเกิดขึ้นทันทีทันใดหรือหลังหกล้ม ให้ไปโรงพยาบาลทันที อย่าเพิ่งสรุปว่าเป็นเพราะอายุ
ผลประเมิน ADL ช่วยเลือกทางดูแลผู้สูงอายุยังไง
คำตอบสั้น: ใช้ผลรายข้อดูว่าท่านต้องการคนช่วยเรื่องไหน ช่วงเวลาไหนของวัน แล้วเทียบกับคนและเวลาที่ครอบครัวมีจริง ถ้าคะแนนเท่ากับหรือน้อยกว่า 11 หรือท่านมีภาวะสมองเสื่อมตั้งแต่ระยะปานกลาง ท่านอาจเข้าเกณฑ์สิทธิดูแลระยะยาวของ สปสช. ที่บ้าน ให้หน่วยบริการในพื้นที่ประเมินซ้ำ เพราะคะแนนที่ครอบครัวทำเองใช้เป็นข้อมูลตั้งต้นเท่านั้น
- – ติดสังคม ให้ท่านได้ขยับและพบคนต่อเนื่อง เพื่อรักษาความสามารถที่มี และจับตาข้อที่คะแนนเริ่มลด
- – ติดบ้าน ดูว่าข้อที่คะแนนต่ำเกิดช่วงไหน เช่น อาบน้ำตอนเช้า เข้าห้องน้ำกลางคืน แล้วมีคนอยู่ช่วงนั้นจริงไหม ถ้าไม่มี ทางเลือกคือจ้างผู้ดูแลบางช่วง แบ่งเวรพี่น้อง หรือศูนย์ดูแล
- – ติดเตียง ต้องมีคนช่วยเกือบทุกกิจวัตรตลอดวัน ดูสิ่งที่ครอบครัวทำเองได้ที่ดูแลผู้สูงอายุติดเตียงที่บ้าน
สิทธินี้เป็นการดูแลและเยี่ยมบ้านตามแผนการดูแลรายบุคคล (Care plan) ถามหน่วยบริการว่ามาเยี่ยมบ่อยแค่ไหน แล้ววางแผนช่วงเวลาที่เหลือในครอบครัว ในกรุงเทพฯ ติดต่อศูนย์บริการสาธารณสุขใกล้บ้าน ที่อื่นติดต่อ รพ.สต. อบต. หรือเทศบาล หรือสายด่วน สปสช. 1330 ส่วนสิทธิอื่นดูที่สิทธิและสวัสดิการผู้สูงอายุ
ที่อ้อมกอดทำยังไงกับเรื่องนี้
คำตอบสั้น: อ้อมกอดประเมินรายบุคคลก่อนรับทุกเคส เคสใส่สายยางหรือเคสซับซ้อนแจ้งราคาแน่นอนก่อนเข้าพัก ผลประเมิน ADL ที่ครอบครัวจดมาช่วยให้คุยกันได้ตรงขึ้น การดูแลเป็นแบบ 24 ชั่วโมงโดยผู้ดูแลที่ผ่านการอบรม ภายใต้การกำกับดูแลของทีมพยาบาล
- – อัตราส่วนการดูแล 1:5 และกายบริหารประจำวันโดยผู้ดูแล
- – ผู้ดูแลอยู่เวรตื่นตลอดคืนทุกคืน ตรวจตราทุก 2 ชั่วโมง พร้อมสายปรึกษาพยาบาล 24 ชั่วโมง
- – พยาบาลวิชาชีพเยี่ยมประเมิน 1–2 ครั้งต่อสัปดาห์ และแพทย์เยี่ยมตรวจประจำเดือน
- – อาการเปลี่ยน ประสานส่งโรงพยาบาลใกล้เคียง และแจ้งครอบครัวทุกกรณี
บอกตรง ๆ อ้อมกอดจดทะเบียนกับ สบส. เป็นกิจการดูแลผู้สูงอายุ ตาม พ.ร.บ.สถานประกอบการเพื่อสุขภาพ งานของเราคือดูแลกิจวัตรประจำวันและความปลอดภัย ส่วนการวินิจฉัย การรักษา และการปรับยาเป็นหน้าที่ของแพทย์ผู้ดูแลของท่าน
ก่อนไปดูศูนย์ พกเช็กลิสต์ 20 ข้อที่ควรถามศูนย์ไปด้วย · ค่าใช้จ่ายดูที่หน้าราคา · สาขาบางบัวทอง นนทบุรี · สาขาพระราม 3 ยานนาวา เปิดรับผู้พัก 1 ตุลาคม 2569
คำถามที่ครอบครัวถามบ่อย
แบบประเมิน ADL ผู้สูงอายุ มีกี่ข้อ คะแนนเต็มเท่าไหร่
มี 10 ข้อ คะแนนเต็ม 20 ครอบคลุมการกิน การดูแลตัวเอง การลุกและเดิน และการกลั้นขับถ่าย ตามดัชนีบาร์เธลเอดีแอล (Barthel ADL index) ที่กรมอนามัยใช้คัดกรอง
คะแนน ADL เท่าไหร่ถือว่าติดเตียง
ตามเกณฑ์กรมอนามัย 0 ถึง 4 คะแนนจากคะแนนเต็ม 20 คือกลุ่มติดเตียง 5 ถึง 11 คะแนนคือกลุ่มติดบ้าน และ 12 คะแนนขึ้นไปคือกลุ่มติดสังคม
ครอบครัวประเมิน ADL ให้พ่อแม่เองได้ไหม
ได้ แต่เป็นแค่การคัดกรองเบื้องต้น ให้คะแนนตามที่ท่านทำจริงใน 24 ถึง 48 ชั่วโมงที่ผ่านมา ข้อที่ต้องมีคนคอยดูเพื่อความปลอดภัยยังไม่นับว่าทำเองได้ ถ้าจะใช้สิทธิของ สปสช. หน่วยบริการต้องประเมินอีกครั้ง
คะแนน ADL เกี่ยวกับสิทธิดูแลระยะยาวของ สปสช. ยังไง
เกณฑ์หลักคือคะแนน ADL เท่ากับหรือน้อยกว่า 11 และตั้งแต่ปีงบ 2567 สปสช. ขยายไปถึงผู้ป่วยสมองเสื่อมตั้งแต่ระยะปานกลางและผู้ป่วยระยะสุดท้าย คะแนนที่ครอบครัวทำเองใช้คัดกรองเบื้องต้น หน่วยบริการจะประเมินซ้ำ สอบถามที่ รพ.สต. โรงพยาบาลประจำอำเภอ อบต. หรือเทศบาล ในกรุงเทพฯ ที่ศูนย์บริการสาธารณสุขใกล้บ้าน หรือสายด่วน สปสช. 1330
ควรเอาผลประเมิน ADL ไปด้วยตอนไปดูศูนย์ดูแลผู้สูงอายุไหม
ควรเอาไปด้วย เพราะผลรายข้อช่วยให้ศูนย์เห็นภาพตรงกับครอบครัวว่าท่านต้องการความช่วยเหลือเรื่องไหน ที่อ้อมกอดประเมินก่อนรับทุกเคส
แหล่งอ้างอิง
- ศูนย์อนามัยที่ 1 กรมอนามัย · แบบประเมินคัดกรอง ADL (ดัชนีบาร์เธลเอดีแอล) · เอกสารไม่ระบุวันที่
- รพ.สมเด็จพระสังฆราชญาณสังวรฯ กรมการแพทย์ · แบบประเมิน ADL · 6 ม.ค. 2568
- สถาบันเวชศาสตร์ผู้สูงอายุฯ กรมการแพทย์ · คู่มือแนวทางปฏิบัติการฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ป่วยสูงอายุระยะกลาง · ส.ค. 2563
- สปสช. · ผู้ป่วยติดบ้านติดเตียง รับการดูแลสุขภาพที่บ้านได้ตามสิทธิประโยชน์ สปสช. · 12 ต.ค. 2566
- กรมประชาสัมพันธ์ (ข่าว สปสช.) · สปสช.เพิ่มงบเหมาจ่ายผู้ที่มีภาวะพึ่งพิง 10,442 บาท/คน/ปี อปท. ทั่วประเทศ ปี 2567 · 25 มิ.ย. 2567
เขียนโดย พว.กรกมล ซ้ายขวา
พยาบาลวิชาชีพ | ผู้จัดการฝ่ายการพยาบาล อ้อมกอด เนอสซิ่งโฮม
เลขที่ใบอนุญาตประกอบวิชาชีพการพยาบาล พว.5511238017
กำกับดูแลมาตรฐานการดูแลทั้งหมดของ อ้อมกอด Nursing Home ดูแลผู้สูงอายุระยะยาวที่สาขาบางบัวทอง นนทบุรี และสาขาพระราม 3 กรุงเทพฯ (เปิดรับผู้พัก 1 ตุลาคม 2569)
เผยแพร่ 23 กันยายน 2569 — บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปสำหรับการเตรียมตัวของครอบครัว ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะราย
แอด LINE อ้อมกอด — เลือกสาขาที่สะดวก
สอบถามห้องพัก ราคา และนัดชมสถานที่ ตอบทุกวัน 08:00–18:00 น.
บางบัวทอง
พระราม 3
สแกนด้วยแอป LINE เพื่อเพิ่มเพื่อน
เปิด LINE บางบัวทองเปิด LINE พระราม 3